Ο δρόμος για την απομάκρυνση του Μπενιαμίν Νετανιάχου από την εξουσία ανοίγει στο Ισραήλ, καθώς ο πρόεδρος της χώρας Ισαάκ Χέρτζογκ επέλεξε τον Γκάντι Άιζενκοτ, επικεφαλής του κόμματος Yashar και βασικό αντίπαλο του απερχόμενου πρωθυπουργού, για να αναλάβει την προσπάθεια σχηματισμού νέας κυβέρνησης.
Η απόφαση έρχεται μετά τις εκλογές της 27ης Οκτωβρίου, οι οποίες ανέδειξαν πρώτο το Λικούντ, χωρίς όμως να εξασφαλίσουν στον Νετανιάχου την κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Η τυπική ανάθεση της εντολής έχει προγραμματιστεί για την Κυριακή 8 Νοεμβρίου, στις 17:00, στην Προεδρική Κατοικία. Ο Άιζενκοτ συγκέντρωσε τις συστάσεις 67 βουλευτών της Κνεσέτ, έναντι 46 που υποστήριξαν τον Νετανιάχου, αποκτώντας σαφές προβάδισμα στη διαδικασία.
Το αποτέλεσμα, ωστόσο, κρύβει μια σημαντική πολιτική αντίφαση: οι 67 συστάσεις περιλαμβάνουν και τα δύο αραβικά κόμματα, τα οποία διαθέτουν συνολικά 19 έδρες, ενώ ο Άιζενκοτ έχει αποκλείσει τη συμμετοχή τους σε κυβερνητικό συνασπισμό. Η προσπάθειά του επομένως θα κριθεί από το αν μπορεί να εξασφαλίσει τη συνεργασία των υπερορθόδοξων κομμάτων και να διαμορφώσει μια διαφορετική κοινοβουλευτική πλειοψηφία.
Οι 67 συστάσεις και η αριθμητική της νέας κυβέρνησης
Σύμφωνα με την ανακοίνωση της ισραηλινής Προεδρίας, οι πολιτικές παρατάξεις που εκπροσωπούν 67 βουλευτές πρότειναν τον επικεφαλής του Yashar για την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης. Αντίστοιχα, 46 βουλευτές υποστήριξαν τον Νετανιάχου, ενώ μία παράταξη με επτά έδρες επέλεξε να μην προτείνει κανέναν υποψήφιο.
Πρόκειται για την Ενωμένη Τορά του Ιουδαϊσμού (UTJ), η οποία μέχρι πρότινος αποτελούσε σταθερό σύμμαχο του Νετανιάχου. Η άρνησή της να τον υποστηρίξει συνδέεται με τη διαφωνία για την εξαίρεση των υπερορθόδοξων νέων από την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία.
Η εξέλιξη αυτή αποδυνάμωσε σημαντικά τον απερχόμενο πρωθυπουργό, ο οποίος, παρά το γεγονός ότι το Λικούντ αναδείχθηκε πρώτο κόμμα με 27 έδρες, δεν μπορεί να συγκροτήσει κυβέρνηση χωρίς νέες συμμαχίες.
Στην απέναντι πλευρά, ο Άιζενκοτ διαθέτει ένα μπλοκ τεσσάρων κομμάτων με 48 έδρες: το Yashar με 21, το κόμμα Μαζί (B’ Yachad) του Ναφτάλι Μπένετ με 12, τους Δημοκράτες του Γιαΐρ Γκολάν με οκτώ και το Yisrael Beytenu του Αβιγκντόρ Λίμπερμαν με επτά.
Οι 19 έδρες των αραβικών κομμάτων, της Ενωμένης Λίστας και του Ράαμ, ανεβάζουν τον αριθμό των βουλευτών που τον υποστηρίζουν στους 67. Η πολιτική σημασία αυτής της εξέλιξης είχε αναδειχθεί και από την πρόσφατη απόφαση της Ενωμένης Λίστας να στηρίξει τον Άιζενκοτ.
Το άνοιγμα προς τους υπερορθόδοξους και ο ρόλος του Shas
Το μεγαλύτερο ενδιαφέρον στις παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις συγκεντρώνει πλέον η στάση των δύο υπερορθόδοξων κομμάτων, του Ενωμένου Ιουδαϊσμού της Τορά και του Shas.
Η άρνηση του πρώτου να υποστηρίξει τον Νετανιάχου δημιούργησε ένα νέο πεδίο διαπραγμάτευσης. Ο Άιζενκοτ έχει ήδη αφήσει ανοιχτή την πόρτα για συμμετοχή υπερορθόδοξων δυνάμεων σε μια κυβέρνηση εθνικής έκτακτης ανάγκης, θέτοντας όμως ως βασική προϋπόθεση την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία για όλους.
