Η μάχη σε Βερολίνο και Μεκλεμβούργο
Υπό κανονικές συνθήκες, οι σημερινές εκλογές στο Βερολίνο και στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία θα αφορούσαν κυρίως τους περίπου 4,5 εκατομμύρια κατοίκους των δύο κρατιδίων. Οι σημερινές γερμανικές συνθήκες, όμως, κάθε άλλο παρά κανονικές είναι. Η άνοδος της AfD, η πίεση στο CDU του Φρίντριχ Μερτς, η οικονομική δυσπραγία και η αυξανόμενη αμφισβήτηση του πολιτικού συστήματος μετατρέπουν δύο περιφερειακές εκλογές σε τεστ με ευρύτερες πολιτικές συνέπειες.
Η προηγούμενη εκλογική αναμέτρηση στη Σαξονία-Άνχαλτ, όπου η AfD κατέγραψε ιστορικά υψηλή επίδοση, έχει ήδη επιβαρύνει το κλίμα στο εσωτερικό της CDU.
Στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία η αναμέτρηση αποκτά ιδιαίτερο συμβολισμό για το CDU, ενώ στο Βερολίνο η συζήτηση αφορά περισσότερο τη στέγη, την ασφάλεια, τα οικονομικά της πόλης και το μοντέλο διακυβέρνησης της πρωτεύουσας.
Οι εκλογές που δοκιμάζουν τον Μερτς
Η σημασία των δύο αναμετρήσεων δεν βρίσκεται μόνο στα ποσοστά των κομμάτων. Βρίσκεται στο κατά πόσο η AfD μπορεί να παγιώσει τη θέση της ως ισχυρής πολιτικής δύναμης και στο εάν το CDU μπορεί να ανακόψει την πίεση που δέχεται από τα δεξιά.
Η AfD στο 29% σε πανεθνική δημοσκόπηση
Στην εκλογική περιφέρεια της Μέρκελ το CDU δοκιμάζεται
Στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, το μικρό πρώην ανατολικογερμανικό κρατίδιο στις ακτές της Βαλτικής, η κάλπη έχει αποκτήσει διαστάσεις που ξεπερνούν κατά πολύ τα τοπικά του όρια.
Για το CDU πρόκειται για μια ιδιαίτερα δύσκολη αναμέτρηση. Το ενδεχόμενο το κόμμα να κινηθεί κοντά στο όριο του 5% για την είσοδο στο τοπικό κοινοβούλιο θα αποτελούσε σημαντική πολιτική υποχώρηση σε μια περιοχή που συνδέεται ιστορικά με την Άγγελα Μέρκελ. Η πίεση αφορά έτσι όχι μόνο την τοπική οργάνωση, αλλά και την ηγεσία του κόμματος σε ομοσπονδιακό επίπεδο.
Ο Μερτς έχει ήδη συγκαλέσει συνεδρίαση της Εκτελεστικής Επιτροπής της CDU μετά την εκλογική διαδικασία, σε ένα κλίμα όπου η συζήτηση για την πορεία του κόμματος έχει ανοίξει ξανά. Μετά τη βαριά ήττα στη Σαξονία-Άνχαλτ, κάθε νέα απώλεια αποκτά μεγαλύτερη πολιτική σημασία.
Ο Μερτς μετά τη βαριά ήττα στη Σαξονία-Άνχαλτ
Την ίδια ώρα, η AfD διεκδικεί την πρώτη θέση απέναντι στο SPD της Μανουέλα Σβέσιγκ. Η μάχη είναι ιδιαίτερα κρίσιμη για το κυβερνών σε τοπικό επίπεδο SPD, αλλά και για την εικόνα της AfD στην ανατολική Γερμανία.
Η Βαλτική, η οικονομία και η μεταναστευτική ατζέντα
Το Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία είναι το πιο αραιοκατοικημένο κρατίδιο της Γερμανίας και διαθέτει μια οικονομία που συνδυάζει τουρισμό, βιομηχανία και ναυτιλιακές δραστηριότητες. Η ανεργία παραμένει υψηλότερη από τον εθνικό μέσο όρο, ενώ η γεωγραφική θέση του κρατιδίου το καθιστά ιδιαίτερο σημείο αναφοράς και για το ενεργειακό ζήτημα.
