Η πρώτη θέση της AfD στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία είναι αναμφισβήτητα η μεγάλη είδηση της γερμανικής κάλπης. Όμως το πολιτικό μήνυμα που αξίζει να διαβαστεί προσεκτικότερα βρίσκεται στο Βερολίνο: η Die Linke, με επικεφαλής την Ελίφ Εράλπ, εκτινάχθηκε στο 24,5%, από 12,2% το 2023, αφήνοντας δεύτερο το CDU με 20%.
Η AfD ακολούθησε με 16%, ενώ Πράσινοι και SPD περιορίστηκαν στο 15% και 12% αντίστοιχα. Πρόκειται για exit poll/πρώτη προβολή και όχι ακόμη για οριστικό αποτέλεσμα.
Η εικόνα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον αν ιδωθεί μαζί με την προηγούμενη εκλογική άνοδο της AfD στη Γερμανία. Η γερμανική κάλπη δείχνει ένα εκλογικό σώμα που αναζητά διαφορετικές απαντήσεις σε μια περίοδο οικονομικής πίεσης, στεγαστικής κρίσης, ακριβής ενέργειας και αβεβαιότητας για το μέλλον.
Στο Βερολίνο, η απάντηση αυτή δεν πήρε τη μορφή της ακροδεξιάς. Πήρε τη μορφή μιας αριστερής πρότασης που έβαλε στο κέντρο ζητήματα άμεσα συνδεδεμένα με την καθημερινότητα: στέγαση, ενοίκια, κοινωνικές υποδομές, κόστος ζωής και δημόσιες υπηρεσίες. Το ίδιο το Die Linke είχε οικοδομήσει την προεκλογική του καμπάνια γύρω από τη μείωση των ενοικίων, την ενίσχυση των κοινωνικών υποδομών και την αντιμετώπιση των διακρίσεων.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερο βάρος μέσα σε μια Γερμανία που μόλις πριν από δύο εβδομάδες είδε την AfD να καταγράφει ιστορική επίδοση στη Σαξονία-Άνχαλτ. Εκεί η ακροδεξιά έφτασε περίπου στο 44%, ενώ τώρα στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία προβάλλεται ξανά πρώτη με 37%, έναντι 35,5% του SPD. Στο Βερολίνο, όμως, η εικόνα είναι διαφορετική.
Το Βερολίνο δείχνει ότι η κοινωνική ατζέντα μπορεί να επιστρέψει στο προσκήνιο
Το ενδιαφέρον της βερολινέζικης κάλπης βρίσκεται ακριβώς εδώ. Η Die Linke δεν κέρδισε επειδή εξαφανίστηκε η AfD. Το αντίθετο: η AfD ενισχύθηκε και στην πρωτεύουσα, φτάνοντας στο 16%. Αυτό που άλλαξε ήταν η δυνατότητα της Αριστεράς να μετατρέψει τη δυσαρέσκεια σε πολιτική εκπροσώπηση.
Η Ελίφ Εράλπ έδωσε στην καμπάνια της ιδιαίτερη έμφαση στο κόστος κατοικίας. Η 45χρονη δικηγόρος, κόρη Τούρκων πολιτικών προσφύγων, έχει υπηρετήσει στη Βουλή του Βερολίνου από το 2021 και έγινε υποψήφια της Die Linke για την ηγεσία της πόλης. Η προεκλογική της παρουσία συνδέθηκε έντονα με το ζήτημα των υψηλών ενοικίων και της οικονομικής προσιτότητας της ζωής στην πρωτεύουσα.
Το πολιτικό μήνυμα, επομένως, δεν χρειάζεται να αναζητηθεί σε αφηρημένες ιδεολογικές διακηρύξεις. Είναι πολύ πιο συγκεκριμένο: όταν η κατοικία γίνεται δυσβάσταχτη, όταν η ενέργεια και τα βασικά αγαθά ακριβαίνουν, όταν η πρόσβαση σε δημόσιες υπηρεσίες πιέζεται, το ερώτημα «ποιος πληρώνει τον λογαριασμό» μετατρέπεται σε πολιτικό ερώτημα.
