Εκεχειρία στο εμπόριο, AI και Ταϊβάν στο επίκεντρο
Ο Σι Τζινπίνγκ έφυγε από τον Λευκό Οίκο έχοντας λάβει από τον Ντόναλντ Τραμπ μια υποδοχή που παρέπεμπε σε στρατηγική σχέση, αλλά έχοντας ταυτόχρονα επαναφέρει με σαφήνεια τις βασικές κόκκινες γραμμές του Πεκίνου. Η συνάντηση Τραμπ – Σι επιβεβαίωσε ότι Ουάσιγκτον και Πεκίνο επιδιώκουν να αποφύγουν μια νέα άμεση σύγκρουση, χωρίς όμως να έχουν γεφυρώσει τις βαθύτερες διαφορές τους.
Η τριήμερη επίσημη επίσκεψη του Κινέζου προέδρου κορυφώθηκε την Πέμπτη με το επίσημο δείπνο στον Λευκό Οίκο, παρουσία κορυφαίων στελεχών αμερικανικών επιχειρήσεων, ιδιαίτερα από τον χώρο της τεχνολογίας. Amazon, Meta, Apple, Google, Nvidia, Tesla και OpenAI βρέθηκαν στο επίκεντρο μιας συνάντησης που ανέδειξε το δεύτερο μεγάλο πεδίο ανταγωνισμού των δύο χωρών μετά το εμπόριο: την τεχνητή νοημοσύνη.
Την ώρα όμως που ο Τραμπ και η πρώτη κυρία Μελάνια Τραμπ υποδέχονταν τον Σι και τη σύζυγό του Πενγκ Λιγιουάν στα σκαλιά του Λευκού Οίκου, διαδηλωτές διαμαρτύρονταν κατά της κινεζικής πολιτικής. «Ελευθερώστε το Χονγκ Κονγκ» και «Ο Σι Τζινπίνγκ δεν είναι ευπρόσδεκτος» ήταν ορισμένα από τα συνθήματα, σε μια εικόνα που ερχόταν σε πλήρη αντίθεση με την προσεκτικά ενορχηστρωμένη διπλωματική υποδοχή.
Η εικόνα της επίσκεψης είχε προετοιμαστεί από την προηγούμενη ημέρα, όταν ο Τραμπ υποδέχθηκε προσωπικά τον Σι στο αεροδρόμιο, κίνηση που δεν συνηθίζει, ενώ η τελετή περιλάμβανε στρατιωτικές τιμές και υπερπτήσεις. Είχε προηγηθεί, άλλωστε, το μεγάλο παζάρι Τραμπ – Σι για το εμπόριο, τις σπάνιες γαίες και την τεχνολογία, με στόχο να αποφευχθεί νέα κλιμάκωση στις σχέσεις των δύο μεγαλύτερων οικονομιών του κόσμου.
«Μεγάλη φιλία» και ειρηνική συνύπαρξη
Στην πρόποσή του, ο Ντόναλντ Τραμπ ευχήθηκε «ένα αρμονικό μέλλον» για τις δύο χώρες, αναγνωρίζοντας ότι εκπροσωπούν διαφορετικά πολιτικά και οικονομικά συστήματα, αλλά υπογραμμίζοντας ότι οι δεσμοί μεταξύ των λαών τους παραμένουν ισχυροί.
Ο Αμερικανός πρόεδρος μίλησε για μια σχέση «μεγάλης φιλίας» με τον Σι, ενώ ο Κινέζος ηγέτης ανταπέδωσε, υψώνοντας το ποτήρι του «στο νέο κεφάλαιο φιλικών σχέσεων» μεταξύ των δύο χωρών.
Πίσω από τη διπλωματική γλώσσα, ωστόσο, ο Σι επιχείρησε να θέσει το πλαίσιο μέσα στο οποίο το Πεκίνο αντιλαμβάνεται τη σχέση με την Ουάσιγκτον: ανταγωνισμός χωρίς ανεξέλεγκτη σύγκρουση και συνεργασία όπου υπάρχουν κοινά συμφέροντα.