Εκεί βρίσκεται και ένα από τα σημεία όπου η προεκλογική ρητορική της AfD συναντά την οικονομική δυσαρέσκεια. Το κόμμα συνδέει τις υψηλές τιμές ενέργειας με την ανάγκη επιστροφής σε φθηνότερο ρωσικό φυσικό αέριο και υποστηρίζει την επαναλειτουργία των πυρηνικών εργοστασίων. Η συζήτηση για το Nord Stream αποκτά έτσι ιδιαίτερο συμβολισμό στην περιοχή.
AfD και Ρωσία: η συζήτηση για την επιστροφή του φυσικού αερίου
Παράλληλα, η μεταναστευτική πολιτική αποτελεί κεντρικό στοιχείο της εκστρατείας της AfD. Ο υποψήφιός της Λάιφ-Έρικ Χολμ επιχειρεί να αξιοποιήσει την αντίθεση ανάμεσα στην περιφέρεια και το πολιτικό κέντρο, προβάλλοντας το μήνυμα ότι οι κάτοικοι της περιοχής δεν αισθάνονται ότι ακούγονται από το Βερολίνο.
Το συγκεκριμένο αφήγημα αποκτά πρόσθετο βάρος σε μια περιοχή με έντονη μνήμη από τα βίαια ξενοφοβικά επεισόδια του Ροστόκ-Λιχτενχάγκεν το 1992. Η ιστορική μνήμη και η σημερινή μεταναστευτική αντιπαράθεση συνυπάρχουν έτσι στην ίδια προεκλογική αναμέτρηση.
Το Βερολίνο ψηφίζει για τη στέγη και την καθημερινότητα
Η εικόνα στο Βερολίνο είναι διαφορετική. Η γερμανική πρωτεύουσα αποτελεί πολιτικό και κοινωνικό «νησί» μέσα στη χώρα, με διαφορετικές εκλογικές συμπεριφορές, πολύ μεγαλύτερη πολυπολιτισμικότητα και διαφορετικές προτεραιότητες.
Τα οικονομικά της πόλης παραμένουν ένα από τα βασικά προβλήματα. Το Βερολίνο μπήκε στο 2026 με δημοσιονομικό κενό δισεκατομμυρίων ευρώ, ενώ η αύξηση του πληθυσμού έχει εντείνει τις πιέσεις στις υποδομές.
Το σημαντικότερο ζήτημα για μεγάλο μέρος των κατοίκων είναι η κατοικία. Η αύξηση των ενοικίων και η έλλειψη διαθέσιμων διαμερισμάτων έχουν μετατρέψει τη στεγαστική πολιτική σε κεντρικό πεδίο πολιτικής σύγκρουσης.
Η Αριστερά επιχειρεί να μετατρέψει αυτό το ζήτημα σε βασικό όχημα της προεκλογικής της εκστρατείας, με την Ελίφ Εράλπ να προβάλλει ένα πρόγραμμα που δίνει έμφαση στην κοινωνικοποίηση μεγάλων συγκροτημάτων κατοικιών και στον περιορισμό της επιρροής της αγοράς στη στέγη.
Η πολιτική της εικόνα παραπέμπει σε μια νέα γενιά ευρωπαϊκής Αριστεράς, με έντονη κοινωνική και αντικαπιταλιστική ρητορική. Η σύνδεσή της με την εκστρατεία του Ζοχράν Μαμντάνι στη Νέα Υόρκη αποτελεί μέρος αυτής της νέας πολιτικής γλώσσας, ιδιαίτερα σε ζητήματα κατοικίας και κόστους ζωής.
Το Βερολίνο, άλλωστε, έχει μακρά παράδοση πολιτικής αντιπαράθεσης γύρω από τη στέγη και την ιδιοκτησία. Η πόλη αποτελεί ταυτόχρονα έδρα μιας από τις μεγαλύτερες τουρκικές κοινότητες εκτός Τουρκίας, γεγονός που προσθέτει και μια ισχυρή διάσταση κοινωνικής και μεταναστευτικής πολιτικής στην εκλογική αναμέτρηση. Βερολίνο και η τουρκική κοινότητα
Το CDU επιχειρεί αντεπίθεση στην πρωτεύουσα
Ο υποψήφιος του CDU Στέφαν Έβερς έχει επιχειρήσει να ανατρέψει μια δύσκολη αφετηρία για το κόμμα του. Η υποψηφιότητά του ήρθε σε μια περίοδο κατά την οποία ο απερχόμενος δήμαρχος Κάι Βέγκνερ είχε ήδη δεχθεί σημαντική πολιτική πίεση.
