Σε αναθεώρηση επιμέρους διατάξεων του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας (ΚΟΚ), με στόχο να γίνουν αναλογικότερες οι ποινές για συγκεκριμένες παραβάσεις, προχωρά το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών. Το νέο νομοσχέδιο, που τέθηκε σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση το Σάββατο 21 Νοεμβρίου, επιχειρεί να διορθώσει κυρώσεις που κρίνονται δυσανάλογες σε σχέση με τη βαρύτητα ορισμένων παραβάσεων, χωρίς να χαλαρώνει το πλαίσιο για τις επικίνδυνες οδηγικές συμπεριφορές.
Στο επίκεντρο βρίσκονται η αφαίρεση διπλώματος για οδήγηση οχήματος χωρίς την κατάλληλη κατηγορία άδειας, οι ποινές για ορισμένες περιπτώσεις παράνομης στάθμευσης, οι περιορισμοί για νέους οδηγούς που θέλουν να οδηγήσουν αυτοκίνητα πολύ υψηλής ισχύος, αλλά και η ριζική αλλαγή στον τρόπο διεξαγωγής των πρακτικών εξετάσεων οδήγησης.
Παράλληλα, εισάγονται αυστηρότερες κυρώσεις για οχήματα με μη ευδιάκριτες πινακίδες, ενώ προβλέπονται νέες υποχρεώσεις για τη μεταφορά επιβατών με λεωφορεία.
Το σχέδιο νόμου έχει ευρύτερο αντικείμενο, καθώς περιλαμβάνει την ενσωμάτωση ευρωπαϊκής οδηγίας για τα Ευφυή Συστήματα Μεταφορών, καθώς και ρυθμίσεις για τις οδικές και σιδηροδρομικές μεταφορές.
Η δημόσια διαβούλευση θα διαρκέσει έως τις 7 Δεκεμβρίου 2026, στις 10:00. Επομένως, πρόκειται για προτεινόμενες ρυθμίσεις που δεν έχουν ακόμη τεθεί σε ισχύ και ενδέχεται να τροποποιηθούν κατά τη νομοθετική διαδικασία.
Γιατί αλλάζει ξανά ο Κώδικας Οδικής Κυκλοφορίας;
Η βασική φιλοσοφία του υπουργείου είναι ότι οι ποινές πρέπει να ανταποκρίνονται στην επικινδυνότητα της παράβασης. Η αυστηρότητα παραμένει απαραίτητη για συμπεριφορές που απειλούν άμεσα την ανθρώπινη ζωή, αλλά ορισμένες διοικητικές κυρώσεις θεωρείται ότι χρειάζονται επανεξέταση.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η αφαίρεση της άδειας οδήγησης για έναν ολόκληρο χρόνο σε οδηγό που διαθέτει δίπλωμα, αλλά οδηγεί όχημα μεγαλύτερης κατηγορίας από αυτή που καλύπτει η άδειά του. Αντίστοιχα, τίθεται ζήτημα αναλογικότητας για την αφαίρεση διπλώματος σε περιπτώσεις απλής παράνομης στάθμευσης.
Η κυβερνητική επιχειρηματολογία συνδέει τις αλλαγές με την ανάγκη να διατηρηθεί η αποτελεσματικότητα του ΚΟΚ και να ενισχυθεί η συμμόρφωση των οδηγών. Η πρόκληση είναι να μην εκληφθεί η αναθεώρηση των ποινών ως γενικό μήνυμα χαλάρωσης.
Ο αναπληρωτής υπουργός Υποδομών και Μεταφορών Γιώργος Κώτσηρας υποστηρίζει ότι οι σοβαρές παραβάσεις θα εξακολουθήσουν να αντιμετωπίζονται αυστηρά, ενώ οι αλλαγές αφορούν κυρίως περιπτώσεις χαμηλότερης επικινδυνότητας.
