Τα σκόπιμα υπερβάλλοντα πρωτογενή πλεονάσματα, στοχεύουν στην πρόωρη αποπληρωμή του χρέους και εις βάρος των γενεών που υπέστησαν τα πάνδεινα την εποχή των μνημονίων
Γράφει ο Κώστας Μελάς
1) Το πρωτογενές αποτέλεσμα της Γενικής Κυβέρνησης του έτους 2023, με βάση τη μεθοδολογία ESA, είχε προβλεφθεί στην εισηγητική έκθεση του προϋπολογισμού για το 2023 ότι θα διαμορφωθεί σε πλεόνασμα ύψους 1.668 εκατ. ευρώ ή 0,7% του ΑΕΠ, ενώ στο Πρόγραμμα Σταθερότητας του Απριλίου 2023, το πρωτογενές αποτέλεσμα είχε εκτιμηθεί σε πλεόνασμα ύψους 2.544 εκατ. ευρώ ή 1,1% του ΑΕΠ. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της εκτέλεσης του προϋπολογισμού, το πρωτογενές αποτέλεσμα της Γενικής Κυβέρνησης εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί σε πλεόνασμα ύψους 2.555 εκατ. ευρώ ή 1,1% του ΑΕΠ, πολύ κοντά στις προβλέψεις του Προγράμματος Σταθερότητα» (Εισηγητική Έκθεση του Προϋπολογισμού για το έτος 2024 , σ. 106).
Τελικά το πρωτογενές πλεόνασμα ανήλθε σε 4,399 δις ευρώ ή 2,0% του ΑΕΠ (Πηγή: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ, Δημοσιονομικά στοιχεία 2022-2025 ,Πειραιάς, 22 Απριλίου 2026).
2)«Το πρωτογενές αποτέλεσμα της Γενικής Κυβέρνησης του έτους 2024, με βάση τη μεθοδολογία ESA, είχε προβλεφθεί στην εισηγητική έκθεση του προϋπολογισμού 2024 ότι θα διαμορφωθεί σε πλεόνασμα ύψους 4.991 εκατ. ευρώ ή 2,1% του ΑΕΠ, ποσοστό αντίστοιχο με αυτό που είχε προβλεφθεί στο Πρόγραμμα Σταθερότητας του Απριλίου 2024. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της εκτέλεσης του προϋπολογισμού, το πρωτογενές αποτέλεσμα της Γενικής Κυβέρνησης εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί σε πλεόνασμα ύψους 6.029 εκατ. ευρώ ή 2,5% του ΑΕΠ. (Εισηγητική Έκθεση του Προϋπολογισμού για το έτος 2025 σ. 101)».
Τελικά το πρωτογενές πλεόνασμα ανήλθε σε 11,143 δις ευρώ ή 4,7% του ΑΕΠ (Πηγή: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ, Δημοσιονομικά στοιχεία 2022-2025 ,Πειραιάς, 22 Απριλίου 2026).
«Το πρωτογενές αποτέλεσμα της γενικής κυβέρνησης για το 2024 επίσης σημείωσε την υψηλότερη ιστορικά τιμή του και διαμορφώθηκε σε πλεόνασμα 4,7% του ΑΕΠ, από πλεόνασμα 2,0% του ΑΕΠ το 2023, υπερβαίνοντας σημαντικά την πρόβλεψη του Προϋπολογισμού του 2025 (2,5% του ΑΕΠ). Οι επιδόσεις αυτές αποτελούν ιστορικό ορόσημο για τα δημοσιονομικά δεδομένα τουλάχιστον της τελευταίας τριακονταετίας».
