Η Ευρωπαϊκή Ένωση επιχειρεί να εξασφαλίσει θέση στη διπλωματική διαδικασία για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία, ανακοινώνοντας ότι θα συμμετάσχει στις συνομιλίες που θα πραγματοποιηθούν στις 10 και 11 Νοεμβρίου στο Αμπού Ντάμπι. Η απόφαση γνωστοποιήθηκε από την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, μετά την τηλεφωνική επικοινωνία της με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, και σηματοδοτεί την προσπάθεια των ευρωπαϊκών θεσμών να μην παραμείνουν εκτός των διαπραγματεύσεων που οργανώνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας.
Το βασικό διακύβευμα για τις Βρυξέλλες είναι διπλό: αφενός να διασφαλίσουν ότι οποιαδήποτε συμφωνία για τον τερματισμό του πολέμου δεν θα διαμορφώσει ερήμην της Ευρώπης τη νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας στην ήπειρο και αφετέρου να διατηρήσουν την πολιτική και οικονομική στήριξη προς το Κίεβο. Η συμμετοχή της ΕΕ αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς οι συνομιλίες διεξάγονται σε ένα περιβάλλον έντονων διαφωνιών για τις εγγυήσεις ασφαλείας, τα εδαφικά ζητήματα και τη μεταπολεμική θέση της Ουκρανίας.
Η ευρωπαϊκή αντιπροσωπεία και το ερώτημα της συμμετοχής
Σύμφωνα με το Euronews, την κοινή αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου θα συγκροτήσουν ο Μπγερν Ζάιμπερτ, επικεφαλής του γραφείου της φον ντερ Λάιεν, και η Άννα-Μαρία Μπούρα, επικεφαλής σύμβουλος εξωτερικής πολιτικής του Αντόνιο Κόστα. Στις επαφές θα συμμετάσχουν επίσης εκπρόσωποι της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Βρετανίας, ενώ παρουσία θα έχει και η Ιταλία. Το ΝΑΤΟ θα εκπροσωπηθεί από τον Τζέφρι βαν Λέουβεν, επικεφαλής του γραφείου του γενικού γραμματέα της Συμμαχίας.
Η σύνθεση της ευρωπαϊκής αποστολής έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς η ΕΕ επιδιώκει να εμφανιστεί με κοινή θέση σε μια διαδικασία που μέχρι τώρα καθορίζεται κυρίως από την Ουάσιγκτον, τη Μόσχα και το Κίεβο. Η εκπρόσωπος της Επιτροπής Πάολα Πίνιο επιβεβαίωσε ότι η Επιτροπή θα εκπροσωπηθεί σε επίπεδο συμβούλων εθνικής ασφάλειας, χωρίς αρχικά να δώσει περισσότερες λεπτομέρειες για τη σύνθεση και τις αρμοδιότητες της αποστολής.
Παραμένει, ωστόσο, ανοιχτό το ερώτημα εάν οι Ευρωπαίοι θα βρεθούν στο ίδιο τραπέζι με τη ρωσική αντιπροσωπεία. Η Πίνιο επιβεβαίωσε τη συμμετοχή της ΕΕ στις συναντήσεις, διευκρινίζοντας ότι δεν υπάρχουν ακόμη ανακοινώσεις για την ακριβή μορφή των επαφών. Η δυνατότητα απευθείας διαλόγου με τη Μόσχα έχει συζητηθεί από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, αλλά δεν έχει επιβεβαιωθεί ότι θα πραγματοποιηθεί στο Αμπού Ντάμπι.
Το μήνυμα της ΕΕ για την ευρωπαϊκή ασφάλεια
Το βασικό μήνυμα που θα μεταφέρουν οι Βρυξέλλες αφορά το μέλλον της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας. Η Πάολα Πίνιο ξεκαθάρισε ότι οι συζητήσεις για το συγκεκριμένο πλαίσιο πρέπει να πραγματοποιηθούν μετά τον τερματισμό της πολεμικής σύγκρουσης. Υπογράμμισε επίσης ότι οι αποφάσεις για την ευρωπαϊκή ασφάλεια ανήκουν στην ίδια την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς επηρεάζουν άμεσα τα συμφέροντα και την ασφάλειά της.
Η τοποθέτηση αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα μετά τις παρεμβάσεις του Τζάρεντ Κούσνερ, ειδικού απεσταλμένου του Ντόναλντ Τραμπ, σχετικά με την αναδιαμόρφωση της ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής ασφάλειας μετά τον πόλεμο. Οι προτάσεις του έχουν προκαλέσει αντιδράσεις σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, ενώ ο Ζελένσκι τις έχει χαρακτηρίσει επικίνδυνες. Η ευρωπαϊκή πλευρά δεν θέλει να δημιουργηθεί η εντύπωση ότι οι ΗΠΑ και η Ρωσία μπορούν να αποφασίσουν για το μέλλον της ασφάλειας στην Ευρώπη χωρίς την ενεργό συμμετοχή των ευρωπαϊκών κρατών.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η προσπάθεια συντονισμού των ευρωπαϊκών κυβερνήσεων. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι έχει ζητήσει μεγαλύτερη συνοχή στη διπλωματική εκπροσώπηση της Ευρώπης και τον ορισμό ειδικού απεσταλμένου για την Ουκρανία. Το ζήτημα αναμένεται να απασχολήσει τους Ευρωπαίους ηγέτες στο άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δουβλίνου, στις 13 Νοεμβρίου.
