Πέθανε το πρωί της Παρασκευής 18 Σεπτεμβρίου, σε ηλικία 103 ετών, η Μαργαρίτα Παπανδρέου, όπως έγινε γνωστό από το Γραφείο του πρώην πρωθυπουργού Γιώργου Παπανδρέου. Η γυναίκα που συνδέθηκε επί δεκαετίες με την οικογένεια Παπανδρέου είχε διαμορφώσει παράλληλα τη δική της δημόσια παρουσία, με έντονη δράση στα δικαιώματα των γυναικών, την ειρήνη και την κοινωνική ισότητα.
Η Μαργαρίτα Παπανδρέου γεννήθηκε ως Μάργκαρετ Έσθερ Τσαντ στις 30 Σεπτεμβρίου 1923 στο Όουκ Παρκ του Ιλινόι. Ήταν η μεγαλύτερη από πέντε αδελφές. Σπούδασε αρχικά δημοσιογραφία και στη συνέχεια Δημόσια Υγεία στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, όπου γνώρισε τον Ανδρέα Παπανδρέου, τον οποίο παντρεύτηκε το 1951.
Το ζευγάρι έζησε αρχικά στη Μινεσότα και αργότερα στην Καλιφόρνια, όπου ο Ανδρέας Παπανδρέου ακολουθούσε την ακαδημαϊκή του πορεία. Μαζί απέκτησαν τέσσερα παιδιά, τον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο Παπανδρέου.
Το 1961 η οικογένεια εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Ελλάδα. Η ζωή της Μαργαρίτας συνδέθηκε από τότε με τις πολιτικές εξελίξεις της χώρας, ιδιαίτερα με την περίοδο της δικτατορίας των συνταγματαρχών.
Μετά την επιβολή της 21ης Απριλίου 1967 και τη σύλληψη του Ανδρέα Παπανδρέου, κινητοποιήθηκε για την απελευθέρωσή του. Μετά την αποφυλάκισή του, η οικογένεια εγκατέλειψε την Ελλάδα και έζησε αρχικά στη Στοκχόλμη και στη συνέχεια στο Τορόντο. Η Μαργαρίτα παρέμεινε στην Ελλάδα μετά την επιστροφή της οικογένειας το 1974, έχοντας ήδη αποκτήσει ενεργό ρόλο στα κοινωνικά και πολιτικά ζητήματα.
Η Ένωση Γυναικών Ελλάδας και η δράση για τα δικαιώματα των γυναικών
Η δημόσια παρουσία της Μαργαρίτας Παπανδρέου δεν περιορίστηκε στον ρόλο της συζύγου ενός πρωθυπουργού. Κεντρικό μέρος της δράσης της αποτέλεσε η συμμετοχή της στο γυναικείο κίνημα και ιδιαίτερα η Ένωση Γυναικών Ελλάδας, της οποίας διετέλεσε πρόεδρος για οκτώ χρόνια.
Μέσα από την ΕΓΕ ανέπτυξε συστηματική δραστηριότητα για την ισότητα των φύλων, ενώ ασχολήθηκε επίσης με ζητήματα ειρήνης και κοινωνικής πολιτικής. Παράλληλα έγραψε βιβλία και άρθρα, καταγράφοντας τις απόψεις και τις εμπειρίες της από τη δημόσια ζωή.
Η περίοδος κατά την οποία ανέπτυξε τη δράση της συνέπεσε με σημαντικές αλλαγές στο οικογενειακό δίκαιο και στη θέση των γυναικών στην ελληνική κοινωνία. Μεταξύ αυτών ήταν η κατάργηση του θεσμού της προίκας, η καθιέρωση του πολιτικού γάμου το 1982, η δυνατότητα διατήρησης του επωνύμου της γυναίκας μετά τον γάμο, η κατοχύρωση ίσων δικαιωμάτων των συζύγων ως προς τα παιδιά και το συναινετικό διαζύγιο. Το 1986 νομιμοποιήθηκε και η άμβλωση.
Η σχέση με τον Ανδρέα Παπανδρέου και το διαζύγιο
Η σχέση της με τον Ανδρέα Παπανδρέου διήρκεσε σχεδόν τέσσερις δεκαετίες και συνδέθηκε με τις σημαντικότερες περιόδους της πολιτικής του διαδρομής. Από τα ακαδημαϊκά χρόνια στις Ηνωμένες Πολιτείες έως την επιστροφή στην Ελλάδα, τη δικτατορία, την εξορία και την άνοδο του Ανδρέα στην πρωθυπουργία, η Μαργαρίτα ήταν παρούσα σε μια οικογενειακή και πολιτική διαδρομή που επηρέασε τη μεταπολεμική Ελλάδα.
Το ζευγάρι χώρισε στα τέλη της δεκαετίας του 1980. Το διαζύγιο άνοιξε τον δρόμο για τον γάμο του Ανδρέα Παπανδρέου με τη Δήμητρα Λιάνη, γεγονός που αποτέλεσε μία από τις πιο πολυσυζητημένες προσωπικές εξελίξεις της πολιτικής ζωής εκείνης της περιόδου.
Μια ξεχωριστή παρουσία στον δημόσιο βίο
Μετά το διαζύγιο, η Μαργαρίτα Παπανδρέου συνέχισε τη δική της δημόσια δραστηριότητα, με επίκεντρο τα δικαιώματα των γυναικών, την κοινωνική ισότητα και τη συγγραφή. Το όνομά της παρέμεινε συνδεδεμένο με την πολιτική ιστορία της Μεταπολίτευσης, αλλά η διαδρομή της είχε και αυτοτελή χαρακτηριστικά.
Η ίδια υπήρξε μια από τις γυναίκες που συμμετείχαν ενεργά στη συζήτηση για την αλλαγή της θέσης των Ελληνίδων σε μια περίοδο κατά την οποία το οικογενειακό δίκαιο και οι κοινωνικές αντιλήψεις μεταβάλλονταν σημαντικά. Η δράση της στην Ένωση Γυναικών Ελλάδας αποτέλεσε το βασικότερο πεδίο αυτής της παρουσίας.
Η Μαργαρίτα Παπανδρέου έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 103 ετών, αφήνοντας πίσω της μια διαδρομή που πέρασε από την αμερικανική ακαδημαϊκή ζωή και την ελληνική πολιτική σκηνή έως το γυναικείο κίνημα και τη συγγραφή.
