Η έκδοση της ελληνικής NAVTEX για την επανέναρξη των ερευνών του Great Sea Interconnector, της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου, αναμένεται την Παρασκευή 6 Νοεμβρίου, σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες.
Η κίνηση της Αθήνας σηματοδοτεί την επιστροφή του γαλλικού ερευνητικού πλοίου Abeille Marengo στην περιοχή ανοικτά της Κάσου, εκεί όπου οι εργασίες είχαν διακοπεί το καλοκαίρι του 2024, και φέρνει ξανά στο προσκήνιο την ελληνοτουρκική αντιπαράθεση για τις θαλάσσιες ζώνες της Ανατολικής Μεσογείου.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πλέον μόνο πότε θα ξεκινήσουν οι βυθομετρήσεις, αλλά με ποιους όρους θα πραγματοποιηθούν και πώς θα αντιδράσει η Άγκυρα. Η Αθήνα επιμένει ότι η αρμοδιότητα αδειοδότησης ανήκει αποκλειστικά στην Ελλάδα, ενώ η Τουρκία εξακολουθεί να διεκδικεί ρόλο στη διαδικασία, επικαλούμενη τις δικές της αξιώσεις επί της υφαλοκρηπίδας. Στο διπλωματικό παρασκήνιο, η Γαλλία επιχειρεί να διαμορφώσει ένα πλαίσιο που θα επιτρέψει την επανεκκίνηση του ευρωπαϊκού έργου χωρίς νέα κρίση στη θάλασσα.
Η διαδικασία για την έκδοση της NAVTEX
Πριν από την έκδοση της NAVTEX αναμένεται να συνεδριάσει η αρμόδια διυπουργική επιτροπή, η οποία έχει εξετάσει τον φάκελο της γαλλικής εταιρείας. Μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας, οι συντεταγμένες της θαλάσσιας περιοχής θα διαβιβαστούν στο υπουργείο Εθνικής Άμυνας και από τον αρμόδιο σταθμό του Ηρακλείου θα εκδοθεί η οδηγία προς ναυτιλλομένους.
Ο φάκελος βρίσκεται στα χέρια των ελληνικών αρχών εδώ και περίπου έναν μήνα. Το γαλλικό ερευνητικό Abeille Marengo, που έχει αναλάβει τις εργασίες βυθομέτρησης για λογαριασμό της Nexans, παραμένει στο λιμάνι του Ηρακλείου από τις 27 Οκτωβρίου, περιμένοντας την τελική έγκριση για να αποπλεύσει.
Οι έρευνες σχεδιάζεται να ξεκινήσουν από το σημείο όπου είχαν σταματήσει τον Ιούλιο του 2024, στην περιοχή ανοικτά της Κάσου, εκτός των ελληνικών χωρικών υδάτων και εντός της δυνητικής ελληνικής υφαλοκρηπίδας. Πρόκειται για μια περιοχή ιδιαίτερης γεωπολιτικής σημασίας, καθώς η Τουρκία αμφισβητεί την ελληνική δικαιοδοσία, επικαλούμενη το τουρκολιβυκό μνημόνιο και τις συντεταγμένες που έχει καταθέσει στον ΟΗΕ.
Η επανέναρξη των ερευνών αποτελεί, συνεπώς, κάτι περισσότερο από ένα τεχνικό βήμα για την κατασκευή του καλωδίου. Είναι μια δοκιμασία στην πράξη για το κατά πόσο η Ελλάδα μπορεί να προχωρήσει ένα ευρωπαϊκό ενεργειακό έργο στην περιοχή χωρίς να αποδεχθεί τις τουρκικές αξιώσεις.