Αυτό ακριβώς είναι που κάνει την περίπτωση του Βερολίνου ενδιαφέρουσα και για τους Σοσιαλδημοκράτες και τους Πράσινους. Το SPD κατέγραψε μόλις 12%, χάνοντας 6,4 μονάδες σε σχέση με το 2023, ενώ οι Πράσινοι περιορίστηκαν στο 15%, υποχωρώντας κατά 3,4 μονάδες. Η παραδοσιακή προοδευτική βάση δεν εξαφανίστηκε· ένα τμήμα της μετακινήθηκε προς μια πιο καθαρή κοινωνική ατζέντα.
Η ακρίβεια και η στέγη δεν είναι δευτερεύοντα ζητήματα
Υπάρχει μια κρίσιμη πολιτική παράμετρος που συχνά χάνεται στη συζήτηση για την άνοδο της Ακροδεξιάς. Η οικονομική και κοινωνική ανασφάλεια δεν οδηγεί αυτομάτως τους ψηφοφόρους προς μία συγκεκριμένη ιδεολογική κατεύθυνση.
Το ίδιο πρόβλημα μπορεί να παράγει διαφορετικές πολιτικές απαντήσεις. Στη μία περίπτωση μετατρέπεται σε οργή απέναντι στη μετανάστευση, στους θεσμούς ή στα παραδοσιακά κόμματα. Στην άλλη μετατρέπεται σε διεκδίκηση ισχυρότερου κοινωνικού κράτους, δημόσιας κατοικίας, ελέγχου των ενοικίων και προστασίας των δημόσιων αγαθών.
Η ενεργειακή κρίση στη Γερμανία και οι οικονομικές πιέσεις αποτελούν πλέον τμήμα του πολιτικού υποβάθρου πάνω στο οποίο διεξάγεται αυτή η σύγκρουση. Το να αποδίδεται όμως η εκλογική συμπεριφορά αποκλειστικά στο ενεργειακό κόστος ή στις απολύσεις θα ήταν εξίσου απλουστευτικό με το να αποδίδεται αποκλειστικά στη μετανάστευση.
Το κρίσιμο είναι ότι τα δύο εκλογικά αποτελέσματα συνυπάρχουν. Στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία η AfD βρίσκεται πρώτη. Στο Βερολίνο η Die Linke βρίσκεται πρώτη. Η Γερμανία δεν κινείται με έναν ενιαίο πολιτικό αυτοματισμό.
Η AfD μεγαλώνει, αλλά το Βερολίνο δείχνει ότι υπάρχει άλλη διαδρομή
Το AfD αποτελεί πλέον κεντρικό παράγοντα του γερμανικού πολιτικού συστήματος. Η σημερινή επίδοσή του στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, όπως και η προηγούμενη εκλογική επιτυχία στη Σαξονία-Άνχαλτ, επιβεβαιώνουν τη διεύρυνση της εκλογικής του επιρροής.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η απάντηση στην Ακροδεξιά είναι δεδομένη εκ των προτέρων. Το Βερολίνο προσφέρει ένα διαφορετικό πολιτικό παράδειγμα: η κοινωνική δυσαρέσκεια μπορεί να διεκδικηθεί και από την Αριστερά, εφόσον αυτή παρουσιάζει συγκεκριμένες απαντήσεις στα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι πολίτες.
Αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο μήνυμα της σημερινής κάλπης. Όχι ότι κάθε κοινωνική κρίση οδηγεί υποχρεωτικά στην Αριστερά. Αλλά ότι η Ακροδεξιά δεν έχει το μονοπώλιο της διαμαρτυρίας.
Και αυτό είναι ένα ζήτημα που αφορά ολόκληρη την Ευρώπη.
