Η παρέμβαση του Κώστα Καραμανλή στο Πολεμικό Μουσείο και το σχόλιο του Αντώνη Σαμαρά μετά την ομιλία του έφεραν ξανά στο προσκήνιο τις διαφωνίες για την εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου και το ενδεχόμενο ενημέρωσης της Τουρκίας για τις εργασίες του έργου. Η φράση του Σαμαρά, «άλλοι πρέπει να τον ακούσουν», έδωσε στην παρέμβαση του πρώην πρωθυπουργού σαφές πολιτικό αποτύπωμα, με αποδέκτη το Μέγαρο Μαξίμου.
Ο Καραμανλής διατύπωσε κατηγορηματική αντίθεση σε οποιαδήποτε διαδικασία που θα μπορούσε να εκληφθεί ως αναγνώριση δικαιώματος της Άγκυρας να εγκρίνει το έργο. «Οποιοδήποτε αίτημα για εκχώρηση άδειας από την Τουρκία για το καλώδιο δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό», είπε, προσθέτοντας ότι δεν αλλάζει η ουσία εάν η διαδικασία ονομαστεί «ενημέρωση» ή «ανακοίνωση». Η τοποθέτηση συνδέεται με την ευρύτερη αντιπαράθεση για τα ελληνοτουρκικά και τις τουρκικές διεκδικήσεις.
Η φράση Σαμαρά και οι αποδέκτες της
Ο Αντώνης Σαμαράς, ο οποίος παρακολούθησε την ομιλία από την πρώτη σειρά, ρωτήθηκε κατά την αποχώρησή του εάν άκουσε τον Κώστα Καραμανλή. «Το θέμα δεν είναι ότι τον άκουσα εγώ. Το θέμα είναι ότι άλλοι πρέπει να τον ακούσουν», απάντησε.
Η ατάκα ήταν σύντομη, αλλά μετέφερε τη συζήτηση από το περιεχόμενο της ομιλίας στο πολιτικό της ακροατήριο. Ο Σαμαράς δεν κατονόμασε εκείνους στους οποίους απευθυνόταν. Η συγκυρία, ωστόσο, και η σταθερή κριτική του προς την κυβερνητική γραμμή στα εθνικά θέματα καθιστούν σαφές ότι η δήλωση δεν περιοριζόταν σε μια φιλοφρόνηση προς τον πρώην πρωθυπουργό.
Η στάση των δύο πρώην πρωθυπουργών εντάσσεται σε μια ευρύτερη συζήτηση για την εξωτερική πολιτική, την οποία τροφοδοτούν τόσο το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου όσο και οι εξελίξεις γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Τα δύο ζητήματα έχουν διαφορετικό νομικό και διπλωματικό πλαίσιο, αλλά συγκλίνουν στην αντιπαράθεση για τον τρόπο με τον οποίο η Αθήνα αντιμετωπίζει τις κινήσεις της Άγκυρας.
Το καλώδιο ως δοκιμασία της κυβερνητικής γραμμής
Η ουσία της παρέμβασης Καραμανλή βρίσκεται στο προηγούμενο που, κατά την εκτίμησή του, θα δημιουργούσε μια αποδοχή τουρκικού αιτήματος για ενημέρωση ή έγκριση. Ο πρώην πρωθυπουργός προειδοποίησε ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να οδηγήσει σε ευρύτερες αξιώσεις της Άγκυρας για έργα στο Αιγαίο, υποστηρίζοντας ότι η Ελλάδα δεν θα πρέπει να αφήσει περιθώρια αμφισβήτησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων της.
Η αντιπαράθεση αφορά, επομένως, και τη διατύπωση που θα χρησιμοποιηθεί για την εξέλιξη των εργασιών της ηλεκτρικής διασύνδεσης. Η Αθήνα έχει διακρίνει την αδειοδότηση του έργου από την ενδεχόμενη ενημέρωση για τις έρευνες και την πόντιση του καλωδίου. Η πολιτική διαφωνία αφορά το κατά πόσο ακόμη και μια διαδικασία ενημέρωσης θα μπορούσε να εκληφθεί ως αποδοχή τουρκικών αξιώσεων.
Ο Καραμανλής απέρριψε αυτή τη διάκριση ως επαρκή εγγύηση, επιμένοντας ότι η ονομασία της διαδικασίας δεν αλλάζει το πολιτικό της βάρος. Αυτή είναι και η βάση της ερμηνείας της παρέμβασής του ως «βέτο»: όχι απλώς διαφωνία με έναν επιμέρους χειρισμό, αλλά προειδοποίηση να μη δημιουργηθεί προηγούμενο που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί από την Τουρκία.
