Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν χαμηλώνει τον πήχη των προσδοκιών της Άγκυρας για την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση, χωρίς ωστόσο να κλείνει οριστικά την πόρτα.
Σε συνέντευξή του στο Al Jazeera Arabic, ο Τούρκος πρόεδρος δήλωσε ότι η ΕΕ «δεν είναι προτεραιότητα» για την Τουρκία, υποστηρίζοντας παράλληλα ότι η Ευρώπη είναι εκείνη που θα έχει απώλειες εάν η Τουρκία παραμείνει εκτός.
Η τοποθέτηση του Ερντογάν έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις ΕΕ–Τουρκίας παραμένουν ενεργές σε οικονομία, ασφάλεια και γεωπολιτική, παρά το γεγονός ότι η διαδικασία ένταξης βρίσκεται εδώ και χρόνια σε αδιέξοδο.
«Δεν κλείσαμε την πόρτα»
«Η Ευρώπη δεν έχει εντάξει την Τουρκία εδώ και 53 χρόνια και δεν σκέφτεται να το κάνει ούτε από εδώ και πέρα. Εμείς δεν κλείσαμε την πόρτα», δήλωσε ο Ερντογάν, αναφερόμενος στην ευρωπαϊκή πορεία της χώρας του.
Ο Τούρκος πρόεδρος υποστήριξε ότι η Άγκυρα εξακολουθεί να εξετάζει την προοπτική ένταξης, αλλά χωρίς να την αντιμετωπίζει πλέον ως κεντρικό στρατηγικό στόχο.
«Σκεφτόμαστε να ενταχθούμε στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Αν μας πάρουν, έχει καλώς, αν δεν μας πάρουν, επίσης έχει καλώς», είπε χαρακτηριστικά.
Η αναφορά στα «53 χρόνια» παραπέμπει στη μακρά ευρωπαϊκή πορεία της Τουρκίας, αν και η σχέση της με την ευρωπαϊκή ολοκλήρωση έχει διαφορετικούς σταθμούς: από τη Συμφωνία της Άγκυρας το 1963 έως την υποβολή αίτησης πλήρους ένταξης το 1987 και την αναγνώριση της Τουρκίας ως υποψήφιας χώρας το 1999.
«Η προτεραιότητά μας δεν είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση»
Ο Ερντογάν ήταν σαφής ως προς τη σημερινή θέση της τουρκικής κυβέρνησης. «Η προτεραιότητά μας δεν είναι η Ευρωπαϊκή Ένωση», δήλωσε, προσθέτοντας ότι η Άγκυρα επαναλαμβάνει προς τις Βρυξέλλες πως σε περίπτωση μη ένταξης «αυτοί θα είναι που θα χάσουν, όχι η Τουρκία».
Η διατύπωση αυτή σηματοδοτεί μια διαφορετική ιεράρχηση των τουρκικών εξωτερικών σχέσεων σε σχέση με τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης Ερντογάν, όταν η ευρωπαϊκή προοπτική αποτελούσε σημαντικό τμήμα της πολιτικής ατζέντας της Άγκυρας.
Στο μεταξύ, η Τουρκία συνεχίζει να επιδιώκει στενότερη συνεργασία με ευρωπαϊκές χώρες σε τομείς όπως η άμυνα και η ασφάλεια, ενώ η ευρωπαϊκή πλευρά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει την Άγκυρα ως σημαντικό περιφερειακό εταίρο. Η Τουρκία και η ευρωπαϊκή άμυνα βρίσκονται, άλλωστε, στο επίκεντρο των ευρύτερων γεωπολιτικών συζητήσεων.
Από την ένταξη στη διαπραγμάτευση μιας διαφορετικής σχέσης
Η νέα δήλωση του Ερντογάν δεν συνιστά τυπική αποχώρηση της Τουρκίας από την ευρωπαϊκή διαδικασία. Η Άγκυρα εξακολουθεί, σύμφωνα με τον ίδιο τον πρόεδρο, να αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο ένταξης.
Παράλληλα, όμως, η τουρκική ηγεσία επιχειρεί να παρουσιάσει τη σχέση με την ΕΕ ως μια αμφίδρομη ανάγκη και όχι ως έναν στόχο που εξαρτάται αποκλειστικά από την ευρωπαϊκή απόφαση για την Τουρκία.
Η προσέγγιση αυτή εντάσσεται στη γενικότερη προσπάθεια της Άγκυρας να διευρύνει τα περιθώρια ελιγμών της μεταξύ Ευρώπης, ΗΠΑ, Μέσης Ανατολής και άλλων διεθνών εταίρων. Οι σχέσεις Τουρκίας–Ελλάδας και το ευρύτερο γεωπολιτικό περιβάλλον αποτελούν μέρος αυτής της ευρύτερης εικόνας.
Η ευρωπαϊκή πορεία παραμένει ανοιχτή, αλλά σε δεύτερο πλάνο
Η Τουρκία είναι επίσημη υποψήφια προς ένταξη στην ΕΕ από το 1999 και οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις άρχισαν το 2005. Η διαδικασία έχει ουσιαστικά παγώσει εδώ και χρόνια, ενώ οι σχέσεις Άγκυρας και Βρυξελλών συνεχίζουν να εξελίσσονται σε άλλα πεδία.
Η δήλωση του Ερντογάν επομένως μετατοπίζει το πολιτικό βάρος από την ίδια την ένταξη προς τη διαμόρφωση μιας ευρύτερης σχέσης με την Ευρώπη. Η Άγκυρα δηλώνει ότι δεν απορρίπτει την προοπτική, αλλά ταυτόχρονα δεν την τοποθετεί πλέον στην κορυφή της εξωτερικής της ατζέντας.
Την ίδια στιγμή, οι σχέσεις με την Ευρώπη παραμένουν σημαντικές για την Τουρκία σε επίπεδο οικονομίας, εμπορίου, ασφάλειας και περιφερειακής πολιτικής, γεγονός που καθιστά τη δήλωση του Τούρκου προέδρου περισσότερο αλλαγή προτεραιοτήτων παρά οριστικό διαζύγιο από την ευρωπαϊκή προοπτική.