(Τράπεζα της Ελλάδος , Έκθεση του Διοικητή για το 2025, Απρίλιος 2026, σ.172)
3)Το πρωτογενές αποτέλεσμα της Γενικής Κυβέρνησης του έτους 2025, με βάση τη μεθοδολογία ESA, είχε προβλεφθεί στην εισηγητική έκθεση του προϋπολογισμού 2025 ότι θα διαμορφωθεί σε πλεόνασμα ύψους 5.967 εκατ. ευρώ ή 2,4% του ΑΕΠ, ενώ στην Ετήσια Έκθεση Προόδου 2025 για το Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό – Διαρθρωτικό Σχέδιο (ΜΔΣ) που υποβλήθηκε τον Απρίλιο 2025 και λαμβανομένων υπόψη των απολογιστικών στοιχείων της καλύτερης εκτέλεσης του προϋπολογισμού 2024, η εκτίμηση του πρωτογενούς αποτελέσματος για το έτος 2025 αναθεωρήθηκε σε 3,2% του ΑΕΠ. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της εκτέλεσης του προϋπολογισμού, το πρωτογενές αποτέλεσμα της Γενικής Κυβέρνησης εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί σε πλεόνασμα ύψους 9.150 εκατ. ευρώ ή 3,7% του ΑΕΠ. (Εισηγητική Έκθεση του Προϋπολογισμού για το έτος 2026 , σ. 103).
Τελικά το πρωτογενές πλεόνασμα ανήλθε σε 12.131 δις ευρώ ή 4,9% του ΑΕΠ (Πηγή: ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΗ ΑΡΧΗ, Δημοσιονομικά στοιχεία 2022-2025 ,Πειραιάς, 22 Απριλίου 2026).
4)«Σύμφωνα με τις προβλέψεις για το έτος 2026, το πρωτογενές αποτέλεσμα της Γενικής Κυβέρνησης, σε δημοσιονομική βάση, προβλέπεται να διαμορφωθεί σε πλεόνασμα ύψους 7.211 εκατ. ευρώ ή 2,8% του ΑΕΠ». ( Εισηγητική Έκθεση του Προϋπολογισμού για το έτος 2026, σ.115).
«Για το 2026 ο Προϋπολογισμός προβλέπει δημοσιονομική χαλάρωση, αντανακλώντας τη σημαντική υπεραπόδοση – έναντι των στόχων του Μεσοπρόθεσμου Δημοσιονομικού Διαρθρωτικού Σχεδίου 2025-2028 (ΜΔΣ) – των δύο τελευταίων ετών .
Ειδικότερα, το πρωτογενές πλεόνασμα εκτιμάται σε 2,8% του ΑΕΠ για το 2026 (υψηλότερο του στόχου 2,4% του ΑΕΠ στο ΜΔΣ), ενώ το συνολικό αποτέλεσμα της γενικής κυβέρνησης αναμένεται οριακά ελλειμματικό (-0,1% του ΑΕΠ, έναντι αρχικής πρόβλεψης για έλλειμμα 0,8% του ΑΕΠ στο ΜΔΣ). Σε διαρθρωτικούς όρους, το πρωτογενές πλεόνασμα εκτιμάται σε 2% του ΑΕΠ, στο ίδιο περίπου επίπεδο με την πρόβλεψη του ΜΔΣ (2,1% του ΑΕΠ). Σύμφωνα με την αναθεωρημένη πρόβλεψη της Τράπεζας της Ελλάδος, το πρωτογενές αποτέλεσμα το 2026 προβλέπεται σε πλεόνασμα 3,2% του ΑΕΠ, λαμβάνοντας υπόψη τη θετική μεταφερόμενη επίδραση των υψηλότερων φορολογικών εσόδων το 2025». (Τράπεζα της Ελλάδος , Έκθεση του Διοικητή για το 2025, Απρίλιος 2026, σ. 173).