Τι αλλάζει για όσους οδηγούν όχημα χωρίς την κατάλληλη κατηγορία διπλώματος;
Πρόκειται για μία από τις σημαντικότερες αλλαγές του νομοσχεδίου, καθώς περιορίζεται σημαντικά ο χρόνος αφαίρεσης της άδειας οδήγησης για συγκεκριμένη παράβαση.
Σήμερα, όταν ένας οδηγός εντοπίζεται να οδηγεί όχημα για το οποίο δεν διαθέτει την αντίστοιχη κατηγορία άδειας, αντιμετωπίζει διοικητικό πρόστιμο και αφαίρεση του διπλώματος για ένα έτος.
Με τη νέα ρύθμιση προβλέπεται να διατηρηθεί το χρηματικό πρόστιμο, αλλά η αφαίρεση της άδειας να περιοριστεί στον έναν μήνα, υπό την προϋπόθεση ότι ο οδηγός θα αποκτήσει την απαιτούμενη επέκταση της κατηγορίας.
Πώς θα λειτουργεί στην πράξη;
Ας υποθέσουμε ότι κάποιος διαθέτει δίπλωμα για μοτοσικλέτα μικρότερης κατηγορίας, αλλά εντοπίζεται να οδηγεί μεγαλύτερη μοτοσικλέτα, για την οποία απαιτείται διαφορετική άδεια.
Με το ισχύον πλαίσιο κινδυνεύει να στερηθεί το δίπλωμά του για έναν χρόνο. Με την προτεινόμενη αλλαγή:
- Διατηρείται το προβλεπόμενο διοικητικό πρόστιμο.
- Η αφαίρεση της άδειας περιορίζεται στον έναν μήνα.
- Ο οδηγός μπορεί να συμμετάσχει στις εξετάσεις για την απόκτηση της απαιτούμενης κατηγορίας.
- Εφόσον επιτύχει στις εξετάσεις και εκπληρώσει τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, μπορεί να του επιστραφεί η άδεια χωρίς να χρειαστεί να περιμένει την παρέλευση ενός έτους.
Η λογική της αλλαγής είναι να δοθεί κίνητρο στον παραβάτη να αποκτήσει τη νόμιμη άδεια που αντιστοιχεί στο όχημα που οδηγεί.
Υπάρχει, ωστόσο, μια κρίσιμη διάκριση: η συγκεκριμένη ρύθμιση δεν σημαίνει ότι καταργούνται οι κυρώσεις για όσους οδηγούν χωρίς να έχουν αποκτήσει ποτέ άδεια οδήγησης. Αφορά την περίπτωση κατά την οποία υπάρχει άδεια, αλλά δεν καλύπτει την κατηγορία του συγκεκριμένου οχήματος.
Πόσο θα αυξηθεί το πρόστιμο για το παράνομο παρκάρισμα;
Σημαντικές αλλαγές προβλέπονται και για την παράνομη στάθμευση, με το υπουργείο να επιχειρεί να διαχωρίσει τις απλές παραβάσεις από εκείνες που δημιουργούν σοβαρά προβλήματα στην κυκλοφορία και στην ασφάλεια των υπόλοιπων χρηστών του δρόμου.
Στις περιπτώσεις απλής παράνομης στάθμευσης, το ισχύον πλαίσιο προβλέπει για συγκεκριμένες παραβάσεις πρόστιμο 30 ευρώ και αφαίρεση της άδειας οδήγησης για δέκα ημέρες.
Το νομοσχέδιο προτείνει:
- Αύξηση του χρηματικού προστίμου από 30 σε 60 ευρώ.
- Κατάργηση της προσωρινής αφαίρεσης της άδειας οδήγησης για τις συγκεκριμένες παραβάσεις.
Η αλλαγή αφορά, μεταξύ άλλων, περιπτώσεις παραβίασης των πινακίδων Ρ-39 και Ρ-40. Η πρώτη απαγορεύει τη στάθμευση, ενώ η δεύτερη απαγορεύει τόσο τη στάση όσο και τη στάθμευση.