Από το τουρκολιβυκό μνημόνιο στην κριτική για τα «ήρεμα νερά»
Η ομιλία στο Πολεμικό Μουσείο δεν περιορίστηκε στην ηλεκτρική διασύνδεση. Ο πρώην πρωθυπουργός χαρακτήρισε αρνητική εξέλιξη για τα εθνικά συμφέροντα την κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή της ανατολικής Λιβύης, επισημαίνοντας ότι, ακόμη και αν δεν παράγει νομικά αποτελέσματα, συνιστά επίδειξη δύναμης και προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων.
Η κριτική του αγγίζει συνολικά την προσέγγιση της κυβέρνησης στις σχέσεις με την Τουρκία. Η πολιτική των «ήρεμων νερών» αποτελεί σημείο αντιπαράθεσης, καθώς οι επικριτές της υποστηρίζουν ότι η αποκλιμάκωση δεν αρκεί όταν η Άγκυρα συνεχίζει να προβάλλει διεκδικήσεις. Η κυβερνητική πλευρά, από την άλλη, υπερασπίζεται τον διάλογο και τις διπλωματικές συμφωνίες ως μέσα ενίσχυσης της ελληνικής θέσης.
Το Μαξίμου ανάμεσα στην υπεράσπιση της πολιτικής του και στην εσωκομματική πίεση
Η νέα παρέμβαση των δύο πρώην πρωθυπουργών δυσκολεύει την προσπάθεια του Μεγάρου Μαξίμου να διατηρήσει την αντιπαράθεση σε επίπεδο επιμέρους διαφωνιών. Η κριτική προέρχεται από πρόσωπα με μακρά διαδρομή στη Νέα Δημοκρατία και με ιδιαίτερο πολιτικό βάρος στον χώρο της κεντροδεξιάς.
Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, η παρέμβαση Καραμανλή αντιμετωπίζεται ως σαφής προειδοποίηση προς την κυβέρνηση, ενώ η φράση του Σαμαρά ενίσχυσε την εικόνα πολιτικής πίεσης. Η «Εστία» προσέγγισε την τοποθέτηση μέσα από το πρίσμα του «βέτο», ενώ το Liberal έδωσε έμφαση στον χρόνο της παρέμβασης, θεωρώντας ότι η προειδοποίηση διατυπώνεται καθυστερημένα. Το iefimerida, από την πλευρά του, εστίασε στον εκνευρισμό που προκαλούν στο Μαξίμου οι δημόσιες παρεμβάσεις των δύο πρώην πρωθυπουργών.
Η κυβερνητική απάντηση επιδιώκει να διαχωρίσει τις περιπτώσεις Καραμανλή και Σαμαρά. Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος έχει υποστηρίξει ότι οι δύο πρώην πρωθυπουργοί δεν ασκούν την ίδια μορφή κριτικής, παρουσιάζοντας τον Καραμανλή ως πολιτικό που διατυπώνει ανησυχίες χωρίς πρόθεση να πλήξει την παράταξη. Η διάκριση αυτή αποσκοπεί στο να περιορίσει τις εντυπώσεις περί ενιαίου μετώπου απέναντι στον Κυριάκο Μητσοτάκη.
Η πολιτική σημασία της κοινής παρουσίας
Η κοινή παρουσία Καραμανλή και Σαμαρά στο Πολεμικό Μουσείο αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία τα εθνικά θέματα βρίσκονται ψηλά στην πολιτική ατζέντα. Δεν αρκεί από μόνη της για να τεκμηριώσει συντονισμένη πολιτική πρωτοβουλία των δύο πρώην πρωθυπουργών. Δείχνει, ωστόσο, ότι η κριτική στην κυβερνητική διαχείριση των ελληνοτουρκικών σχέσεων παραμένει ενεργή και αποκτά νέα δημόσια έκφραση.
Για τον Καραμανλή, το επίδικο είναι να μην υπάρξει προηγούμενο που θα επιτρέψει στην Τουρκία να εμφανίζεται ως παράγοντας έγκρισης έργων ελληνικού ενδιαφέροντος. Για τον Σαμαρά, η ανάγκη να ακουστεί αυτή η προειδοποίηση από την κυβέρνηση είναι το κεντρικό μήνυμα της παρέμβασής του.
Το ερώτημα πλέον είναι πώς θα κινηθεί η Αθήνα στην υπόθεση του καλωδίου και αν θα μπορέσει να συνδυάσει την προώθηση του έργου με μια διαδικασία που δεν θα αφήνει περιθώρια αμφισβήτησης των ελληνικών θέσεων. Η πολιτική αντιπαράθεση έχει ήδη μεταφερθεί από τις λεπτομέρειες της διαχείρισης στο ευρύτερο ζήτημα της στρατηγικής απέναντι στην Άγκυρα.
