Η νέα ισραηλινή επίθεση στα νότια προάστια της Βηρυτού δεν συνιστά απλώς ένα ακόμη επεισόδιο στον κύκλο βίας που ταλανίζει τη Μέση Ανατολή. Έρχεται σε μια χρονική συγκυρία κατά την οποία η Ουάσινγκτον και η Τεχεράνη εμφανίζονταν να βρίσκονται πιο κοντά από ποτέ τους τελευταίους μήνες σε μια συμφωνία-πλαίσιο που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποκλιμάκωση της έντασης στην περιοχή. Και είναι ακριβώς αυτή η συγκυρία που καθιστά τις αποφάσεις του Ισραηλινού πρωθυπουργού Μπενιαμίν Νετανιάχου παράγοντα ικανό να ανατρέψει τις διπλωματικές ισορροπίες.
Οι ισραηλινοί βομβαρδισμοί στα νότια προάστια της λιβανικής πρωτεύουσας, προπύργιο της Χεζμπολάχ, προκάλεσαν τον θάνατο τριών ανθρώπων, σύμφωνα με τις λιβανικές υγειονομικές αρχές, και αναζωπύρωσαν τους φόβους για γενικευμένη ανάφλεξη στο μέτωπο του Λιβάνου.
Η ισραηλινή πλευρά υποστήριξε ότι τα πλήγματα αποτελούσαν απάντηση σε εκτόξευση βλημάτων από τη Χεζμπολάχ προς ισραηλινό έδαφος. Ωστόσο, η σιιτική οργάνωση ανέλαβε την ευθύνη μόνο για επιθέσεις εναντίον Ισραηλινών στρατιωτών στο νότιο Λίβανο, χωρίς να επιβεβαιώσει πλήγματα στο βόρειο Ισραήλ.
Η δημόσια δυσφορία του Τραμπ προς το Ισραήλ
Η αντίδραση του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ υπήρξε ασυνήθιστα αιχμηρή απέναντι στον στενότερο σύμμαχο των Ηνωμένων Πολιτειών στην περιοχή.
«Η επίθεση σήμερα το πρωί στη Βηρυτό δεν έπρεπε να είχε συμβεί, ειδικά αυτή τη συγκεκριμένη ημέρα που είμαστε τόσο κοντά σε μια ειρηνευτική συμφωνία με το Ιράν», ανέφερε ο Τραμπ σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα Truth Social.
Ο Αμερικανός πρόεδρος απηύθυνε έκκληση προς όλες τις πλευρές να επιδείξουν αυτοσυγκράτηση, προειδοποιώντας ότι δεν πρέπει να υπάρξουν νέες επιθέσεις ούτε από το Ισραήλ ούτε από τη Χεζμπολάχ.
Η φράση του «ας μην τα τινάξουμε όλα στον αέρα» αποτυπώνει την ανησυχία της Ουάσινγκτον ότι οι εξελίξεις στον Λίβανο μπορούν να εκτροχιάσουν μια διπλωματική διαδικασία που βρισκόταν στο πιο κρίσιμο σημείο της.
Η συμφωνία που επιχειρούσαν να κλείσουν ΗΠΑ και Ιράν
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν διαρρεύσει τις τελευταίες ημέρες, το υπό διαμόρφωση πλαίσιο συμφωνίας μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης περιλαμβάνει σειρά αλληλένδετων δεσμεύσεων.
Στον πυρήνα των συνομιλιών βρίσκονται οι περιορισμοί στο ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, η παροχή αμερικανικών εξαιρέσεων από ορισμένες πετρελαϊκές κυρώσεις και η διασφάλιση της ομαλής ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ, μια από τις σημαντικότερες αρτηρίες του παγκόσμιου εμπορίου ενέργειας.
Η συμφωνία θα λειτουργούσε ως βάση για την έναρξη τεχνικών διαπραγματεύσεων με στόχο μια ευρύτερη διευθέτηση των περιφερειακών συγκρούσεων.
Ωστόσο, η Τεχεράνη έχει καταστήσει σαφές ότι θεωρεί απαραίτητη προϋπόθεση για οποιαδήποτε τελική συμφωνία την πλήρη κατάπαυση του πυρός σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου.
Η ιρανική προειδοποίηση και οι σκιές στις διαπραγματεύσεις
Οι εξελίξεις στη Βηρυτό προκάλεσαν την άμεση αντίδραση του Ιράν.
Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου και βασικός διαπραγματευτής της Τεχεράνης, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ, προειδοποίησε ότι τα ισραηλινά πλήγματα «δεν θα μείνουν ατιμώρητα», ενώ επέρριψε ευθύνες στις Ηνωμένες Πολιτείες, υποστηρίζοντας ότι δεν τήρησαν τις δεσμεύσεις τους.