Δουβλίνο και Βερολίνο: Η επόμενη φάση της ευρωπαϊκής διπλωματίας
Η συνάντηση στο Δουβλίνο θα αποτελέσει την πρώτη σημαντική ευκαιρία πολιτικής αποτίμησης των επαφών στο Αμπού Ντάμπι. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα συζητήσουν τις διπλωματικές πρωτοβουλίες, την ενίσχυση της Ουκρανίας και τις ανάγκες χρηματοδότησής της, σε μια περίοδο κατά την οποία οι διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου εισέρχονται σε νέα φάση.
Σύμφωνα με την εκπρόσωπο της Επιτροπής, το ουκρανικό ζήτημα θα τεθεί επίσης στο Φόρουμ του Βερολίνου. Η ευρωπαϊκή στρατηγική περιλαμβάνει τόσο τη διπλωματική προσπάθεια όσο και τη διατήρηση της στρατιωτικής και οικονομικής υποστήριξης προς το Κίεβο. Η σχετική συζήτηση για τη στήριξη της Ουκρανίας από την ΕΕ αποκτά πλέον άμεση σύνδεση με τους όρους μιας ενδεχόμενης ειρηνευτικής συμφωνίας.
Μαύρη Θάλασσα: Οι απειλές και η ελευθερία της ναυσιπλοΐας
Παράλληλα με τις διαπραγματεύσεις, η φον ντερ Λάιεν ξεκίνησε περιοδεία στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία, με βασικό αντικείμενο την ασφάλεια στη Μαύρη Θάλασσα. Η πρόεδρος της Επιτροπής προειδοποίησε ότι οι απειλές κλιμακώνονται, οι επιθέσεις αυξάνονται και υπάρχουν απώλειες αμάχων.
Η ελευθερία της ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα, όπως τόνισε, πρέπει να αποκατασταθεί και να προστατευθεί. Η περιοχή έχει κρίσιμη σημασία για τη μεταφορά αγροτικών προϊόντων, την ενεργειακή ασφάλεια και το διεθνές εμπόριο. Η αυξανόμενη απειλή για τα εμπορικά πλοία δημιουργεί πρόσθετες ανησυχίες για τις χώρες της ανατολικής πτέρυγας της ΕΕ.
Η φον ντερ Λάιεν επανέλαβε, παράλληλα, τη στήριξή της στην πρόταση του Ζελένσκι για κατάπαυση του πυρός που θα καλύπτει τις ενεργειακές και επισιτιστικές υποδομές. Μια τέτοια συμφωνία θα μπορούσε να περιορίσει τις επιθέσεις σε εγκαταστάσεις από τις οποίες εξαρτάται η καθημερινή λειτουργία της ουκρανικής οικονομίας και η επιβίωση του πληθυσμού.
Ο χειμώνας ως όπλο πίεσης κατά της Ουκρανίας
Ιδιαίτερα ανησυχητική περιέγραψε την ανθρωπιστική κατάσταση η εκπρόσωπος της Επιτροπής Πάολα Πίνιο, καταγγέλλοντας ότι η Ρωσία πλήττει συστηματικά τις υποδομές από τις οποίες εξαρτάται η Ουκρανία για να αντέξει τον χειμώνα.
«Δεν θα αφήσουμε τη Ρωσία να γονατίσει την Ουκρανία με το κρύο», δήλωσε, περιγράφοντας την ευρωπαϊκή κινητοποίηση για τη διατήρηση βασικών υπηρεσιών, όπως η ηλεκτροδότηση, η θέρμανση και η υδροδότηση.
Η ενεργειακή αντοχή της Ουκρανίας αναδεικνύεται έτσι σε κεντρικό πεδίο της ευρωπαϊκής πολιτικής. Οι επιθέσεις σε ενεργειακές εγκαταστάσεις αυξάνουν τις ανάγκες ανθρωπιστικής βοήθειας και χρηματοδότησης, ενώ η δυνατότητα του Κιέβου να διατηρήσει σε λειτουργία τις βασικές υποδομές του αποτελεί παράγοντα που επηρεάζει και τη διαπραγματευτική του θέση.
Το Αμπού Ντάμπι θα αποτελέσει, συνεπώς, μια πρώτη δοκιμασία για το κατά πόσο η Ευρώπη μπορεί να αποκτήσει ουσιαστικό ρόλο στη διαδικασία ειρήνευσης. Η παρουσία της στις συνομιλίες είναι ένα πρώτο βήμα. Το κρίσιμο ερώτημα παραμένει εάν θα μπορέσει να επηρεάσει τους όρους της συμφωνίας και να αποτρέψει τη διαμόρφωση μιας νέας ευρωπαϊκής πραγματικότητας ασφάλειας χωρίς τη δική της συμμετοχή.