Η χαμηλή παραγωγικότητα, η διεύρυνση του χάσματος ανταγωνιστικότητας και η ανάγκη για τεράστιες νέες επενδύσεις φέρνουν την Ευρώπη μπροστά σε μια κρίσιμη επιλογή: να αξιοποιήσει αποτελεσματικότερα τις αποταμιεύσεις της ή να συνεχίσει να πληρώνει το κόστος του χρηματοπιστωτικού κατακερματισμού. Αυτό ήταν το βασικό μήνυμα του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και προέδρου του Eurogroup Κυριάκου Πιερρακάκη από το Eurofi Financial Forum στο Δουβλίνο.
Ο κ. Πιερρακάκης περιέγραψε μια Ευρώπη με σημαντικά πλεονεκτήματα, αλλά ταυτόχρονα αντιμέτωπη με ένα πρόβλημα που αποκτά μεγαλύτερες διαστάσεις: «Δεν αναπτυσσόμαστε αρκετά γρήγορα. Η παραγωγικότητα παραμένει πολύ χαμηλή. Το χάσμα ανταγωνιστικότητάς μας έχει, στην πραγματικότητα, διευρυνθεί». Η διαπίστωση συνδέθηκε άμεσα με την ανάγκη να επιταχυνθούν οι επενδύσεις σε άμυνα, ενέργεια, τεχνητή νοημοσύνη, ψηφιακές υποδομές, καινοτομία και πράσινη μετάβαση.
Η παρέμβαση του Έλληνα υπουργού εντάσσεται στη συζήτηση για την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, που αποτελεί πλέον ένα από τα βασικά εργαλεία της ευρωπαϊκής οικονομικής ατζέντας. Το ζητούμενο είναι η διοχέτευση μεγαλύτερου μέρους των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων προς παραγωγικές επενδύσεις, ώστε να χρηματοδοτηθεί η ανάπτυξη χωρίς να στηρίζεται αποκλειστικά στους δημόσιους προϋπολογισμούς.
Οι επενδυτικές ανάγκες αυξάνονται, οι δημόσιοι πόροι δεν αρκούν
Ο υπουργός υπογράμμισε ότι τα υγιή δημόσια οικονομικά παραμένουν θεμέλιο της οικονομικής ισχύος, αλλά οι κρατικοί προϋπολογισμοί δεν μπορούν από μόνοι τους να καλύψουν τις επενδυτικές ανάγκες της επόμενης περιόδου.
Άμυνα, ενέργεια, τεχνητή νοημοσύνη, ψηφιακές υποδομές, καινοτομία και πράσινη μετάβαση απαιτούν κεφάλαια σε κλίμακα που υπερβαίνει τις δυνατότητες των εθνικών προϋπολογισμών. Το πρόβλημα, σύμφωνα με τον κ. Πιερρακάκη, είναι ότι η Ευρώπη δεν έχει ακόμη δημιουργήσει ένα χρηματοπιστωτικό σύστημα που να μπορεί να κινητοποιεί αποτελεσματικά τις αποταμιεύσεις σε πανευρωπαϊκό επίπεδο.
Το ζήτημα δεν αφορά μόνο τις κεφαλαιαγορές. Οι τράπεζες εξακολουθούν να παρέχουν περίπου το 70% της χρηματοδότησης της ευρωπαϊκής οικονομίας. Επομένως, η ολοκλήρωση της Τραπεζικής Ένωσης αποτελεί, κατά τον υπουργό, αναπόσπαστο μέρος της αναπτυξιακής στρατηγικής της Ευρώπης.
Ο «φόρος» του τραπεζικού κατακερματισμού
Ο κ. Πιερρακάκης περιέγραψε έναν ευρωπαϊκό τραπεζικό τομέα που εξακολουθεί να λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό κατά μήκος εθνικών συνόρων. Η έλλειψη επαρκούς κλίμακας, σε συνδυασμό με την πολυπλοκότητα του ρυθμιστικού και εποπτικού πλαισίου, περιορίζει την αποτελεσματικότητα της χρηματοδότησης.
«Το κόστος του κατακερματισμού λειτουργεί πλέον σαν ένας στρατηγικός φόρος», σημείωσε, περιγράφοντάς τον ως φόρο για την Ευρώπη, την κλίμακα, τις επενδύσεις και τελικά την ανάπτυξη.
Μόλις περίπου το 16% του εταιρικού δανεισμού στη ζώνη του ευρώ είναι διασυνοριακό, σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλέστηκε ο υπουργός. Παράλληλα, οι διασυνοριακοί τραπεζικοί όμιλοι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν περιορισμούς στη μεταφορά κεφαλαίων και ρευστότητας μεταξύ των κρατών-μελών.
230 δισ. ευρώ ρευστότητα και 24 δισ. ευρώ κόστος συμμόρφωσης
Το μέγεθος του προβλήματος αποτυπώνεται και στους αριθμούς που παρουσίασε ο κ. Πιερρακάκης. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η άρση των περιορισμών θα μπορούσε να απελευθερώσει περίπου 230 δισ. ευρώ σε ρευστά στοιχεία ενεργητικού υψηλής ποιότητας.
Την ίδια στιγμή, το κόστος συμμόρφωσης με τις εποπτικές απαιτήσεις και τις υποχρεώσεις υποβολής αναφορών εκτιμάται σε περίπου 24 δισ. ευρώ.