5)Τα υπερβάλλοντα πρωτογενή πλεονάσματα των ετών 2024-5 (την περίοδο που έχει τεθεί σε ισχύ το νέο Δημοσιονομικό Πλαίσιο της ΕΕ – ισχύει από 30 Απριλίου 2024 https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=OJ:L_202401263 )
με βάση τις αντίστοιχες προβλέψεις των ετήσιων προϋπολογισμών (οι οποίες συνάδουν απολύτως με τα απαιτούμενα πρωτογενή πλεονάσματα που έχουν προκύψει από τη μελέτη για βιωσιμότητα του δημοσίου χρέους) ανήλθαν σε 11,278 δις ευρώ ή 4,65% του μέσου όρου του ονομαστικού ΑΕΠ των ετών 2024-5 (242,545 δις ευρώ). Για το 2025 το ύψος του υπερπλεονάσματος είναι 6,146 δις ευρώ ή 2,47% με βάση την πρόβλεψη του προϋπολογισμού για το 2025.
6)Σε Συνέντευξη ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκος Πιερρακάκης στο ραδιόφωνο του ΣΚΑÏ και τον Άρη Πορτοσάλτε https://minfin.gov.gr/kyriakos-pierrakakis-meionoume-forous-kai-eisfores-epistrefoume-to-merisma-tis-anaptyxis-stin-koinonia-kai-syrriknonoume-to-chreos-afta-pou-leei-i-antipolitefsi-boroun-na-odigi/ υποστηρίζει τα ακόλουθα:
«Άρης Πορτοσάλτε: Όχι, για 12 δισ. ευρώ ακούει η κοινωνία, κύριε Πιερρακάκη.
Κυριάκος Πιερρακάκης: Άλλο το συνολικό πλεόνασμα. Εγώ μιλάω για το έξτρα. Χθες μιλάγαμε για το έξτρα πλεόνασμα: πήγαμε από το 3,7% στο 4,9% του ΑΕΠ, πρωτογενές πλεόνασμα. Τι είναι αυτό; Είναι έξτρα 2,8 με 2,9 δισ. ευρώ. Από αυτά πόσα μπορείς να ξοδέψεις; Από αυτά μπορείς να ξοδέψεις το 1 δισ. ευρώ. Γιατί; Γιατί σε όλη την Ευρώπη υπάρχει ένας νέος κανόνας, ο Ευρωπαϊκός Δημοσιονομικός Κανόνας, είναι νόμος του ελληνικού κράτους, είναι νόμος και στις 27 χώρες και τι λέει – είναι σοφός, εμπνεύστηκε και από την ελληνική κρίση: Λέει ότι τις χρονιές που η οικονομία σου αποδίδει, όχι με δικά σου μέτρα, πάταξη φοροδιαφυγής, αποδίδει από την ανάπτυξη. Αποδίδει από διάφορους λόγους. Εκεί, ένα κομμάτι που είναι από δικές σου ενεργητικές πολιτικές, ξόδεψέ το. Αυτό είναι το 1 δισ. ευρώ.
Τα υπόλοιπα, τα οποία είναι η κυκλική επίδοση της οικονομίας θα λέγαμε, πρέπει να πηγαίνουν στην εξυπηρέτηση του χρέους για να αποκλιμακώνεται. Και ναι, η Ελλάδα, κύριε Πορτοσάλτε, ξεκίνησε, ειδικά μετά τον Covid, φτάσαμε κοντά στο 210% του ΑΕΠ χρέος. Λοιπόν, αυτή τη στιγμή η πρόβλεψη είναι ότι κατεβαίνει διαρκώς το χρέος.
Άρης Πορτοσάλτε: Πώς θα δίνουμε σε το τοκοχρεολύσια ετησίως;
Κυριάκος Πιερρακάκης: Το πιο ενδιαφέρον είναι ότι τα υπόλοιπα χρήματα, από τα 2,9 δισ. ευρώ το 1 δισ. ευρώ μπορούμε να το ξοδέψουμε, τα υπόλοιπα θα πάνε στην εξυπηρέτηση αυτού του χρέους. Γιατί δεν είναι θέμα ετησίως, είναι θέμα του πώς εσύ αυτή τη στιγμή εξυπηρετείς το χρέος συνολικότερα για να μειώνεται, για να αποκλιμακώνεται. Και αυτό είναι κάτι το οποίο είναι πολύ καλό, γιατί βλέπετε πού είναι τα spreads του ελληνικού χρέους αυτή τη στιγμή σε σχέση με τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες…».