Με άλλα λόγια, ο οδηγός θα πληρώνει υψηλότερο πρόστιμο, αλλά δεν θα χάνει αυτομάτως το δίπλωμά του για δέκα ημέρες.
Η συγκεκριμένη παρέμβαση επιχειρεί να αντιμετωπίσει μια δυσαναλογία: η ίδια διοικητική κύρωση δεν μπορεί να αντιμετωπίζει με τον ίδιο τρόπο κάθε παράβαση στάθμευσης, ανεξάρτητα από τις πραγματικές συνέπειές της.
Ποιες παραβάσεις στάθμευσης παραμένουν αυστηρά τιμωρημένες;
Εδώ βρίσκεται μια σημαντική λεπτομέρεια. Η αναθεώρηση δεν αφορά το σύνολο των παραβάσεων παράνομης στάθμευσης.
Οι σοβαρές και αντικοινωνικές παραβάσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζονται αυστηρά. Ειδικότερα, δεν προβλέπεται χαλάρωση για τη στάθμευση:
- Σε ράμπες και θέσεις πρόσβασης ΑμεΑ.
- Πάνω σε πεζοδρόμια, εμποδίζοντας την κίνηση των πεζών.
- Σε διαβάσεις πεζών.
- Σε λεωφορειολωρίδες.
- Σε σημεία όπου η στάθμευση δημιουργεί κίνδυνο ή εμποδίζει την κυκλοφορία.
Η διάκριση έχει σημασία, καθώς η στάθμευση σε μια θέση όπου υπάρχει απαγορευτική πινακίδα δεν έχει αναγκαστικά τις ίδιες συνέπειες με την κατάληψη μιας ράμπας αναπηρικού αμαξιδίου ή μιας διάβασης.
Το μήνυμα του νομοσχεδίου είναι ότι η αναλογικότητα των ποινών δεν πρέπει να μετατρέπεται σε ανοχή απέναντι σε συμπεριφορές που στερούν δημόσιο χώρο από άλλους πολίτες.
Τι προβλέπεται για τους νέους οδηγούς και τα supercars;
Μια ακόμη νέα παρέμβαση αφορά τους νέους οδηγούς και τη δυνατότητά τους να οδηγούν αυτοκίνητα ιδιαίτερα υψηλής ισχύος, τα λεγόμενα supercars.
Το νομοσχέδιο εισάγει ειδικούς κανόνες για τη συγκεκριμένη κατηγορία οχημάτων, αναγνωρίζοντας ότι η οδήγηση ενός αυτοκινήτου με πολύ υψηλή ισχύ και επιδόσεις απαιτεί εμπειρία και δεξιότητες που δεν αποκτώνται αυτομάτως με την επιτυχία στις εξετάσεις για την πρώτη άδεια οδήγησης.
Η συγκεκριμένη ρύθμιση εντάσσεται στη γενικότερη συζήτηση για την ασφάλεια των νέων οδηγών, οι οποίοι αποτελούν μια ιδιαίτερα ευάλωτη κατηγορία χρηστών του οδικού δικτύου.
Ωστόσο, για να αξιολογηθεί πλήρως η πρακτική εφαρμογή της, έχει σημασία το ακριβές περιεχόμενο των ειδικών κανόνων: ποια οχήματα θα θεωρούνται ιδιαίτερα υψηλής ισχύος, ποια ηλικιακά ή χρονικά όρια θα ισχύουν και ποιες προϋποθέσεις θα απαιτούνται για την οδήγησή τους.
Αυτά είναι ζητήματα που θα πρέπει να αποσαφηνιστούν μέσα από τις τελικές διατάξεις και την εφαρμογή τους.
Γιατί αυστηροποιούνται οι ποινές για τις πινακίδες κυκλοφορίας;
Αντίθετη κατεύθυνση ακολουθεί το νομοσχέδιο σε ό,τι αφορά τις πινακίδες κυκλοφορίας.