Για τον υπουργό, η απάντηση δεν είναι η αποδυνάμωση της εποπτείας, αλλά η δημιουργία ενός απλούστερου και περισσότερο αναλογικού πλαισίου. «Καλύτερη ρύθμιση, όχι λιγότερη ρύθμιση», ήταν η χαρακτηριστική διατύπωσή του.
Ευρωπαϊκοί τραπεζικοί πρωταθλητές και ισχυρές περιφερειακές τράπεζες
Η μεγαλύτερη ενοποίηση, σύμφωνα με την προσέγγιση του κ. Πιερρακάκη, δεν σημαίνει ότι η Ευρώπη χρειάζεται μόνο μεγάλους τραπεζικούς ομίλους. Η κλίμακα είναι απαραίτητη για την τεχνολογία και τον διεθνή ανταγωνισμό, αλλά παράλληλα χρειάζονται ισχυρές περιφερειακές και τοπικές τράπεζες.
Ο ρόλος τους είναι διαφορετικός: γνωρίζουν τις τοπικές οικονομίες και μπορούν να διατηρούν τη χρηματοδότηση κοντά στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και στην πραγματική οικονομία.
Η λογική αυτή συνδέεται με την ευρύτερη συζήτηση για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα και την ανάγκη να περιοριστούν τα εμπόδια που κατακερματίζουν την ενιαία αγορά, θέμα στο οποίο ο κ. Πιερρακάκης έχει επανειλημμένα τοποθετηθεί. Πιερρακάκης: Η Ευρώπη να ακούσει τον Ντράγκι
Τα τρία μέτωπα για την ευρωπαϊκή τραπεζική ένωση
Ο πρόεδρος του Eurogroup έθεσε τρεις προτεραιότητες.
Πρώτη είναι η ενοποίηση και η δημιουργία μεγαλύτερης κλίμακας. Αυτό σημαίνει άρση των διασυνοριακών εμποδίων, διευκόλυνση της συγκέντρωσης στον τραπεζικό κλάδο και αποτελεσματικότερη μετακίνηση κεφαλαίων και ρευστότητας.
Δεύτερη είναι η εμπιστοσύνη και οι κοινές δικλείδες ασφαλείας. Η μεγαλύτερη ενοποίηση, όπως σημείωσε, προϋποθέτει αποτελεσματικότερη διαχείριση κρίσεων, επαρκή ρευστότητα, μηχανισμούς εξυγίανσης και πρόοδο στην ασφάλιση των καταθέσεων.
Τρίτη είναι η ανταγωνιστικότητα. Εδώ το ζητούμενο είναι η απλοποίηση του πλαισίου, η ενίσχυση της αρχής της αναλογικότητας και η μεγαλύτερη συνέπεια στην εποπτεία, χωρίς να υπονομευθεί η ανθεκτικότητα που έχει οικοδομηθεί τα προηγούμενα χρόνια.
«Οι ανταγωνιστές μας δεν περιμένουν»
Το επείγον της κατάστασης αποτέλεσε βασικό στοιχείο της ομιλίας. «Οι ανταγωνιστές μας δεν περιμένουν. Οι επενδύσεις δεν περιμένουν. Και ασφαλώς η τεχνολογία δεν περιμένει», ανέφερε ο κ. Πιερρακάκης.
Σε αυτό το πλαίσιο απέδωσε ιδιαίτερη σημασία στον ρόλο του Eurogroup, ως χώρου όπου μπορούν να συζητηθούν οι διαφορετικές εθνικές προσεγγίσεις και να αναζητηθούν κοινές λύσεις για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Το ζητούμενο, όπως το έθεσε, δεν είναι η τραπεζική ενοποίηση ως αυτοσκοπός. Είναι η δυνατότητα της Ευρώπης να χρηματοδοτήσει την ανάπτυξη, την τεχνολογική μετάβαση και τις επενδύσεις που απαιτεί το νέο οικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον.
Η Ευρώπη δεν έχει την πολυτέλεια νέας καθυστέρησης
Ο κ. Πιερρακάκης έκλεισε την παρέμβασή του θέτοντας το ζήτημα σε ευρύτερο ευρωπαϊκό επίπεδο. Η Ευρώπη, υποστήριξε, χρειάζεται πολιτική βούληση για να ξεπεράσει τις διαφορές μεταξύ των κρατών-μελών, να λάβει δύσκολες αποφάσεις και να κινηθεί με ταχύτητα.
Η πρόκληση είναι διπλή: από τη μία να διατηρηθεί η δημοσιονομική και χρηματοπιστωτική σταθερότητα και από την άλλη να δημιουργηθούν οι συνθήκες για μεγαλύτερη κλίμακα, περισσότερες επενδύσεις και υψηλότερη παραγωγικότητα.
Για τον πρόεδρο του Eurogroup, η ισχυρότερη ευρωπαϊκή χρηματοπιστωτική αγορά δεν αποτελεί τεχνική υπόθεση του τραπεζικού κλάδου. Συνδέεται άμεσα με την ικανότητα της Ευρώπης να χρηματοδοτήσει την ανάπτυξή της και να ανταποκριθεί στις ανάγκες της επόμενης γενιάς.
