Η επανέναρξη του διαλόγου ΗΠΑ – Ιράν στο περιθώριο της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ αποκτά πλέον συγκεκριμένο διαπραγματευτικό αντικείμενο: τα Στενά του Ορμούζ.
Ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί συναντήθηκε με τον ειδικό απεσταλμένο του Ντόναλντ Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, και, σύμφωνα με ιρανικά μέσα ενημέρωσης, του μετέφερε τους όρους της Τεχεράνης για την επαναλειτουργία της στρατηγικής θαλάσσιας οδού.
Η εξέλιξη έρχεται ενώ το Στενό του Ορμούζ παραμένει στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης ΗΠΑ – Ιράν και η ελευθερία της ναυσιπλοΐας έχει εξελιχθεί σε ένα από τα βασικά ζητήματα των διαπραγματεύσεων. Η Τεχεράνη είχε ήδη καταστήσει σαφές ότι δεν προτίθεται να ανοίξει πλήρως τα Στενά χωρίς συγκεκριμένες ανταλλάξεις.
Σύμφωνα με την ιρανική κρατική τηλεόραση, οι όροι που παρουσίασε ο Αραγτσί στον Γουίτκοφ είναι τρεις: άμεση άρση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού, αποδέσμευση ιρανικών περιουσιακών στοιχείων και τερματισμός των εχθροπραξιών σε όλα τα μέτωπα. Πρόκειται ουσιαστικά για ένα πακέτο στο οποίο το άνοιγμα του Ορμούζ συνδέεται άμεσα με την αποκλιμάκωση και την οικονομική ανακούφιση του Ιράν.
Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε ενώ ο Ντόναλντ Τραμπ είχε ήδη αποκαλύψει ότι ο διάλογος με την Τεχεράνη ξανάρχισε. Ο Αμερικανός πρόεδρος χαρακτήρισε «πολύ καλή» τη συνάντηση των δύο πλευρών, λέγοντας ότι διήρκεσε τρεις ώρες και προαναγγέλλοντας νέες επαφές στο «πολύ εγγύς μέλλον».
Το Ορμούζ ως κλειδί για τη συμφωνία
Η νέα φάση των επαφών δείχνει ότι το Ορμούζ δεν αποτελεί πλέον μόνο στρατιωτικό ή ενεργειακό ζήτημα, αλλά βασικό διαπραγματευτικό χαρτί της Τεχεράνης.
Τα Στενά αποτελούν μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς για τις παγκόσμιες ενεργειακές ροές. Η κατάσταση εκεί έχει ήδη προκαλέσει αναταράξεις στη ναυσιπλοΐα και στις αγορές, ενώ προηγούμενες προσπάθειες για συμφωνία μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης είχαν προσκρούσει ακριβώς στο ζήτημα του ανοίγματος της θαλάσσιας οδού.
Τον Αύγουστο, η Τεχεράνη είχε διαμηνύσει ότι η πλήρης επαναλειτουργία του Ορμούζ θα εξαρτηθεί από τις αμερικανικές κινήσεις, ενώ το ζήτημα είχε συνδεθεί και με την αποχώρηση αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή και τον τερματισμό στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Τώρα, οι απαιτήσεις που μεταφέρθηκαν στον Γουίτκοφ αποκτούν πιο σαφή μορφή. Η Τεχεράνη ζητά ταυτόχρονα στρατιωτική αποκλιμάκωση, οικονομικές παραχωρήσεις και αλλαγή της κατάστασης στη θάλασσα.
Τραμπ: «Να κάνω συμφωνία ή να αφανίσω το Ιράν;»
Την ίδια ώρα, ο Τραμπ επέλεξε στην ομιλία του στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ να διατηρήσει τη σκληρή ρητορική απέναντι στην Τεχεράνη.
«Έχω να λάβω μια σπουδαία απόφαση: να κλείσω συμφωνία με το Ιράν ή να αφανίσω την Ισλαμική Δημοκρατία;», δήλωσε, επαναλαμβάνοντας ότι το Ιράν δεν πρέπει ποτέ να αποκτήσει πυρηνικά όπλα.
Παράλληλα, κάλεσε τους ηγέτες να παραμείνουν ενωμένοι στην άσκηση πίεσης προς την Τεχεράνη, υποστηρίζοντας ότι το ιρανικό καθεστώς είναι «αδύναμο και απελπισμένο» και ότι «μεγάλες αλλαγές μπορεί να συμβούν γρήγορα».
Ωστόσο, λίγες ώρες αργότερα, ο ίδιος πρόεδρος επιβεβαίωσε την επανέναρξη του διαλόγου. Κατά τη διάρκεια κοινής συνέντευξης Τύπου με τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, αποκάλυψε ότι οι συνομιλίες είχαν ήδη πραγματοποιηθεί και ότι υπήρξε τρίωρη συνάντηση μεταξύ των δύο πλευρών.
Γουίτκοφ: «Μακρές συνομιλίες» μέσω μεσολαβητών
Ο Γουίτκοφ επιβεβαίωσε ότι πραγματοποιήθηκαν μακρές συνομιλίες με την ιρανική αντιπροσωπεία μέσω μεσολαβητών, οι οποίοι μετέφεραν τις θέσεις των δύο πλευρών καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.
Ο Αμερικανός απεσταλμένος δήλωσε ότι ολοκληρώθηκε ένας κύκλος συνομιλιών που, κατά την εκτίμησή του, μπορεί να αποδειχθεί «παραγωγικός και υποσχόμενος».
Στην αμερικανική πλευρά συμμετείχε και ο Τζάρεντ Κούσνερ, ενώ από το Ιράν επικεφαλής της αντιπροσωπείας ήταν ο Αραγτσί.
Η μορφή των επαφών έχει σημασία. Οι δύο πλευρές εξακολουθούν να απέχουν σημαντικά ως προς το περιεχόμενο μιας τελικής συμφωνίας, όμως πλέον υπάρχει ξανά δίαυλος επικοινωνίας σε ανώτατο επίπεδο.
Η συμφωνία μετά τις ενδιάμεσες εκλογές
Ο Τραμπ επανέλαβε επίσης την εκτίμησή του ότι μια συμφωνία με το Ιράν μπορεί να επιτευχθεί μετά τις ενδιάμεσες εκλογές του Νοεμβρίου στις ΗΠΑ.
Το χρονοδιάγραμμα έχει ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς οι υψηλές τιμές των καυσίμων και οι επιπτώσεις της σύγκρουσης στην αμερικανική οικονομία έχουν καταστεί μέρος της εσωτερικής πολιτικής συζήτησης.
Έτσι, το Ορμούζ λειτουργεί πλέον ως κρίσιμος κόμβος τριών διαφορετικών πιέσεων: της στρατιωτικής αντιπαράθεσης ΗΠΑ – Ιράν, της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς και του αμερικανικού εσωτερικού πολιτικού σκηνικού.
Το ζητούμενο για την Ουάσιγκτον είναι να εξασφαλίσει την ελεύθερη ναυσιπλοΐα χωρίς να εμφανιστεί ότι αποδέχεται τους όρους της Τεχεράνης. Για το Ιράν, αντίστοιχα, το άνοιγμα των Στενών αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα διαπραγματευτικά εργαλεία που διαθέτει.
Και αυτή ακριβώς η ανταλλαγή βρίσκεται πλέον στο κέντρο των νέων επαφών Τραμπ – Τεχεράνης.
