Η ελληνική οικονομία εμφανίζει τα τελευταία χρόνια υπεραποδόσεις στα δημόσια έσοδα, οι οποίες μεταφράζονται σε υπερπλεονάσματα. Πίσω από αυτή την εικόνα, όμως, αναδύεται μια βαθύτερη ανισορροπία: η συστηματική εξάρτηση από την έμμεση φορολογία.
Ο καθηγητής Οικονομικών Παναγιώτης Λιαργκόβας, με παρέμβασή του στο «Βήμα», επισημαίνει ότι πρόκειται για ένα χαρακτηριστικό που απαντάται κυρίως σε οικονομίες χαμηλότερης ανάπτυξης και όχι σε σύγχρονα ευρωπαϊκά κράτη.
Η υπερίσχυση των έμμεσων φόρων έναντι των άμεσων δημιουργεί ένα σύστημα που επιβαρύνει δυσανάλογα τα χαμηλότερα και μεσαία εισοδήματα. Η φορολόγηση της κατανάλωσης, ανεξαρτήτως εισοδήματος, λειτουργεί οριζόντια και εντείνει τις κοινωνικές ανισότητες. Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα της φορολόγησης του πετρελαίου κίνησης, που φτάνει το 60%, αυξάνοντας το κόστος παραγωγής και μετακίνησης σε όλη την οικονομία.
Την ίδια στιγμή, η φορολογία των μερισμάτων παραμένει στο 5%, πολύ χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο που προσεγγίζει το 24%. Το αποτέλεσμα είναι μια αντιστροφή της φορολογικής δικαιοσύνης, όπου η εργασία και η κατανάλωση επιβαρύνονται περισσότερο από το κεφάλαιο.
Ανάπτυξη με «λογιστικούς» όρους
Η δημιουργία υπερπλεονασμάτων μέσω αυτής της φορολογικής δομής παρουσιάζεται συχνά ως ένδειξη δημοσιονομικής επιτυχίας. Ωστόσο, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, πρόκειται για μια κοντόφθαλμη προσέγγιση της ανάπτυξης. Η επίτευξη υψηλών πλεονασμάτων μπορεί να ικανοποιεί τους δανειστές και να ενισχύει την εικόνα της χώρας στις διεθνείς αγορές, αλλά δεν εγγυάται βιώσιμη οικονομική πρόοδο.
Η μείωση της ανεργίας, ένα από τα βασικά επιχειρήματα υπέρ της τρέχουσας πολιτικής, αποκτά διαφορετική διάσταση όταν συνοδεύεται από τη διεύρυνση των «εργαζόμενων φτωχών». Πρόκειται για πολίτες που, παρά την απασχόλησή τους, αδυνατούν να καλύψουν το αυξανόμενο κόστος ζωής, γεγονός που υπονομεύει την κοινωνική συνοχή.
Ποιοι δείκτες μετρούν πραγματικά
Η αξιολόγηση της οικονομικής πορείας μιας χώρας δεν μπορεί να περιορίζεται στους δείκτες που παρακολουθούν οι διεθνείς οργανισμοί και οι οίκοι αξιολόγησης. Η πραγματική εικόνα αποτυπώνεται στην καθημερινότητα των πολιτών και στην ικανότητα της οικονομίας να εξασφαλίζει αξιοπρεπές επίπεδο διαβίωσης.
Όταν η ανάπτυξη δεν μεταφράζεται σε βελτίωση των εισοδημάτων και των συνθηκών ζωής, οι θετικοί μακροοικονομικοί δείκτες χάνουν την ουσία τους. Η απόσταση ανάμεσα στη στατιστική ευημερία και την κοινωνική πραγματικότητα διευρύνεται.
Από την αναδιανομή φτώχειας στην παραγωγική στροφή
Η διατήρηση ενός μοντέλου που βασίζεται στην υπερφορολόγηση και την αναδιανομή μέσω επιδομάτων δεν συνιστά μακροπρόθεσμη λύση. Αντιθέτως, ενισχύει έναν φαύλο κύκλο χαμηλής παραγωγικότητας και περιορισμένων προοπτικών.
Η εναλλακτική βρίσκεται σε μια ουσιαστική στροφή προς την παραγωγή, την τεχνολογία και την επένδυση στο ανθρώπινο κεφάλαιο που αποδυναμώθηκε στα χρόνια της κρίσης. Η εμπιστοσύνη των αγορών έχει αξία ως εργαλείο, όχι ως αυτοσκοπός.
Η πρόκληση για την ελληνική οικονομία είναι να μεταβεί από μια πολιτική διαχείρισης των αριθμών σε μια στρατηγική πραγματικής σύγκλισης με την Ευρώπη. Αυτό προϋποθέτει τομές στη φορολογική δομή και μια διαφορετική ιεράρχηση προτεραιοτήτων, με επίκεντρο την κοινωνική ισορροπία και τη βιώσιμη ανάπτυξη.
