Ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ έστειλε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο το μήνυμα για μια νέα, βαθύτερη σχέση Καναδά και Ευρωπαϊκής Ένωσης, με φόντο την εμπορική σύγκρουση με τις ΗΠΑ και την πρόταση της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν να αποκτήσει ο Καναδάς καθεστώς «συνδεδεμένου μέλους».
Στο επίκεντρο της ομιλίας του βρέθηκαν η άμυνα, οι κρίσιμες πρώτες ύλες, η ενέργεια και η τεχνητή νοημοσύνη.
Ο Κάρνεϊ μίλησε στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σε μια συγκυρία κατά την οποία η Ευρωπαϊκή Ένωση και ο Καναδάς αναζητούν τρόπους να διευρύνουν τη συνεργασία τους. Η ομιλία του ήρθε μία ημέρα μετά την πρόταση της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δημιουργία μιας νέας μορφής θεσμικής σχέσης με την Οτάβα.
Η πρόταση για τον Καναδά εντάσσεται στη γενικότερη συζήτηση για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης, την οποία το AnatropiNews έχει καταγράψει και στο πλαίσιο της νέας ευρωπαϊκής ατζέντας. Την ίδια στιγμή, η εμπορική πίεση της Ουάσιγκτον προς την Οτάβα έχει ήδη οδηγήσει σε νέα κλιμάκωση, με τον Ντόναλντ Τραμπ να έχει ανακοινώσει υψηλότερους δασμούς σε καναδικά προϊόντα.
Ο Καναδός πρωθυπουργός επέλεξε να αναφερθεί έμμεσα στην αμερικανική πολιτική, λέγοντας ότι ο Καναδάς και η Ευρώπη «δεν είναι σύμμαχοι μόνο όταν ο καιρός είναι καλός» και ότι δεν επιδιώκουν συμφωνίες «μηδενικού αθροίσματος». Η αναφορά έγινε σε μια περίοδο κατά την οποία οι δασμοί του Ντόναλντ Τραμπ έχουν μετατρέψει το εμπόριο σε βασικό εργαλείο της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής.
Ο Κάρνεϊ απορρίπτει την ιδέα ενός «τρίτου μπλοκ»
«Δεν προτείνω ένα τρίτο μπλοκ που θα γίνει αντίπαλος των μεγάλων δυνάμεων — μόνο με καλύτερους τρόπους», είπε χαρακτηριστικά ο Κάρνεϊ, επιχειρώντας να περιγράψει τα όρια της νέας σχέσης που προτείνει η Οτάβα με τις Βρυξέλλες.
Όπως τόνισε, ο στόχος δεν είναι η δημιουργία ενός νέου γεωπολιτικού στρατοπέδου, αλλά η ενίσχυση της ανθεκτικότητας του Καναδά και της Ευρώπης απέναντι σε πιέσεις που μπορούν να επηρεάσουν τις ανοιχτές αγορές, την κυριαρχία, την εδαφική ακεραιότητα και τη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών.
«Δεν επιδιώκουμε δύναμη για να κυριαρχούμε στους άλλους», είπε, προσθέτοντας ότι Καναδάς και Ευρώπη επιδιώκουν μεγαλύτερη ανθεκτικότητα ώστε κανείς να μην μπορεί να ελέγξει τις αγορές τους ή να υπονομεύσει τις δημοκρατίες και το κράτος δικαίου τους.
Ο Κάρνεϊ υποδέχθηκε θετικά την πρόταση της φον ντερ Λάιεν για στενότερη θεσμική σχέση. Επικαλέστηκε, μάλιστα, δημοσκοπήσεις σύμφωνα με τις οποίες μεγάλη πλειονότητα των Καναδών τάσσεται υπέρ στενότερων σχέσεων με την Ευρώπη.
Δασμοί και «όπλο» το εμπόριο
Ο Καναδός πρωθυπουργός άσκησε κριτική στη χρήση του εμπορίου ως εργαλείου πολιτικής πίεσης, χωρίς να κατονομάσει τον Ντόναλντ Τραμπ.
«Οι κοινωνίες μας κλονίζονται από νέες καταιγίδες: τις ανατροπές που προκαλεί η κλιματική αλλαγή, τη διάβρωση των δημοκρατικών κανόνων και τη χρήση του εμπορίου ως όπλου», ανέφερε.
Συνέχισε λέγοντας ότι η οικονομική ολοκλήρωση χρησιμοποιείται πλέον ως όπλο και οι δασμοί ως μέσο άσκησης πίεσης.
Η τοποθέτηση αυτή έρχεται μετά την αποτυχία των διαπραγματεύσεων Οτάβα και Ουάσιγκτον και τη νέα κλιμάκωση της εμπορικής αντιπαράθεσης. Ο Καναδάς επιχειρεί παράλληλα να μειώσει την εξάρτησή του από την αμερικανική αγορά, αναζητώντας νέες εμπορικές και στρατηγικές συνεργασίες.
Κρίσιμα ορυκτά, ενέργεια και άμυνα
Ο Κάρνεϊ έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στις οικονομικές δυνατότητες μιας στενότερης σχέσης Καναδά–ΕΕ.
Όπως ανέφερε, ο Καναδάς διαθέτει κοιτάσματα περισσότερων από 34 κρίσιμων ορυκτών και συγκαταλέγεται στους σημαντικούς παραγωγούς πρώτων υλών που είναι απαραίτητες για την ενεργειακή μετάβαση.