Ο Έβερς, γερουσιαστής Οικονομικών του Βερολίνου, επιχειρεί να διαφοροποιηθεί μέσα από ένα προφίλ που συνδυάζει συντηρητικές θέσεις με μια προσωπική πολιτική ταυτότητα που δεν αντιστοιχεί στα παραδοσιακά στερεότυπα της γερμανικής Δεξιάς.
Η προεκλογική του ατζέντα δίνει έμφαση στην ασφάλεια, την καθαριότητα και την τήρηση των κανόνων, ενώ προειδοποιεί για τις συνέπειες μιας κυβέρνησης στην οποία θα πρωταγωνιστούσαν η Αριστερά, το SPD και οι Πράσινοι.
Έτσι, η μάχη του Βερολίνου δεν είναι μόνο μια αναμέτρηση προσώπων. Είναι και σύγκρουση διαφορετικών προτεραιοτήτων: από τη μία η κατοικία και η κοινωνική πολιτική, από την άλλη η ασφάλεια, η οικονομική διαχείριση και η λειτουργικότητα της πόλης.
Το βαθύτερο πρόβλημα είναι η σχέση με τη δημοκρατία
Πίσω από τις δύο εκλογικές αναμετρήσεις υπάρχει ένα ευρύτερο ζήτημα που αφορά πλέον ολόκληρη τη Γερμανία: η σχέση των πολιτών με το πολιτικό σύστημα.
Έρευνα της Forsa για τα δίκτυα RTL και n-tv κατέγραψε σημαντική δυσαρέσκεια απέναντι στον τρόπο λειτουργίας της δημοκρατίας. Σε εθνικό επίπεδο, περίπου ένας στους τρεις ερωτηθέντες δηλώνει δυσαρεστημένος από τη δημοκρατία και το πολιτικό σύστημα. Στην ανατολική Γερμανία το ποσοστό είναι αισθητά υψηλότερο, ενώ μεταξύ των ψηφοφόρων της AfD η δυσαρέσκεια καταγράφεται ακόμη εντονότερα.
Η εικόνα αυτή δεν σημαίνει ότι η πλειοψηφία των Γερμανών απορρίπτει τη δημοκρατία. Δείχνει, όμως, ότι η εμπιστοσύνη στους θεσμούς και στα παραδοσιακά κόμματα δεν είναι δεδομένη, ιδιαίτερα σε τμήματα της ανατολικής Γερμανίας.
Αυτό είναι και το υπόβαθρο πάνω στο οποίο αναπτύσσεται η AfD. Το κόμμα επιχειρεί να μετατρέψει την οικονομική και κοινωνική δυσαρέσκεια, την ανησυχία για τη μετανάστευση και την απόσταση από την πολιτική ελίτ σε ενιαίο πολιτικό μήνυμα. Η πρόσφατη εκλογική του επίδοση στη Σαξονία-Άνχαλτ έδειξε τη δυναμική αυτής της στρατηγικής.
Για τον Μερτς, επομένως, οι σημερινές κάλπες είναι μια ακόμη δοκιμασία μετά τις αναταράξεις των τελευταίων εβδομάδων. Για το CDU, είναι μέτρηση αντοχής απέναντι στην AfD. Για το SPD, τεστ διατήρησης της επιρροής του σε μια περίοδο εθνικής πίεσης. Και για την Αριστερά, ευκαιρία να διεκδικήσει μεγαλύτερο ρόλο σε ένα Βερολίνο όπου η στέγη και το κόστος ζωής βρίσκονται στο επίκεντρο.
Οι εκλογές αφορούν μόλις ένα μικρό τμήμα του γερμανικού πληθυσμού. Το πολιτικό τους μήνυμα, όμως, θα διαβαστεί πολύ πέρα από τα δύο κρατίδια. Κυρίως επειδή η Γερμανία βρίσκεται ήδη σε μια περίοδο κατά την οποία οι παραδοσιακές ισορροπίες δοκιμάζονται και η άνοδος της AfD πιέζει όλα τα υπόλοιπα κόμματα να επαναπροσδιορίσουν τη σχέση τους με ένα εκλογικό σώμα που γίνεται ολοένα πιο κατακερματισμένο.