Η δήλωση αυτή αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς αφήνει να εννοηθεί ότι το Ιράν ενδέχεται να επανεξετάσει τη στάση του στις συνομιλίες, εφόσον θεωρήσει ότι η Ουάσινγκτον αδυνατεί ή δεν επιθυμεί να συγκρατήσει τον Ισραηλινό σύμμαχό της.
Ο Νετανιάχου και η στρατηγική της πίεσης
Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου υπερασπίστηκε την απόφαση για τα πλήγματα, δηλώνοντας ότι το Ισραήλ δεν πρόκειται να ανεχθεί επιθέσεις στο έδαφός του.
Η στάση αυτή συνάδει με τις προειδοποιήσεις που είχε διατυπώσει ήδη από τις αρχές Ιουνίου, όταν είχε καταστήσει σαφές ότι οποιαδήποτε ενέργεια της Χεζμπολάχ εναντίον πόλεων του βόρειου Ισραήλ θα προκαλούσε άμεση απάντηση στη Βηρυτό.
Για πολλούς αναλυτές, η χρονική επιλογή των επιχειρήσεων δεν είναι άσχετη με τη διαχρονική επιφύλαξη του Ισραήλ απέναντι σε κάθε προσέγγιση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν.
Η ισραηλινή ηγεσία θεωρεί ότι ακόμη και μια περιορισμένη συμφωνία με την Τεχεράνη ενδέχεται να οδηγήσει σε ενίσχυση της οικονομικής και γεωπολιτικής επιρροής του Ιράν στην περιοχή.
Ο κίνδυνος γενικευμένης ανάφλεξης
Την ίδια στιγμή, το κρατικό λιβανικό πρακτορείο ANI μετέδωσε ότι ισραηλινές επιδρομές σημειώθηκαν σε περισσότερες από 20 περιοχές του νότιου Λιβάνου, συμπεριλαμβανομένης της Ναμπατίγιε.
Οι επιθέσεις πραγματοποιήθηκαν πριν αλλά και μετά τις ισραηλινές προειδοποιήσεις για εκκένωση περίπου 30 πόλεων.
Παράλληλα, ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε ότι προετοιμάζεται για πιθανή επίθεση εναντίον ισραηλινού εδάφους μέσα στις επόμενες ώρες, έπειτα από αξιολόγηση της κατάστασης από την ανώτατη στρατιωτική ηγεσία.
Το ενδεχόμενο μιας ευρύτερης σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ θα μπορούσε να παρασύρει και το Ιράν σε πιο ενεργό εμπλοκή, ακυρώνοντας κάθε προοπτική διπλωματικής διευθέτησης.
Ένα διπλωματικό παράθυρο που στενεύει
Μόλις μία ημέρα πριν από τη νέα κλιμάκωση, ο Ντόναλντ Τραμπ είχε εμφανιστεί αισιόδοξος, δηλώνοντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες βρίσκονται κοντά στην υπογραφή συμφωνίας με το Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Ωστόσο, παρά τις αμοιβαίες ενδείξεις προόδου, εξακολουθούν να υπάρχουν ουσιαστικές αποκλίσεις ως προς το περιεχόμενο της συμφωνίας, ενώ το χρονοδιάγραμμα παραμένει ασαφές. Η Τεχεράνη, εξάλλου, δεν επιβεβαίωσε ότι επίκειται άμεση υπογραφή οποιουδήποτε κειμένου.
Μέσα σε αυτό το εύθραυστο περιβάλλον, οι βομβαρδισμοί στη Βηρυτό λειτουργούν ως υπενθύμιση ότι οι εξελίξεις στο πεδίο μπορούν να ανατρέψουν μέσα σε λίγες ώρες πολύμηνες διπλωματικές προσπάθειες.
Το ερώτημα που πλέον κυριαρχεί είναι κατά πόσο η Ουάσινγκτον θα κατορθώσει να διατηρήσει ζωντανό το παράθυρο συνεννόησης με την Τεχεράνη ή αν η νέα κλιμάκωση θα οδηγήσει τη Μέση Ανατολή σε έναν ακόμη κύκλο σύγκρουσης με απρόβλεπτες συνέπειες.
Για πρώτη φορά εδώ και καιρό, ο ίδιος ο Αμερικανός πρόεδρος αφήνει να διαφανεί δημόσια ότι οι κινήσεις της κυβέρνησης Νετανιάχου δεν ευθυγραμμίζονται με τη στρατηγική επιδίωξη των ΗΠΑ για αποκλιμάκωση. Και αυτό καθιστά τη σημερινή κρίση κάτι περισσότερο από ακόμη ένα επεισόδιο της μακράς αντιπαράθεσης στη Μέση Ανατολή: την πρώτη σοβαρή δοκιμασία μιας συμφωνίας που δεν έχει ακόμη υπογραφεί, αλλά ήδη κινδυνεύει να καταρρεύσει.