Η συνεργασία με την Ευρώπη, σύμφωνα με τον ίδιο, μπορεί να δημιουργήσει πιο ασφαλείς αλυσίδες εφοδιασμού, ενώ παράλληλα ο Καναδάς μπορεί να αξιοποιήσει τις ευρωπαϊκές δυνατότητες στην επεξεργασία και στην ανάπτυξη τεχνολογιών.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται η ενέργεια, το υγροποιημένο φυσικό αέριο, το υδρογόνο και η αμυντική βιομηχανία.
Ο Καναδός πρωθυπουργός αναφέρθηκε επίσης στη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου CETA, που αποτέλεσε τη βάση της οικονομικής σχέσης ΕΕ–Καναδά, επισημαίνοντας ότι υπάρχουν σημαντικά περιθώρια για περαιτέρω εμβάθυνση.
Η τεχνητή νοημοσύνη στο νέο μέτωπο συνεργασίας
Σημαντικό τμήμα της ομιλίας του Κάρνεϊ αφορούσε την τεχνητή νοημοσύνη.
Ο Καναδάς και η Ευρώπη, είπε, μπορούν να συνεργαστούν στην ανάπτυξη πρωτοκόλλων ασφάλειας για τα προηγμένα συστήματα AI, αλλά και στην αξιοποίηση της υπολογιστικής ισχύος που απαιτείται για την εκπαίδευση μεγάλων μοντέλων.
Η συγκεκριμένη πρόταση συναντά την ευρωπαϊκή προσπάθεια να ενισχυθεί η τεχνολογική της αυτονομία και να διαμορφωθούν κανόνες για την ανάπτυξη και χρήση των προηγμένων μοντέλων. Η συζήτηση στην Ευρώπη αφορά πλέον όχι μόνο τη ρύθμιση της AI αλλά και τις υποδομές, τα data centers και την πρόσβαση στην υπολογιστική ισχύ.
Ο Κάρνεϊ επέκρινε παράλληλα τις μεγάλες τεχνολογικές πλατφόρμες, υποστηρίζοντας ότι επιδιώκουν να ελέγχουν δεδομένα και να διαδίδουν παραπληροφόρηση.
Erasmus+ και Horizon για Καναδούς και Ευρωπαίους
Η πρόταση του Καναδού πρωθυπουργού δεν περιορίστηκε στην οικονομία και την ασφάλεια.
Ο Κάρνεϊ ζήτησε στενότερες σχέσεις μεταξύ των κοινωνιών των δύο πλευρών του Ατλαντικού, προτείνοντας μεταξύ άλλων συμμετοχή του Καναδά στα ευρωπαϊκά προγράμματα Erasmus+ και Horizon.
«Θα πρέπει να εμβαθύνουμε τους δεσμούς μεταξύ των ανθρώπων μας, επιτρέποντας στους νέους μας να ζουν, να εργάζονται και να σπουδάζουν όπου θέλουν και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού», ανέφερε.
Παράλληλα, υποστήριξε ότι η νέα σχέση πρέπει να παραμείνει ανοιχτή και σε άλλες δημοκρατικές χώρες.
Επιφυλάξεις στην Ευρώπη για το «associate member»
Παρά τη θετική υποδοχή της ιδέας από την Οτάβα, η πρόταση για καθεστώς «associate member» δεν έχει ακόμη συγκεκριμένο θεσμικό ορισμό στην ΕΕ.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι έχουν ήδη εκφράσει επιφυλάξεις για την ονομασία και τη μορφή που θα μπορούσε να πάρει μια τέτοια σχέση. Το υφιστάμενο ευρωπαϊκό πλαίσιο περιλαμβάνει συμφωνίες σύνδεσης με τρίτες χώρες, αλλά όχι ένα καθεστώς ακριβώς αντίστοιχο με αυτό που περιέγραψε η φον ντερ Λάιεν για τον Καναδά.
Το ζήτημα αποκτά μεγαλύτερη σημασία καθώς η Οτάβα και οι Βρυξέλλες διαθέτουν ήδη τη CETA, ενώ το διμερές εμπόριο αγαθών και υπηρεσιών έχει αυξηθεί σημαντικά την τελευταία δεκαετία.
Η γερμανική κυβέρνηση έχει δηλώσει ότι είναι ανοιχτή στη συζήτηση νέων μοντέλων στενής συνεργασίας, αλλά θεωρεί ότι ο όρος «associate member» χρειάζεται επανεξέταση.
Στο μεταξύ, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει προειδοποιήσει ότι μια συμφωνία Καναδά–ΕΕ θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέους αμερικανικούς δασμούς εάν η Ουάσιγκτον θεωρήσει ότι αποτελεί «εχθρική πράξη».
Ο Κάρνεϊ επιχείρησε πάντως να κρατήσει τη συζήτηση μακριά από τη λογική των αντιπαρατιθέμενων μπλοκ. Το μήνυμά του προς τους Ευρωπαίους ήταν ότι η Οτάβα δεν αναζητά έναν νέο αντίπαλο των ΗΠΑ ή άλλων μεγάλων δυνάμεων, αλλά μια σχέση που θα ενισχύσει την οικονομική, ενεργειακή, τεχνολογική και αμυντική ανθεκτικότητα Καναδά και Ευρώπης.