Προβλέπεται αυστηροποίηση των κυρώσεων για όσους κυκλοφορούν με πινακίδες που δεν είναι ευκρινώς ορατές ή αναγνωρίσιμες από τα τεχνικά μέσα βεβαίωσης παραβάσεων.
Η διάταξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία επεκτείνεται η χρήση καμερών για την καταγραφή παραβάσεων και την αυτοματοποιημένη επιβολή προστίμων.
Η αναγνωσιμότητα των πινακίδων αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη λειτουργία αυτών των συστημάτων. Εάν ένα όχημα κυκλοφορεί με πινακίδες που είναι καλυμμένες, αλλοιωμένες ή δυσανάγνωστες, δυσχεραίνεται ο εντοπισμός του και η βεβαίωση της παράβασης.
Η αυστηρότερη αντιμετώπιση αποσκοπεί, επομένως, και στην αποτροπή πρακτικών που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αποφυγή των ηλεκτρονικών ελέγχων.
Τι αλλάζει στις εξετάσεις οδήγησης; Κάμερες 360 μοιρών και τεχνητή νοημοσύνη
Ίσως η πιο ουσιαστική θεσμική αλλαγή του νομοσχεδίου αφορά τον τρόπο με τον οποίο θα πραγματοποιούνται και θα εποπτεύονται οι πρακτικές εξετάσεις για την απόκτηση άδειας οδήγησης.
Το υπουργείο προωθεί ένα σύστημα υποχρεωτικής ψηφιακής καταγραφής, ηλεκτρονικής ταυτοποίησης και αυτοματοποιημένου ελέγχου, με στόχο να περιοριστούν οι δυνατότητες παρέμβασης ή αλλοίωσης της εξεταστικής διαδικασίας.
Συγκεκριμένα, προβλέπονται:
Υποχρεωτική βιντεοσκόπηση της πρακτικής εξέτασης. Η διαδικασία θα καταγράφεται μέσω tablet που θα χρησιμοποιεί ο εξεταστής και φορητής κάμερας 360 μοιρών, η οποία θα εστιάζει στα πετάλια και στη θέση του εκπαιδευτή.
Ηλεκτρονική ταυτοποίηση μέσω QR code. Θα γίνεται ψηφιακή ταυτοποίηση και αυθεντικοποίηση του εξεταστή, του εκπαιδευτικού οχήματος και του Δελτίου Εκπαίδευσης και Εξέτασης του υποψηφίου.
Αυτοματοποιημένος έλεγχος με τεχνητή νοημοσύνη. Θα χρησιμοποιούνται συστήματα τεχνητής νοημοσύνης για να επιβεβαιώνεται ότι οι κάμερες έχουν τοποθετηθεί σωστά και λειτουργούν κανονικά.
Η καταγραφή δημιουργεί ένα ψηφιακό αποτύπωμα της εξέτασης, το οποίο μπορεί να αξιοποιηθεί για τον έλεγχο της διαδικασίας και τη διερεύνηση καταγγελιών ή παρατυπιών.
Η στόχευση είναι σαφής: να περιοριστούν τα περιθώρια αδιαφάνειας και να διασφαλιστεί ότι η άδεια οδήγησης αποκτάται μέσα από πραγματική αξιολόγηση των ικανοτήτων του υποψηφίου.
Τι ποινές προβλέπονται για την πλαστοπροσωπία στις εξετάσεις;
Το νομοσχέδιο αυστηροποιεί τις κυρώσεις για περιπτώσεις πλαστογραφίας ή παραπλάνησης σχετικά με την ταυτότητα του υποψηφίου οδηγού.
Το πρόβλημα αφορά περιπτώσεις κατά τις οποίες άλλο πρόσωπο εμφανίζεται ή επιχειρεί να εξεταστεί στη θέση του πραγματικού υποψηφίου, με στόχο την απόκτηση άδειας οδήγησης χωρίς να έχει αξιολογηθεί ο ίδιος.