Η Αθήνα προετοιμάζεται για την τουρκική αντίδραση
Η ελληνική κυβέρνηση εκτιμά ότι η γαλλική παρουσία αποτελεί πρόσθετο παράγοντα αποτροπής μιας νέας παρεμπόδισης. Στο έργο εμπλέκονται δύο γαλλικές εταιρείες με καθοριστικό ρόλο: η Meridiam, η οποία κατέχει την πλειοψηφική συμμετοχή στο σχήμα του Great Sea Interconnector, και η Nexans, που έχει αναλάβει την κατασκευή του καλωδίου.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, σε νέα παρέμβασή του στον ΑΝΤ1, έστειλε σαφές μήνυμα προς την Άγκυρα ότι η Ελλάδα έχει προετοιμάσει όλα τα ενδεχόμενα για την περίπτωση παρεμπόδισης των ερευνών.
«Εμείς έχουμε έτοιμα όλα τα σενάρια. Και θέλω να σας πω ότι είναι πολύ προφανές ότι ο καθένας αναλαμβάνει το βάρος των πράξεών του. Εάν η Τουρκία επιχειρήσει να παρεμποδίσει, τότε θα βρει απέναντί της προφανώς την Ελλάδα», δήλωσε.
Ο υπουργός πρόσθεσε ότι αντίστοιχα σχέδια εκτιμά πως διαθέτουν τόσο η γαλλική εταιρεία όσο και το γαλλικό Δημόσιο. Υπογράμμισε, παράλληλα, ότι η Τουρκία θα βρεθεί αντιμέτωπη με την Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς πρόκειται για έργο συγχρηματοδοτούμενο από ευρωπαϊκούς πόρους.
Σύμφωνα με τον Γεραπετρίτη, δεν είναι πιθανό να υπάρξει νέα παρεμπόδιση, ακριβώς λόγω της ευρωπαϊκής διάστασης του έργου και της γαλλικής εμπλοκής. Προειδοποίησε, ωστόσο, ότι εάν συμβεί κάτι τέτοιο, η Αθήνα θα εξετάσει όλα τα διαθέσιμα σενάρια, συμπεριλαμβανομένων των επιχειρησιακών μέτρων για την προστασία των ερευνών.
Έστειλε επίσης μήνυμα προς την Άγκυρα για τις ευρωπαϊκές της φιλοδοξίες, σημειώνοντας ότι εάν η Τουρκία επιδιώκει να προσεγγίσει την Ευρωπαϊκή Ένωση και ταυτόχρονα παρεμποδίζει ευρωπαϊκά έργα, ουσιαστικά «κλείνει την πόρτα στον εαυτό της».
Το αγκάθι της τουρκικής ενημέρωσης και οι συντεταγμένες
Το πιο λεπτό σημείο της υπόθεσης παραμένει η απαίτηση της Τουρκίας να ενημερώνεται εγγράφως για τις θαλάσσιες έρευνες, με αναλυτική αναφορά στις δραστηριότητες και στις γεωγραφικές συντεταγμένες τους.
Ο Χακάν Φιντάν είχε διατυπώσει δημόσια αυτή τη θέση στις 21 Οκτωβρίου, σε συνέντευξή του στα «Νέα», υποστηρίζοντας ότι η Άγκυρα δεν αντιτίθεται στην ηλεκτρική διασύνδεση, αλλά ζητά γραπτή ενημέρωση για τις εργασίες στη θάλασσα, προκειμένου να μη δημιουργηθεί νέο καθεστώς στην περιοχή.
Η ελληνική θέση είναι ότι η αδειοδότηση ανήκει αποκλειστικά στην Αθήνα και ότι δεν υπάρχει υποχρέωση εξασφάλισης τουρκικής άδειας ή έγκρισης. Ο Γεραπετρίτης, ωστόσο, εισήγαγε μια σημαντική διευκρίνιση, αφήνοντας ανοιχτό το ενδεχόμενο μιας άτυπης ενημέρωσης.
«Το αν θα υπάρξει άτυπη ενημέρωση σχετικά με το ότι θα βγει ένα πλοίο για να κάνει την έρευνα, αυτό είναι κάτι που δεν είναι υπερβολικό, δεν παράγει καμία νομική συνέπεια και προφανώς δεν αλλοιώνει τους συσχετισμούς σε σχέση με την αδειοδότηση», ανέφερε.