Η στάση του Shas αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Πηγή από το Ανώτατο Ραβινικό Συμβούλιο του κόμματος δήλωσε στο ισραηλινό Channel 12 ότι, εάν ο πνευματικός ηγέτης του Ενωμένου Ιουδαϊσμού της Τορά εγκρίνει τη συμμετοχή σε κυβέρνηση υπό τον Άιζενκοτ, το Shas δεν πρόκειται να επιχειρήσει να εμποδίσει τη συγκρότησή της.
«Δεν υπάρχει κανένα ενδεχόμενο οι ραβίνοι του Shas να κινηθούν εναντίον των ραβίνων του Ενωμένου Ιουδαϊσμού της Τορά», φέρεται να δήλωσε η ίδια πηγή, εκτιμώντας ότι μια τέτοια αντιπαράθεση θα προκαλούσε βαθύ διχασμό στην υπερορθόδοξη κοινότητα.
Αντίστοιχη εκτίμηση μετέφερε το Channel 13, επικαλούμενο ανώνυμο στέλεχος του UTJ, σύμφωνα με το οποίο, εφόσον οι ραβίνοι εγκρίνουν τους όρους μιας συμφωνίας, το Shas θα ακολουθήσει την ίδια κατεύθυνση.
Η προοπτική αυτή θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστική. Τα δύο υπερορθόδοξα κόμματα διαθέτουν συνολικά 13 έδρες. Σε συνδυασμό με τις 48 έδρες του μπλοκ Άιζενκοτ, θα μπορούσαν να συγκροτήσουν μια κοινοβουλευτική πλειοψηφία 61 βουλευτών, χωρίς να χρειάζεται η συμμετοχή αραβικών κομμάτων στην κυβέρνηση.
Η άρνηση του UTJ να στηρίξει τον Νετανιάχου αποτελεί, επομένως, μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις στη μάχη για τον σχηματισμό της νέας κυβέρνησης.
Το σχέδιο Άιζενκοτ για κυβέρνηση εθνικής έκτακτης ανάγκης
Ο επικεφαλής του Yashar έχει ήδη παρουσιάσει το πολιτικό πλαίσιο πάνω στο οποίο θέλει να στηρίξει τη νέα κυβέρνηση.
Την Παρασκευή απηύθυνε πρόσκληση προς όλα τα κόμματα της Κνεσέτ να συμμετάσχουν σε μια κυβέρνηση εθνικής έκτακτης ανάγκης υπό την ηγεσία του, υπό την προϋπόθεση ότι θα αποδεχθούν τέσσερις βασικές αρχές.
Αυτές περιλαμβάνουν την αναγνώριση του Ισραήλ ως εβραϊκού και δημοκρατικού κράτους, την αποδοχή των αξιών της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας, την υποχρεωτική στρατιωτική θητεία για όλους και την αναγνώριση της Χαμάς ως τρομοκρατικής οργάνωσης, με στόχο τη διάλυση της στρατιωτικής και κυβερνητικής της ισχύος.
Ο Άιζενκοτ επιδιώκει αρχικά να συγκροτήσει κυβέρνηση με τα τέσσερα σιωνιστικά κόμματα που αντιτίθενται στον Νετανιάχου και στη συνέχεια να επιτρέψει τη διεύρυνσή της, εφόσον άλλα κόμματα αποδεχθούν τις συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Η πρότασή του έχει ιδιαίτερη σημασία για τον Λίμπερμαν, ο οποίος εμφανίστηκε διατεθειμένος να εξετάσει συνεργασία με το Ενωμένο Ιουδαϊσμό της Τορά, παρά τις παραδοσιακές διαφωνίες του με τις υπερορθόδοξες δυνάμεις.
Ο Άιζενκοτ έχει επίσης προειδοποιήσει ότι η παραμονή ενός πρωθυπουργού που δεν διαθέτει πλέον κοινοβουλευτική πλειοψηφία δημιουργεί κινδύνους για τη λειτουργία των θεσμών και την ασφάλεια της χώρας.
Το πολιτικό σχέδιο του Άιζενκοτ για την επόμενη ημέρα δείχνει ότι επιδιώκει να αξιοποιήσει τη σημερινή συγκυρία για να συγκροτήσει έναν ευρύτερο κυβερνητικό συνασπισμό, με βασικό στόχο την απομάκρυνση του Νετανιάχου.
Νετανιάχου: «Μια κυβέρνηση με τα αραβικά κόμματα θα οδηγήσει στην καταστροφή»
Ο απερχόμενος πρωθυπουργός επιχειρεί από την πλευρά του να αποτρέψει τη συγκρότηση μιας κυβέρνησης που θα στηρίζεται στην κοινοβουλευτική υποστήριξη των αραβικών κομμάτων.