Οι παρατυπίες θα μπορούν να εντοπίζονται τόσο μέσω δειγματοληπτικών ελέγχων όσο και μέσω των καμερών που χρησιμοποιούνται κατά τη θεωρητική εξέταση.
Η αυστηροποίηση των κυρώσεων συνδέεται με την ανάγκη να διασφαλιστεί ότι όποιος αποκτά δίπλωμα έχει πράγματι περάσει από την προβλεπόμενη διαδικασία εκπαίδευσης και αξιολόγησης.
Παράλληλα, δημιουργείται ηλεκτρονικό Μητρώο Εκπαιδευτικών Οχημάτων Σχολών Οδηγών.
Στο μητρώο θα καταγράφονται τα οχήματα που χρησιμοποιούν οι σχολές οδηγών και τα κέντρα εκπαίδευσης υποψηφίων οδηγών, ώστε να ελέγχεται η νομιμότητα και η καταλληλότητά τους. Με τον τρόπο αυτό οι αρμόδιες αρχές θα έχουν καλύτερη εικόνα για τα οχήματα που συμμετέχουν στην εκπαιδευτική διαδικασία.
Τι προβλέπεται για τα λεωφορεία και την οδική βοήθεια;
Το νομοσχέδιο περιλαμβάνει και δύο ακόμη παρεμβάσεις που αφορούν την καθημερινή λειτουργία των οδικών μεταφορών.
Η πρώτη αφορά τη μεταφορά επιβατών από λεωφορεία δημόσιας ή ιδιωτικής χρήσης. Προστίθεται νέα παράβαση για την περίπτωση κατά την οποία ένα λεωφορείο μεταφέρει περισσότερους επιβάτες από τον ανώτατο αριθμό που προβλέπει η άδεια κυκλοφορίας του.
Η ρύθμιση αφορά ένα ζήτημα που συνδέεται άμεσα με την ασφάλεια των επιβατών, καθώς η υπεράριθμη μεταφορά μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετους κινδύνους σε περίπτωση ατυχήματος ή απότομου ελιγμού.
Η δεύτερη αλλαγή αφορά τα οχήματα οδικής βοήθειας. Προβλέπεται η δυνατότητα να κινούνται στη Λωρίδα Έκτακτης Ανάγκης (ΛΕΑ), προκειμένου να φτάνουν ταχύτερα σε οχήματα που έχουν ακινητοποιηθεί ή σε περιστατικά που απαιτούν άμεση επέμβαση στον αυτοκινητόδρομο.
Η δυνατότητα αυτή αποσκοπεί στην ταχύτερη αντιμετώπιση έκτακτων περιστατικών και στην απομάκρυνση οχημάτων που δημιουργούν κίνδυνο για την κυκλοφορία.
Τι είναι τα Ευφυή Συστήματα Μεταφορών και γιατί περιλαμβάνονται στο νομοσχέδιο;
Πέρα από τις αλλαγές στον ΚΟΚ, το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει μια ευρύτερη μεταρρύθμιση για την ψηφιοποίηση και τον εκσυγχρονισμό των οδικών μεταφορών.
Με το πρώτο μέρος ενσωματώνεται στην ελληνική νομοθεσία η ευρωπαϊκή Οδηγία 2010/40/ΕΕ, όπως τροποποιήθηκε από την Οδηγία (ΕΕ) 2023/2661.
Πρόκειται για το ευρωπαϊκό πλαίσιο ανάπτυξης των Ευφυών Συστημάτων Μεταφορών (Intelligent Transport Systems – ITS).
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη;
Τα Ευφυή Συστήματα Μεταφορών αξιοποιούν ψηφιακές τεχνολογίες, δεδομένα και συστήματα επικοινωνίας για να βελτιώσουν τον τρόπο με τον οποίο κινούνται τα οχήματα και οργανώνεται η κυκλοφορία.
Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για:
- Την ενημέρωση των οδηγών σε πραγματικό χρόνο για κυκλοφοριακά προβλήματα.
- Την έγκαιρη προειδοποίηση για ατυχήματα και επικίνδυνες συνθήκες.