Ο Υπουργός για το 2025 υπολογίζει το υπερπλεόνασμα ως περίπου 2,9 δις ευρώ ή 1,16% ΑΕΠ , μετρώντας από το 3,7% που αντιστοιχεί σε εκτίμηση του προϋπολογισμού για το 2026. Επίσης δεν λαμβάνει υπόψη του ούτε την αναθεώρηση που υπήρχε στην Ετήσια Έκθεση Προόδου 2025 για το Μεσοπρόθεσμο Δημοσιονομικό – Διαρθρωτικό Σχέδιο (ΜΔΣ) που υποβλήθηκε τον Απρίλιο 2025 και όπου λήφθηκαν υπόψη τα απολογιστικά στοιχεία της καλύτερης εκτέλεσης του προϋπολογισμού 2024, η εκτίμηση του πρωτογενούς αποτελέσματος για το έτος 2025 αναθεωρήθηκε σε 3,2% του ΑΕΠ.
Αλλά και το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών σε ανακοίνωσή του υποστηρίζει :
«Αν έχουμε περισσότερα έσοδα, δεν μπορούμε να αλλάξουμε το στόχο των δαπανών;
Μόνο αν τα επιπλέον έσοδα αφορούν ενεργητικά μέτρα πολιτικής αύξησης , όπως είναι για παράδειγμα η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής. Αν πρόκειται για έσοδα που προέρχονται, για παράδειγμα, από μία καλή χρονιά στον τουρισμό ή από την αύξηση της κατανάλωσης, ο στόχος των δαπανών δεν μπορεί να αλλάξει.
Σε μια καλή χρονιά για την οικονομία, που πηγαίνουν τα επιπλέον έσοδα αφού δεν μπορούν να επιστραφούν στην κοινωνία ;
Σε περιόδους που η οικονομία αποδίδει καλύτερα του αναμενομένου τα επιπλέον έσοδα θα πρέπει είτε να αποπληρώνουν χρέος, είτε να αποταμιεύονται».( Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών :ΤΟ ΝΕΟ ΔΗΜΟΣΙΟΝΟΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΣΕ 10 +1 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ).
7)Όπως και να έχει πάντως η ουσία είναι ότι η Κυβέρνηση γνώριζε, όπως και τα υπόλοιπα κόμματα θα έπρεπε να γνωρίζουν (;), ότι από το ποσό του πρωτογενούς πλεονάσματος που απορροφήθηκε από το εισοδηματικό κύκλωμα, μόνο το ποσό που προέρχεται από μόνιμες ενεργητικές πολιτικές της κυβέρνησης (πχ. μείωση της φοροδιαφυγής ή της εισφοροδιαφυγής…) μπορεί να δαπανηθεί εκ νέου επιστρεφόμενο σε διάφορες κοινωνικές ομάδες, με την προϋπόθεση ότι οι καθαρές πρωτογενείς δαπάνες της χώρας δεν πρέπει να υπερβούν το καθορισμένο από τις Βρυξέλλες ποσοστό αύξησης τους. Το υπόλοιπο θα πρέπει να οδηγηθεί στην αποπληρωμή του δημοσίου χρέους.
Το νέο δημοσιονομικό πλαίσιο είναι εγγενώς προσανατολισμένο μεροληπτικά προς τη μείωση του δημοσίου χρέους ως % του ΑΕΠ. Αυτός είναι ο στόχος της ΕΕ.