Σε βιντεοσκοπημένο μήνυμά του το Σάββατο, κάλεσε τα κόμματα του λεγόμενου μπλοκ της αλλαγής να σχηματίσουν κυβέρνηση εθνικής ενότητας μαζί με τις πολιτικές δυνάμεις που συμμετείχαν στον προηγούμενο κυβερνητικό συνασπισμό.
Ωστόσο, έθεσε ως προϋπόθεση τη συμμετοχή όλων των πολιτικών συμμάχων του, συμπεριλαμβανομένων των ακροδεξιών κομμάτων Θρησκευτικός Σιωνισμός και Οτσμά Γιεχουντίτ, καθώς και των υπερορθόδοξων δυνάμεων.
Δεν διευκρίνισε ποιος θα ηγηθεί μιας τέτοιας κυβέρνησης, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο να επιχειρήσει μια συμφωνία που θα του επιτρέψει να παραμείνει στην πρωθυπουργία.
Παράλληλα, εξαπέλυσε σφοδρή επίθεση κατά των αραβικών κομμάτων, τα οποία χαρακτήρισε υποστηρικτές της τρομοκρατίας.
«Υπάρχει κάποιος που θέλει να επισπεύσει τον σχηματισμό και την ορκωμοσία μιας κυβέρνησης, ήδη από την επόμενη εβδομάδα, με τη συμμετοχή υποστηρικτών της τρομοκρατίας», δήλωσε, αφήνοντας αιχμές κατά του Άιζενκοτ.
Στη συνέχεια υποστήριξε ότι μια κυβέρνηση που θα εξαρτάται από κόμματα τα οποία, κατά τον ίδιο, υποστηρίζουν τη Χαμάς, δεν θα είναι σε θέση να αντιμετωπίσει την οργάνωση ούτε να υπερασπιστεί τους Ισραηλινούς στρατιώτες που επιχειρούν στη Γάζα και τον Λίβανο.
Ο Νετανιάχου προχώρησε ακόμη περισσότερο, προειδοποιώντας ότι η συμμετοχή των αραβικών κομμάτων στη νέα κυβέρνηση θα μπορούσε να προκαλέσει σοβαρή εσωτερική αποσταθεροποίηση, κάνοντας λόγο για κίνδυνο εμφύλιας σύγκρουσης.
«Με μια τέτοια κυβέρνηση, το Ισραήλ απλώς δεν πρόκειται να επιβιώσει», υποστήριξε.
Στο ίδιο μήνυμα επανέφερε την ανάγκη διατήρησης του εβραϊκού χαρακτήρα του κράτους και υποσχέθηκε ότι μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας θα αντιμετωπίσει οριστικά την πυρηνική απειλή του Ιράν.
Οι 28 ημέρες για τον σχηματισμό κυβέρνησης
Μετά την επίσημη ανάθεση της εντολής, ο Άιζενκοτ θα έχει στη διάθεσή του 28 ημέρες για να σχηματίσει κυβέρνηση. Εάν δεν καταφέρει να ολοκληρώσει τις διαπραγματεύσεις μέσα σε αυτό το διάστημα, ο πρόεδρος μπορεί να του χορηγήσει παράταση έως και 14 επιπλέον ημερών.
Το χρονοδιάγραμμα είναι ιδιαίτερα πιεστικό, καθώς η νέα Κνεσέτ αναμένεται να συνεδριάσει στις 10 Νοεμβρίου, ενώ οι πολιτικές διαβουλεύσεις θα πρέπει να έχουν ήδη οδηγήσει σε συγκεκριμένες συμφωνίες.
Για τον Νετανιάχου, η ανάθεση της εντολής στον βασικό πολιτικό του αντίπαλο αποτελεί σοβαρή ήττα, χωρίς όμως να σημαίνει ότι έχει εξασφαλιστεί η αποχώρησή του από την εξουσία.
Το αποτέλεσμα των εκλογών έδειξε ότι η ισραηλινή κοινωνία παραμένει βαθιά διχασμένη. Η επόμενη κυβέρνηση θα χρειαστεί να ισορροπήσει ανάμεσα στις απαιτήσεις των υπερορθόδοξων κομμάτων, τις διαφωνίες για τη στρατιωτική θητεία, τη στάση απέναντι στους Άραβες πολίτες και τις διαφορετικές προσεγγίσεις για τον πόλεμο.
Ο Άιζενκοτ έχει πλέον την ευκαιρία να επιχειρήσει την ανατροπή του πολιτικού σκηνικού. Το ερώτημα είναι αν θα καταφέρει να μετατρέψει τις 67 συστάσεις σε μια πραγματική κυβερνητική πλειοψηφία ή αν οι αντιθέσεις μεταξύ των κομμάτων θα οδηγήσουν τελικά σε νέο εκλογικό αδιέξοδο.