- Τη βελτίωση της διαχείρισης της κυκλοφορίας στους δρόμους.
- Τη διαλειτουργικότητα των συστημάτων μεταφορών.
- Τη μείωση των καθυστερήσεων και της κατανάλωσης ενέργειας.
- Την καλύτερη σύνδεση διαφορετικών μέσων μεταφοράς.
Κεντρική προϋπόθεση είναι η διαθεσιμότητα και η ανταλλαγή δεδομένων με κοινές τεχνικές προδιαγραφές, ώστε οι υπηρεσίες να μπορούν να λειτουργούν συντονισμένα.
Η ευρωπαϊκή κατεύθυνση δεν αφορά μόνο την καλύτερη εξυπηρέτηση των οδηγών. Συνδέεται επίσης με τη μείωση των εκπομπών ρύπων, τη βιώσιμη κινητικότητα και την αποτελεσματικότερη αξιοποίηση των μεταφορικών υποδομών.
Ποιος είναι ο στόχος για τα τροχαία δυστυχήματα;
Οι αλλαγές στον ΚΟΚ εντάσσονται σε μια ευρύτερη κυβερνητική προσπάθεια περιορισμού των τροχαίων δυστυχημάτων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλούνται στελέχη του υπουργείου, το πρώτο δεκάμηνο του 2026 καταγράφηκαν 56 λιγότεροι θάνατοι από τροχαία σε σύγκριση με το αντίστοιχο διάστημα του 2025, ενώ μειώθηκαν και οι τραυματισμοί.
Η κυβερνητική επιδίωξη είναι να προσεγγίσει η Ελλάδα τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στους θανάτους από τροχαία ατυχήματα.
Για να επιτευχθεί αυτό, το υπουργείο συνδέει την αυστηρότερη εφαρμογή του ΚΟΚ με την εντατικοποίηση των αστυνομικών ελέγχων και την αξιοποίηση της τεχνολογίας.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην οδήγηση υπό την επήρεια αλκοόλ, στις παραβάσεις που συνδέονται με επικίνδυνη οδηγική συμπεριφορά και στη λειτουργία των καμερών καταγραφής παραβάσεων.
Η πολιτική αυτή έχει δύο σκέλη: την τιμωρία όσων παραβιάζουν τους κανόνες και την αποτροπή παραβάσεων πριν αυτές οδηγήσουν σε ατύχημα.
Πότε θα εφαρμοστούν οι αλλαγές στον ΚΟΚ;
Το νομοσχέδιο βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της δημόσιας διαβούλευσης. Οι πολίτες, οι επαγγελματικοί φορείς και οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να καταθέσουν παρατηρήσεις και προτάσεις έως τις 7 Δεκεμβρίου 2026, στις 10:00.
Στη συνέχεια θα ακολουθήσει η επεξεργασία του σχεδίου νόμου και η κοινοβουλευτική διαδικασία.
Επομένως, οι αλλαγές στις ποινές στάθμευσης, στην αφαίρεση διπλώματος και στις εξετάσεις οδήγησης δεν εφαρμόζονται από τη στιγμή της ανακοίνωσής τους. Θα πρέπει πρώτα να ολοκληρωθεί η νομοθετική διαδικασία και να προσδιοριστεί η έναρξη ισχύος κάθε διάταξης.
Το βασικό πολιτικό και πρακτικό στοίχημα είναι αν ο εξορθολογισμός των προστίμων θα συνοδευτεί από ουσιαστικότερη εφαρμογή των κανόνων στους δρόμους. Γιατί η αποτελεσματικότητα ενός Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας δεν κρίνεται μόνο από το ύψος των προστίμων, αλλά από το κατά πόσο οι παραβάσεις εντοπίζονται, οι κυρώσεις εφαρμόζονται και οι οδηγοί αντιλαμβάνονται ότι η παραβίαση των κανόνων έχει πραγματικές συνέπειες.