«Η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν την ικανότητα και την ευθύνη να επιτύχουν ειρηνική συνύπαρξη», ήταν το βασικό μήνυμα του Κινέζου προέδρου, ο οποίος παράλληλα υποστήριξε ότι οι δύο πλευρές πρέπει να επιλύουν τις διαφορές τους μέσω διαλόγου.
Η Ταϊβάν παραμένει η κόκκινη γραμμή
Το μήνυμα της συνύπαρξης δεν σήμαινε, όμως, υποχώρηση από τις βασικές θέσεις του Πεκίνου.
Ο Σι κάλεσε τον Τραμπ να επιδείξει «σύνεση» στο ζήτημα της Ταϊβάν και εξέφρασε την προσδοκία ότι η Ουάσιγκτον θα παραμείνει αντίθετη στην ανεξαρτησία του νησιού. Για την κινεζική ηγεσία, το ζήτημα της Ταϊβάν εξακολουθεί να συνδέεται άμεσα με τον πυρήνα των εθνικών της συμφερόντων.
Η επαναφορά του θέματος έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Ταϊβάν αποτελεί το πιο επικίνδυνο σημείο όπου ο οικονομικός και τεχνολογικός ανταγωνισμός ΗΠΑ – Κίνας συναντά την ασφάλεια στον Ινδοειρηνικό.
Το Πεκίνο επιδιώκει να αποτρέψει οποιαδήποτε εξέλιξη που θα μπορούσε να οδηγήσει σε επίσημη ανεξαρτητοποίηση της Ταϊβάν, ενώ η Ουάσιγκτον εξακολουθεί να στηρίζει την αμυντική ικανότητα του νησιού χωρίς να δεσμεύεται εκ των προτέρων για το πώς θα αντιδρούσε σε ενδεχόμενη κινεζική στρατιωτική ενέργεια.
Η αντίθεση αυτή δεν λύθηκε στη συνάντηση. Απλώς εντάχθηκε σε ένα ευρύτερο πλαίσιο διαχείρισης της αντιπαράθεσης.
Εμπορική εκεχειρία, όχι εμπορική ειρήνη
Στο οικονομικό μέτωπο, η βασική εξέλιξη ήταν η παράταση της υφιστάμενης εμπορικής εκεχειρίας έως τις 10 Ιανουαρίου.
Η συμφωνία περιορίζει τον άμεσο κίνδυνο νέας κλιμάκωσης των δασμών, δεν λύνει όμως τη βασική εμπορική διαφορά μεταξύ Ουάσιγκτον και Πεκίνου. Πρόκειται περισσότερο για παράταση της ανακωχής παρά για οριστική διευθέτηση.
Η Κίνα έχει δεσμευθεί για αγορές αμερικανικών αγροτικών προϊόντων, μεταξύ άλλων για μεγάλες ποσότητες σόγιας, ενώ παραμένουν στο τραπέζι οι δασμοί, οι σπάνιες γαίες, οι τεχνολογικές εξαγωγές και οι αλυσίδες εφοδιασμού.
Η ίδια η διάρκεια της παράτασης αποτυπώνει τα όρια της συμφωνίας. Η εμπορική αντιπαράθεση δεν τελείωσε· απλώς μετατέθηκε η επόμενη κρίσιμη ημερομηνία.
AI: κοινός κίνδυνος, διαφορετική προσέγγιση
Στην τεχνητή νοημοσύνη, οι δύο ηγέτες αναγνώρισαν την ανάγκη διαλόγου, χωρίς να προκύψει συγκεκριμένη συμφωνία για το ρυθμιστικό πλαίσιο.
Ο Σι υποστήριξε ότι η Κίνα και οι ΗΠΑ έχουν την ευθύνη να αναπτύξουν την AI με τρόπο που θα διατηρεί τον άνθρωπο στον έλεγχο και θα υπηρετεί την ευημερία των κοινωνιών.
Η θέση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς οι δύο χώρες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της παγκόσμιας κούρσας για τα ισχυρότερα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης, την υπολογιστική ισχύ και τα προηγμένα chips.