Από το Βερολίνο στην Ευρώπη: η μάχη είναι και για την καθημερινότητα
Η ευρωπαϊκή πολιτική συζήτηση έχει για χρόνια επικεντρωθεί σε μεγάλα ζητήματα: μεταναστευτικό, ασφάλεια, πόλεμος, γεωπολιτική, ανταγωνιστικότητα, δημοσιονομική πειθαρχία. Όλα είναι σημαντικά. Όμως η ψήφος διαμορφώνεται επίσης από πολύ πιο πεζά ερωτήματα: «Μπορώ να πληρώσω το ενοίκιό μου;», «Μπορώ να πληρώσω το ρεύμα;», «Τι δημόσια υγεία θα έχω;», «Τι σχολείο θα έχει το παιδί μου;».
Εκεί ακριβώς βρίσκεται το πολιτικό στοίχημα για τις προοδευτικές δυνάμεις. Η αντιμετώπιση της Ακροδεξιάς δεν μπορεί να περιορίζεται σε θεσμικές προειδοποιήσεις ή σε καταγγελίες του πολιτικού της λόγου. Χρειάζεται και πολιτική πρόταση για την πραγματική ζωή.
Η άνοδος της Ακροδεξιάς στην Ευρώπη έχει διαφορετικές αιτίες από χώρα σε χώρα και δεν μπορεί να εξηγηθεί με μία μόνο μεταβλητή. Το ίδιο ισχύει και για την άνοδο της Αριστεράς στο Βερολίνο. Η εκλογική επιτυχία της Die Linke δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ενός γενικού ευρωπαϊκού κανόνα.
Αποτελεί όμως ένα πολιτικό σήμα που δύσκολα μπορεί να αγνοηθεί: σε μια κοινωνία που πιέζεται, η κοινωνική πολιτική μπορεί να γίνει ξανά κεντρικό πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης.
Το πραγματικό τεστ αρχίζει μετά την κάλπη
Η μεγάλη πρόκληση για τη Die Linke δεν είναι πλέον να κερδίσει την εκλογική αναμέτρηση. Είναι να μετατρέψει την εκλογική άνοδο σε κυβερνητική δυνατότητα και συγκεκριμένη πολιτική. Η πρωτιά δεν συνεπάγεται αυτομάτως και σχηματισμό κυβέρνησης, καθώς για τη διοίκηση του Βερολίνου απαιτούνται πολιτικές συνεργασίες.
Και εκεί θα φανεί εάν το πρόγραμμα για φθηνότερη κατοικία, ισχυρότερες κοινωνικές υποδομές και προστασία των δημόσιων αγαθών μπορεί να μετατραπεί σε εφαρμόσιμη πολιτική.
Η σημερινή γερμανική κάλπη, επομένως, δεν προσφέρεται για εύκολα συμπεράσματα του τύπου «η Γερμανία στρέφεται στα δύο άκρα». Δείχνει κάτι πιο σύνθετο: η πολιτική γεωγραφία αλλάζει, η AfD διευρύνει την επιρροή της, αλλά ταυτόχρονα η Die Linke καταγράφει μια εντυπωσιακή επιστροφή στο Βερολίνο.
Αν υπάρχει ένα μήνυμα που αξίζει να κρατήσουν τα προοδευτικά κόμματα στην Ευρώπη, δεν είναι ότι υπάρχει μια έτοιμη συνταγή απέναντι στην Ακροδεξιά. Είναι ότι η κοινωνική ασφάλεια, η κατοικία, η δημόσια υγεία, η εκπαίδευση, η ενέργεια και η αξιοπρεπής καθημερινότητα δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ως συμπληρωματικά κεφάλαια μιας πολιτικής ατζέντας.
Η κάλπη του Βερολίνου δείχνει ότι αυτά μπορούν να γίνουν ξανά ο πυρήνας της πολιτικής σύγκρουσης.