Οι κύριοι στόχοι του νέου πλαισίου οικονομικής διακυβέρνησης είναι η ενίσχυση της βιωσιμότητας του χρέους και η προώθηση της βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης σε όλα τα κράτη μέλη μέσω μεταρρυθμίσεων που ενισχύουν την ανάπτυξη και επενδύσεων προτεραιότητας»https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/el/qanda_24_2391
«Στο επίκεντρο του νέου πλαισίου, ως ενιαίος λειτουργικός δείκτης συμμόρφωσης με τους νέους δημοσιονομικούς κανόνες, βρίσκεται ο κανόνας των καθαρών εθνικά χρηματοδοτούμενων πρωτογενών δαπανών. Ο κανόνας αυτός συνδέει άμεσα την άσκηση της βραχυπρόθεσμης και της μεσοπρόθεσμης δημοσιονομικής πολιτικής με στόχο τη διατηρήσιμη μείωση του δημόσιου χρέους, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι τα δημοσιονομικά ελλείμματα παραμένουν σε ασφαλή απόσταση από τα όρια που προβλέπει το Σύμφωνο Σταθερότητας και Ανάπτυξης». (Τράπεζα της Ελλάδος , Έκθεση του Διοικητή για το 2025, Απρίλιος 2026, σ.185).
«Η “πορεία αναφοράς” (“reference trajectory”) των καθαρών πρωτογενών δαπανών καθορίζεται με τρόπο που διασφαλίζει τη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα, καθώς η απαιτούμενη δημοσιονομική προσαρμογή προσδιορίζεται με βάση τη δυναμική του χρέους και μεταφράζεται σε ανώτατο όριο δαπανών. Συγκεκριμένα, ο μέγιστος επιτρεπόμενος ρυθμός αύξησης των καθαρών πρωτογενών δαπανών καθορίζεται από την απαιτούμενη διαρθρωτική προσαρμογή που υπαγορεύει η ανάλυση βιωσιμότητας του χρέους» (Τράπεζα της Ελλάδος , Έκθεση του Διοικητή για το 2025, Απρίλιος 2026, σ.187).
8)Η Κυβέρνηση Μητσοτάκη υπερακοντίζει υπερ του νέου δημοσιονομικού πλαισίου, σοφό το χαρακτηρίζει ο Κ. Πιερρακάκης στο απόσπασμα της συνέντευξης που αναφέρθηκε παραπάνω.
Σύμφωνα λοιπόν με τα παραπάνω στο ερώτημα γιατί δεν επιστρέφει η κυβέρνηση το συνολικό υπερπλεόνασμα στην κοινωνία η απάντηση είναι ότι το θεσμικό ευρωπαϊκό πλαίσιο δεν το επιτρέπει. Απλά . Με τις άστοχες προτάσεις διάφοροι των κομμάτων της αντιπολίτευσης δικαιώνουν την κυβέρνηση.
Το σωστό ερώτημα είναι ότι αφού γνωρίζει η κυβέρνηση ότι δεν μπορεί να επιστρέψει το σύνολο του υπερπλεονάσματος για τί το αφαιρεί από το εισοδηματικό κύκλωμα; Δηλαδή από τους Έλληνες φορολογουμένους πολίτες μέσω των πληθωριστικών επιδράσεων και των αυξημένων εσόδων από εμμέσους φόρους.
Η απάντηση είναι να αποπληρώσει πρόωρα το δημόσιο χρέος. Εδώ όμως πρέπει να αρχίσει μια άλλη συζήτηση για το θέμα αυτό. Πάντως παρόλες τις πρόωρες αποπληρωμές ύψους 13, 19 δις ευρώ την περίοδο 2024-5 το ονομαστικό χρέος από 364,1 δις ευρώ το 2021, το 2025 μειώθηκε σε 362,9 δις ευρώ (Πίνακας 1). Γίνεται αντιληπτό ότι η μείωση είναι ασήμαντη και αποτελεί σταγόνα στον ωκεανό!!!