Η διατύπωση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία για τη συνέχεια. Η Αθήνα επιχειρεί να διαχωρίσει την ενημέρωση για μια προγραμματισμένη δραστηριότητα από την αναγνώριση δικαιώματος της Τουρκίας να εγκρίνει ή να απορρίπτει τις έρευνες.
Υπάρχει, ωστόσο, και η αντίθετη προσέγγιση, που εκφράζεται από ειδικούς και στελέχη της αντιπολίτευσης. Σύμφωνα με αυτή, ακόμη και μια άτυπη ενημέρωση, εφόσον αφορά περιοχές στις οποίες η Τουρκία προβάλλει αξιώσεις, μπορεί να αξιοποιηθεί πολιτικά και διπλωματικά από την Άγκυρα ως ένδειξη αναγνώρισης ενός ρόλου που η Αθήνα απορρίπτει.
Το κρίσιμο ερώτημα είναι, επομένως, ποιος θα αναλάβει την ενημέρωση, με ποιον τρόπο και κυρίως με ποια ακριβώς διατύπωση. Η γαλλική εταιρεία έχει καταστήσει σαφές ότι δεν προτίθεται να ζητήσει άδεια από την Τουρκία, ενώ η ελληνική πλευρά δεν αναγνωρίζει καμία σχετική αρμοδιότητα στην Άγκυρα.
Το Παρίσι επιχειρεί να γεφυρώσει Αθήνα και Άγκυρα
Σημαντικό ρόλο στην προσπάθεια επανεκκίνησης του έργου διαδραματίζουν οι διπλωματικές επαφές μεταξύ Παρισιού, Αθήνας και Άγκυρας. Η Γαλλία επιδιώκει να διαμορφώσει ένα πλαίσιο συνεννόησης που θα επιτρέψει την πραγματοποίηση των ερευνών χωρίς νέα στρατιωτική ένταση στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι επαφές αυτές εντάθηκαν τις τελευταίες εβδομάδες, με τη γαλλική πλευρά να επιχειρεί να γεφυρώσει τις διαφορετικές προσεγγίσεις Ελλάδας και Τουρκίας. Η επικοινωνία του Εμανουέλ Μακρόν με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν εντάσσεται σε αυτή την προσπάθεια.
Η Αθήνα, πάντως, καλείται να αξιολογήσει και τις πρόσφατες διευκρινίσεις του Χακάν Φιντάν, ο οποίος έχει επαναλάβει ότι οι τουρκικές θέσεις για το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο παραμένουν αμετάβλητες.
Η Άγκυρα επιμένει ότι οι θαλάσσιες δραστηριότητες πρέπει να είναι «συνεννοημένες» και «εξουσιοδοτημένες», χρησιμοποιώντας μια διατύπωση που υπερβαίνει την απλή ενημέρωση και παραπέμπει σε αναγνώριση τουρκικής αρμοδιότητας.
Στην πραγματικότητα, το διακύβευμα για την Τουρκία είναι ευρύτερο από το συγκεκριμένο καλώδιο. Η Άγκυρα επιδιώκει να κατοχυρώσει στην πράξη την αντίληψη ότι κανένα μεγάλο ενεργειακό ή άλλο υποθαλάσσιο έργο στην Ανατολική Μεσόγειο δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς τη δική της συναίνεση.
Αυτή είναι και η βασική διαφορά με την Αθήνα, η οποία θεωρεί ότι οι έρευνες διεξάγονται σε περιοχές ελληνικής και κυπριακής δυνητικής υφαλοκρηπίδας και δεν απαιτούν τουρκική έγκριση.