Ο Τραμπ, από την πλευρά του, έχει δηλώσει ότι επιθυμεί το αμερικανικό ρυθμιστικό πλαίσιο για την AI να παραμείνει στο σημερινό του επίπεδο, δίνοντας προτεραιότητα στην τεχνολογική ανάπτυξη και στην αμερικανική ανταγωνιστικότητα.
Έτσι, ακόμη και εκεί όπου υπάρχει κοινή αναγνώριση των κινδύνων, οι δύο πλευρές δεν έχουν συμφωνήσει στους κανόνες.
Η «παγίδα του Θουκυδίδη» και το μήνυμα του Πεκίνου
Ο Σι επανέφερε παράλληλα τη λογική της αποφυγής μιας σύγκρουσης ανάμεσα σε μια υφιστάμενη και μια ανερχόμενη μεγάλη δύναμη. Το Πεκίνο επιχειρεί να παρουσιάσει τη σχέση με τις ΗΠΑ ως μια σχέση στην οποία ο ανταγωνισμός είναι αναπόφευκτος, αλλά η σύγκρουση όχι.
Το μήνυμα συνδέεται με τη σταθερή κινεζική θέση υπέρ μιας σχέσης «win-win» και της διεύρυνσης των πεδίων συνεργασίας, ενώ ταυτόχρονα το Πεκίνο επιδιώκει να διατηρήσει ανοιχτούς τους διαύλους με την Ουάσιγκτον.
Για τον Τραμπ, η προσωπική σχέση με τον Σι αποτελεί επίσης σημαντικό εργαλείο στη διαχείριση της αντιπαράθεσης. Η αμερικανική κυβέρνηση θέλει να περιορίσει τις οικονομικές συνέπειες μιας σύγκρουσης με την Κίνα, χωρίς να εγκαταλείπει τον ανταγωνισμό σε τεχνολογία, εμπόριο και στρατηγική ισχύ.
Το κόκκινο χαλί και οι ανοιχτές διαφορές
Η εικόνα της επίσκεψης ήταν επομένως σαφώς θερμότερη από το περιεχόμενο των διαφορών που παραμένουν ανοιχτές.
Ο Τραμπ προσέφερε στον Σι μια ιδιαίτερα μεγαλοπρεπή υποδοχή και μίλησε για «μεγάλη φιλία». Ο Σι απάντησε με αναφορές στην ειρηνική συνύπαρξη και ανακοίνωσε ακόμη την εγκατάσταση δύο πάντα στον ζωολογικό κήπο της Ατλάντας ως συμβολική κίνηση φιλίας.
Την ίδια στιγμή, οι Δημοκρατικοί στη Γερουσία κατηγόρησαν τον Τραμπ ότι δεν εξασφάλισε σημαντικές παραχωρήσεις από το Πεκίνο σε ζητήματα εμπορίου, ασφάλειας, AI και ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Ο ηγέτης των Δημοκρατικών στη Γερουσία, Τσακ Σούμερ, επέκρινε επίσης τη στάση του προέδρου στο ζήτημα της Ταϊβάν.
Η εικόνα που προκύπτει είναι μιας σχέσης στην οποία οι δύο πλευρές έχουν ισχυρό κίνητρο να αποφύγουν μια νέα κρίση, χωρίς να έχουν αντιμετωπίσει τα ζητήματα που τροφοδοτούν τον στρατηγικό ανταγωνισμό.
Η εμπορική εκεχειρία έχει πλέον συγκεκριμένη ημερομηνία λήξης. Η τεχνητή νοημοσύνη παραμένει πεδίο ανταγωνισμού. Η Ταϊβάν εξακολουθεί να αποτελεί κόκκινη γραμμή για το Πεκίνο. Και η αντιπαράθεση για την τεχνολογία και την παγκόσμια επιρροή συνεχίζεται.
Η επίσκεψη του Σι στον Λευκό Οίκο, η πρώτη επίσημη επίσκεψή του εκεί εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία, απέδειξε έτσι κυρίως κάτι διαφορετικό: Ουάσιγκτον και Πεκίνο μπορούν να διαχειρίζονται την αντιπαράθεσή τους στο ίδιο τραπέζι. Το αν μπορούν να μετατρέψουν αυτή τη διαχείριση σε σταθερή συνύπαρξη παραμένει ανοιχτό.
