Η απόφαση του ΚΥΣΕΑ για την αποχώρηση των συστημάτων Patriot από την Κάρπαθο και το Διδυμότειχο σηματοδοτεί μία νέα φάση επιχειρησιακής αναδιάταξης της ελληνικής αεράμυνας, σε μια περίοδο όπου η ένταση στη Μέση Ανατολή παραμένει ενεργή αλλά οι εκτιμήσεις για άμεση βαλλιστική απειλή εμφανίζονται διαφοροποιημένες.
Τη θέση της πυροβολαρχίας Patriot στην Κάρπαθο αναμένεται να αναλάβει ζεύγος μαχητικών Dassault Mirage 2000-5 της Πολεμική Αεροπορία, το οποίο θα μετασταθμεύσει στο νησί για την κάλυψη επιχειρησιακών αναγκών της νοτιοανατολικής πτέρυγας του ΝΑΤΟ.
Η επιστροφή των Patriot και το τέλος του συναγερμού
Σύμφωνα με αρμόδιες πηγές, η απόφαση για την επιστροφή των δύο πυροβολαρχιών τύπου MIM-104 Patriot συνδέεται με την αποκλιμάκωση της ανησυχίας για πιθανές βαλλιστικές επιθέσεις μεγάλης ακτίνας, κυρίως από το Ιράν, στο πλαίσιο της κρίσης στον Περσικό Κόλπο.
Οι ίδιες πηγές επιμένουν ότι η αναδίπλωση των συστημάτων δεν σχετίζεται με την αναζωπύρωση της έντασης στα ελληνοτουρκικά ή με τις πληροφορίες περί επικείμενης τουρκικής πρωτοβουλίας για ζητήματα του Αιγαίου μέσω νομοσχεδίου που αναμένεται να κατατεθεί από το AKP στην τουρκική Εθνοσυνέλευση τον Ιούνιο.
Το ΚΥΣΕΑ φέρεται να αξιολόγησε ότι οι επιχειρησιακές ανάγκες απαιτούν την επιστροφή των Patriot στις κύριες βάσεις ανάπτυξής τους, ώστε να αποφευχθεί πιθανό κενό στην ευρύτερη διάταξη αεράμυνας.
Η Κάρπαθος αποκτά πιο μόνιμο ρόλο
Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι εργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη στο αεροδρόμιο της Καρπάθου, καθώς στόχος είναι να μπορεί να υποστηρίζει για μεγάλο χρονικό διάστημα στάθμευση μαχητικών αεροσκαφών της Πολεμικής Αεροπορίας.
Η μεταστάθμευση των Mirage 2000-5 εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σχέδιο αυξημένης επιχειρησιακής παρουσίας στο νοτιοανατολικό Αιγαίο, με την Αθήνα να επιδιώκει μεγαλύτερη ευελιξία σε συνθήκες ταχείας μεταβολής του περιβάλλοντος ασφαλείας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στρατιωτικές πηγές σημειώνουν ότι η επιλογή των Mirage δεν είναι τυχαία, καθώς θεωρούνται ιδιαίτερα αποτελεσματικά σε αποστολές αναχαίτισης και αεροπορικής υπεροχής στο περιβάλλον του Αιγαίου.
Αποχωρούν και τα F-16 από την Πάφο
Παράλληλα, αποφασίστηκε και η αποχώρηση των τεσσάρων F-16 Fighting Falcon που είχαν αναπτυχθεί στην αεροπορική βάση της Πάφος κατά την έναρξη της κρίσης στον Περσικό Κόλπο.
Τα ελληνικά μαχητικά είχαν σταθμεύσει στην Κύπρο στο πλαίσιο ενισχυμένης επιτήρησης και αποτροπής, ενώ πλέον το επιχειρησιακό κενό θα καλύπτεται μέσω περιοδικών αποστολών ζευγών αεροσκαφών της Πολεμικής Αεροπορίας.
Η κίνηση αυτή αποτυπώνει τη μετάβαση από μία κατάσταση αυξημένης επιφυλακής σε ένα πιο ευέλικτο μοντέλο παρουσίας, χωρίς όμως να σημαίνει πλήρη αποδέσμευση της Αθήνας από τον περιφερειακό σχεδιασμό ασφαλείας.
Οι τουρκικές αντιδράσεις στο ΝΑΤΟ
Η ανάπτυξη των Patriot σε Κάρπαθο και Έβρο είχε προκαλέσει από την πρώτη στιγμή έντονες αντιδράσεις από την Τουρκία εντός του ΝΑΤΟ.
Η ελληνική πλευρά είχε αιτιολογήσει την ανάπτυξη των συστημάτων επικαλούμενη τις κατευθυντήριες γραμμές της Συμμαχίας για την προστασία του εδάφους κρατών-μελών απέναντι σε πιθανές βαλλιστικές απειλές λόγω της πολεμικής κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Στην περίπτωση του Διδυμοτείχου, η ανάπτυξη της πυροβολαρχίας συνδεόταν και με αίτημα της Βουλγαρίας για προστασία κρίσιμων υποδομών στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας.
Παρά τις διαμαρτυρίες της Άγκυρας, οι ελληνικές κινήσεις είχαν τότε εγκριθεί στο πλαίσιο των συμμαχικών διαδικασιών, γεγονός που είχε περιορίσει τα περιθώρια τουρκικής αμφισβήτησης.
Η «διπλωματία» των Patriot και ο ρόλος της Σούδας
Η αξιοποίηση των Patriot έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια και γεωπολιτική διάσταση για την Αθήνα. Από το 2021, μία ελληνική πυροβολαρχία παραμένει ανεπτυγμένη στη Σαουδική Αραβία στο πλαίσιο διμερούς αμυντικής συνεργασίας.
Ταυτόχρονα, σύστημα Patriot βρίσκεται και στη Ναυτική Βάση Σούδας, συμμετέχοντας στην προστασία κρίσιμων στρατιωτικών εγκαταστάσεων και συμμαχικών δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένων αμερικανικών μονάδων.
Η τελευταία αναδιάταξη δείχνει ότι η Αθήνα επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις ανάγκες εθνικής άμυνας, στις υποχρεώσεις έναντι του ΝΑΤΟ και στη διαχείριση μιας εξαιρετικά ρευστής γεωπολιτικής συγκυρίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