Συντονισμός με την Κύπρο και νέος «πόλεμος» NAVTEX
Παράλληλα με τις ελληνικές προετοιμασίες, απαιτείται συντονισμός με τη Λευκωσία, καθώς το ερευνητικό πρόγραμμα θα επεκταθεί και σε θαλάσσιες περιοχές κυπριακής δικαιοδοσίας.
Ο Γιώργος Γεραπετρίτης συνομίλησε με τον Κύπριο ομόλογό του, με αντικείμενο τις επόμενες κινήσεις και τις απαραίτητες διαδικασίες για τη δέσμευση των αντίστοιχων περιοχών από την κυπριακή πλευρά.
Η έκδοση των δύο NAVTEX αναμένεται να προκαλέσει νέα αντιπαράθεση με την Τουρκία, με την έκδοση ανταγωνιστικών οδηγιών και αντι-NAVTEX από τα τρία εμπλεκόμενα κέντρα. Αντίστοιχη κατάσταση έχει καταγραφεί και στην περίπτωση του καλωδίου οπτικών ινών EMC, το οποίο ακολουθεί σχεδόν την ίδια θαλάσσια διαδρομή.
Οι έρευνες για το EMC προχώρησαν χωρίς την ίδια ένταση, γεγονός που δημιουργεί ένα προηγούμενο, χωρίς ωστόσο να προεξοφλεί ότι η Τουρκία θα αντιμετωπίσει με τον ίδιο τρόπο το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης.
Η διαφορά είναι ότι το Great Sea Interconnector έχει πολύ μεγαλύτερη στρατηγική και πολιτική σημασία, καθώς συνδέεται με την ενεργειακή διασύνδεση της Κύπρου με το ευρωπαϊκό δίκτυο και τη μελλοντική ενεργειακή αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου.
Τα στενά χρονικά περιθώρια και το πολιτικό κόστος
Ο χρόνος αποτελεί πλέον κρίσιμο παράγοντα. Το Abeille Marengo βρίσκεται στο Ηράκλειο από τις 27 Οκτωβρίου και κάθε επιπλέον ημέρα καθυστέρησης επιβαρύνει οικονομικά το έργο.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς που έχουν δημοσιευθεί, το ημερήσιο κόστος ενός εξειδικευμένου ερευνητικού σκάφους αυτού του τύπου μπορεί να φτάνει τις 200.000 ευρώ. Η παρατεταμένη αναμονή δημιουργεί πρόσθετες πιέσεις στην ανάδοχο εταιρεία και στο συνολικό χρονοδιάγραμμα.
Το ζήτημα έχει αποκτήσει και έντονη εσωτερική πολιτική διάσταση. Η αντιπολίτευση κατηγορεί την κυβέρνηση για καθυστερήσεις και υποχωρητικότητα έναντι της Τουρκίας, ζητώντας σαφείς απαντήσεις για τους χειρισμούς της Αθήνας και τη διασφάλιση των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η συνεδρίαση της αρμόδιας κοινοβουλευτικής επιτροπής και οι δηλώσεις Γεραπετρίτη δείχνουν ότι η κυβέρνηση θέλει να προχωρήσει χωρίς άλλη αναβολή. Η έκδοση της NAVTEX την Παρασκευή, εφόσον επιβεβαιωθεί το χρονοδιάγραμμα, θα αποτελέσει το πρώτο ουσιαστικό βήμα.
Η πραγματική δοκιμασία, όμως, θα αρχίσει όταν το γαλλικό ερευνητικό εγκαταλείψει το λιμάνι του Ηρακλείου και βρεθεί στην περιοχή ανοικτά της Κάσου. Εκεί θα φανεί αν οι διπλωματικές συνεννοήσεις των τελευταίων εβδομάδων έχουν δημιουργήσει τις προϋποθέσεις για την απρόσκοπτη συνέχιση των εργασιών ή αν η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου θα γίνει και πάλι πεδίο έμπρακτης αμφισβήτησης των ελληνικών και κυπριακών διεκδικήσεων.
