Η πυρηνική συμφωνία που οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Σαουδική Αραβία παρουσίασαν ως σημαντικό διπλωματικό επίτευγμα κατέρρευσε ουσιαστικά μέσα σε λιγότερο από 24 ώρες, όταν ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ άλλαξε αιφνιδιαστικά τους όρους της. Με δημόσια παρέμβασή του, συνέδεσε πλέον την εφαρμογή της συμφωνίας με την ένταξη του Ριάντ στις Συμφωνίες του Αβραάμ και την εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ, προκαλώντας αναστάτωση στην Ουάσιγκτον, αμηχανία στη σαουδαραβική ηγεσία και νέο κύκλο αντιπαραθέσεων γύρω από το μέλλον της αμερικανικής πολιτικής στη Μέση Ανατολή.
Η συμφωνία που ανατράπηκε μέσα σε μία ημέρα
Η συμφωνία για ειρηνική πυρηνική συνεργασία υπεγράφη την Τετάρτη έπειτα από διαπραγματεύσεις που διήρκεσαν περισσότερο από δύο δεκαετίες. Η τελετή πραγματοποιήθηκε στο υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ, με τον Αμερικανό υπουργό Ενέργειας Κρις Ράιτ να υπογράφει μέσω τηλεδιάσκεψης με τον Σαουδάραβα ομόλογό του στο Ριάντ.
Η συμφωνία θεωρήθηκε σημαντική επιτυχία για τη Σαουδική Αραβία, καθώς κάλυπτε βασικά αιτήματα της χώρας σχετικά με την ανάπτυξη του πολιτικού πυρηνικού της προγράμματος και άνοιγε τον δρόμο για εκτεταμένη συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Ωστόσο, το πρωί της Πέμπτης ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε μέσω ανάρτησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι η συμφωνία δεν θα τεθεί σε ισχύ εάν προηγουμένως η Σαουδική Αραβία δεν προσχωρήσει στις Συμφωνίες του Αβραάμ, αποκαθιστώντας διπλωματικές σχέσεις με το Ισραήλ.
Παράλληλα, διέψευσε ότι η συμφωνία προβλέπει τη δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου από το Ριάντ, παρά τις διαφορετικές εκτιμήσεις που είχαν διατυπωθεί μετά την υπογραφή της.
Αιφνιδιασμός στον Λευκό Οίκο και εσωτερικές τριβές
Σύμφωνα με πληροφορίες του CNN, η αλλαγή στάσης του Αμερικανού προέδρου προκάλεσε έκπληξη ακόμη και στους ίδιους τους διαπραγματευτές της αμερικανικής κυβέρνησης.
Πηγές αναφέρουν ότι ο Τραμπ ήταν ήδη δυσαρεστημένος επειδή ο υπουργός Ενέργειας δεν είχε ενημερώσει εγκαίρως τον Λευκό Οίκο για τη δημόσια ανακοίνωση της συμφωνίας. Η ενόχλησή του ενισχύθηκε όταν συντηρητικά μέσα ενημέρωσης και αναλυτές επέκριναν την κυβέρνηση επειδή προχώρησε στην πυρηνική συνεργασία χωρίς να εξασφαλίσει ως αντάλλαγμα την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Σαουδικής Αραβίας και Ισραήλ.
Κατά τις ίδιες πληροφορίες, στο εσωτερικό του Λευκού Οίκου επικράτησε σύγχυση, ενώ στελέχη της προεδρίας απέδωσαν ευθύνες στο υπουργείο Ενέργειας για την πρόωρη δημοσιοποίηση της συμφωνίας.
Το υπουργείο Ενέργειας, πάντως, απέρριψε κατηγορηματικά τους ισχυρισμούς περί έλλειψης συντονισμού, υποστηρίζοντας ότι όλες οι κινήσεις έγιναν σε στενή συνεργασία με τον Λευκό Οίκο και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ.
Η παρέμβαση Νετανιάχου και η σημασία των Συμφωνιών του Αβραάμ
Ο πρωθυπουργός του Ισραήλ Μπέντζαμιν Νετανιάχου χαιρέτισε άμεσα τη νέα θέση του Ντόναλντ Τραμπ.
Σε ανακοίνωση του γραφείου του υποστήριξε ότι οι αμερικανικές και ισραηλινές επιχειρήσεις κατά του Ιράν δημιούργησαν νέα δεδομένα για τη διεύρυνση του κύκλου ειρήνης στη Μέση Ανατολή, χαρακτηρίζοντας την ένταξη της Σαουδικής Αραβίας στις Συμφωνίες του Αβραάμ ως «ιστορικό άλμα προς τα εμπρός».
Παράλληλα, σύμφωνα με ισραηλινές πηγές που επικαλείται το CNN, το Τελ Αβίβ επιθυμούσε εξαρχής η πυρηνική συνεργασία να συνδεθεί με την εξομάλυνση των σχέσεων με το Ριάντ.
Ο Λευκός Οίκος, ωστόσο, διαψεύδει ότι προηγήθηκε επικοινωνία του Τραμπ με τον Νετανιάχου πριν από την αλλαγή στάσης, επιμένοντας ότι πρόκειται για πάγια θέση της αμερικανικής κυβέρνησης.
Οι αντιδράσεις των συντηρητικών ΜΜΕ
Καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις φαίνεται ότι διαδραμάτισαν οι επικρίσεις που δέχθηκε η κυβέρνηση από συντηρητικά μέσα ενημέρωσης των ΗΠΑ.
Η Wall Street Journal επισήμανε ότι και η κυβέρνηση του Τζο Μπάιντεν είχε συνδέσει την πυρηνική συνεργασία με την ένταξη της Σαουδικής Αραβίας στις Συμφωνίες του Αβραάμ και διερωτήθηκε γιατί η κυβέρνηση Τραμπ εγκατέλειψε αυτή την προϋπόθεση.
Παρόμοια επιχειρήματα διατυπώθηκαν και από παρουσιαστές του Fox News, οι οποίοι υπενθύμισαν ότι κατά την πρώτη προεδρική θητεία του Τραμπ οι διαπραγματεύσεις για την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Ριάντ και Τελ Αβίβ είχαν προχωρήσει σημαντικά.
Σύμφωνα με το CNN, ο Αμερικανός πρόεδρος επανέφερε δημόσια την προϋπόθεση αυτή λίγα μόλις λεπτά αφότου σχετική συζήτηση είχε μεταδοθεί σε εκπομπή του Fox News.
Οι ανησυχίες για το πυρηνικό πρόγραμμα της Σαουδικής Αραβίας
Η αρχική συμφωνία προκάλεσε έντονες αντιδράσεις από ειδικούς σε θέματα μη διάδοσης πυρηνικών όπλων.
Οι επικριτές εξέφρασαν ανησυχίες επειδή το αρχικό πλαίσιο προέβλεπε, υπό προϋποθέσεις, δυνατότητα εμπλουτισμού ουρανίου εντός της Σαουδικής Αραβίας, ενώ περιόριζε και ορισμένες δυνατότητες επιθεώρησης από τη Διεθνή Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας.
Αντίθετα, οι υποστηρικτές της συμφωνίας υποστήριξαν ότι η στενή συνεργασία με τις Ηνωμένες Πολιτείες θα περιόριζε τον κίνδυνο η Σαουδική Αραβία να στραφεί προς την Κίνα ή τη Ρωσία για την ανάπτυξη του πυρηνικού της προγράμματος, διατηρώντας την αμερικανική επιρροή σε έναν ιδιαίτερα κρίσιμο τομέα.
Το παλαιστινιακό παραμένει το βασικό εμπόδιο
Παρά τη νέα παρέμβαση του Τραμπ, η προοπτική ένταξης της Σαουδικής Αραβίας στις Συμφωνίες του Αβραάμ παραμένει αβέβαιη.
Ο πρίγκιπας διάδοχος Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι το Ριάντ δεν πρόκειται να προχωρήσει σε πλήρη εξομάλυνση των σχέσεων με το Ισραήλ χωρίς ουσιαστική πρόοδο στη δημιουργία ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους.
Οι συνομιλίες που βρίσκονταν σε εξέλιξη τόσο κατά την πρώτη κυβέρνηση Τραμπ όσο και επί προεδρίας Μπάιντεν ανεστάλησαν μετά την επίθεση της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και τον πόλεμο που ακολούθησε στη Γάζα.
Δισεκατομμύρια δολάρια και γεωπολιτικά διακυβεύματα
Η πιθανή συμφωνία πυρηνικής συνεργασίας εκτιμάται ότι θα δημιουργούσε συμβάσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων για αμερικανικές εταιρείες, ενώ θα ενίσχυε τον στρατηγικό ρόλο των Ηνωμένων Πολιτειών στην ενεργειακή και πυρηνική πολιτική της Σαουδικής Αραβίας.
Η αιφνιδιαστική μεταβολή της αμερικανικής στάσης, ωστόσο, επαναφέρει την αβεβαιότητα γύρω από τη συμφωνία, αναδεικνύει τις εσωτερικές διαφωνίες στην κυβέρνηση Τραμπ και επαναφέρει στο επίκεντρο το σύνθετο τρίγωνο σχέσεων ΗΠΑ, Σαουδικής Αραβίας και Ισραήλ, σε μια περίοδο ιδιαίτερα αυξημένων γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή.
