Τα ξημερώματα της 25ης Αυγούστου 1972, στο πεδίο βολής της ΣΕΑΠ στα Δύο Αοράκια Ηρακλείου, ο Βασίλης Λυμπέρης οδηγήθηκε μπροστά στο εκτελεστικό απόσπασμα.
Είχε καταδικαστεί τέσσερις φορές σε θάνατο για τον εμπρησμό του σπιτιού της εν διαστάσει συζύγου του στο Χαλάνδρι, όπου βρήκαν φρικτό θάνατο η ίδια, η μητέρα της και τα δύο μικρά παιδιά του. Η εκτέλεσή του έμελλε να είναι η τελευταία θανατική ποινή που εφαρμόστηκε στην Ελλάδα για ποινικό αδίκημα.
Η νύχτα που μετατράπηκε σε οικογενειακή τραγωδία
Η υπόθεση άρχισε τη νύχτα της 4ης προς 5η Ιανουαρίου 1972. Ο 27χρονος τότε Βασίλης Λυμπέρης πήγε στο σπίτι όπου διέμεναν η εν διαστάσει σύζυγός του, Βασιλική, η 55χρονη πεθερά του Αντιγόνη Μάρκου και τα δύο παιδιά του ζευγαριού.
Σύμφωνα με την κατηγορία και όσα έγιναν δεκτά από το δικαστήριο, ο Λυμπέρης, μαζί με τρεις συνεργούς, έβαλε φωτιά στο σπίτι. Οι φλόγες παγίδευσαν τους ανθρώπους που βρίσκονταν μέσα.
Η πεθερά του και τα δύο παιδιά, η δυόμισι ετών Παναγιώτα και ο ενός έτους Γιώργος, πέθαναν σχεδόν ακαριαία. Η Βασιλική Λυμπέρη, βαριά τραυματισμένη, κατάφερε να επιζήσει για αρκετές ώρες. Πέθανε το μεσημέρι της 5ης Ιανουαρίου, αφού προηγουμένως, από το νοσοκομείο όπου είχε μεταφερθεί, κατήγγειλε το περιστατικό.
Η μαρτυρία της αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της υπόθεσης, η οποία μέσα σε λίγους μήνες πήρε μεγάλες διαστάσεις και απασχόλησε έντονα την ελληνική κοινή γνώμη.
Τέσσερις καταδίκες σε θάνατο
Η δίκη του Λυμπέρη έγινε ενώπιον του Πενταμελούς Εφετείου Αθηνών, που λειτουργούσε ως Κακουργιοδικείο. Η ακροαματική διαδικασία ολοκληρώθηκε στις 6 Μαΐου 1972.
Το δικαστήριο τον έκρινε ένοχο για τον θάνατο και των τεσσάρων θυμάτων και του επέβαλε τέσσερις φορές την ποινή του θανάτου, μία για κάθε θύμα.
Σε θάνατο καταδικάστηκε και ένας από τους συνεργούς του, ο 18χρονος Παύλος Αγγελόπουλος. Οι άλλοι δύο κατηγορούμενοι καταδικάστηκαν σε μικρότερες ποινές.
Για τον Λυμπέρη ακολούθησε η διαδικασία ενώπιον του Συμβουλίου Χαρίτων. Οι συνήγοροί του υπέβαλαν αίτηση για την απονομή χάρης, σε μια τελευταία προσπάθεια να αποτραπεί η εκτέλεση. Η αίτηση απορρίφθηκε ομόφωνα.
Τα ξημερώματα στα Δύο Αοράκια
Ο Λυμπέρης κρατούνταν στις φυλακές Αλικαρνασσού μέχρι την εκτέλεσή του.
Τις πρώτες πρωινές ώρες της 25ης Αυγούστου 1972 μεταφέρθηκε στο πεδίο βολής της Σχολής Εφέδρων Αξιωματικών Πεζικού, στα Δύο Αοράκια Ηρακλείου.
Εκεί περίμενε ένα 12μελές εκτελεστικό απόσπασμα. Όπως προέβλεπε η πρακτική της εποχής, μόνο έξι από τα όπλα περιείχαν πραγματικά πυρά, ώστε να μην είναι γνωστό στους στρατιώτες ποιοι είχαν πυροβολήσει με πραγματικές σφαίρες.
Λίγο πριν από την εκτέλεση, στον μελλοθάνατο επιτράπηκε να γράψει ένα τελευταίο γράμμα προς τη μητέρα του.
Λίγη ώρα αργότερα, η θανατική ποινή εκτελέστηκε.
Η τελευταία εκτέλεση για ποινικό αδίκημα στην Ελλάδα
Η υπόθεση του Βασίλη Λυμπέρη έχει ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της ελληνικής δικαιοσύνης για έναν λόγο που ξεπερνά το ίδιο το έγκλημα.
Ήταν ο τελευταίος πολίτης που εκτελέστηκε στην Ελλάδα μετά από καταδίκη για κοινό ποινικό αδίκημα.
Μετά τον Λυμπέρη, τα ελληνικά δικαστήρια εξακολούθησαν για χρόνια να επιβάλλουν την εσχάτη των ποινών σε ορισμένες ιδιαίτερα σοβαρές υποθέσεις. Ωστόσο, καμία από αυτές τις καταδίκες δεν οδήγησε σε νέα εκτέλεση.
Η θανατική ποινή παρέμεινε τυπικά στο ελληνικό δίκαιο μέχρι τον Δεκέμβριο του 1993, όταν η κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου προχώρησε στην οριστική κατάργησή της για τα εγκλήματα του κοινού ποινικού δικαίου.
Έτσι, η αυλαία της θανατικής ποινής στην Ελλάδα είχε ουσιαστικά πέσει εκείνο το καλοκαίρι του 1972, στα Δύο Αοράκια.
Η υπόθεση έγινε και κινηματογραφική ταινία
Το ενδιαφέρον γύρω από την υπόθεση ήταν τόσο μεγάλο ώστε την ίδια χρονιά μεταφέρθηκε και στον κινηματογράφο.
Ο Μάριος Ρετσίλας σκηνοθέτησε την ταινία «Οι σατανάδες της νύχτας», παραγωγής Τζέιμς Πάρις, με τον Γιάννη Κατράνη στον ρόλο του Βασίλη Λυμπέρη.
Η κινηματογραφική μεταφορά ήρθε μόλις λίγους μήνες μετά το έγκλημα και την καταδίκη, σε μια περίοδο κατά την οποία η υπόθεση εξακολουθούσε να βρίσκεται στο επίκεντρο της επικαιρότητας.
Μια υπόθεση που έμεινε στην ιστορία
Πέρα από τη φρίκη του εγκλήματος, η υπόθεση Λυμπέρη έμεινε στην ελληνική ιστορία επειδή αποτέλεσε το τελευταίο σημείο εφαρμογής μιας ποινής που επρόκειτο να εξαφανιστεί από το ελληνικό δικαιικό σύστημα.
Η εκτέλεση της 25ης Αυγούστου 1972 δεν ήταν απλώς η κατάληξη μιας από τις πιο σοκαριστικές οικογενειακές υποθέσεις της εποχής. Ήταν και η τελευταία φορά που το ελληνικό κράτος αφαίρεσε τη ζωή ενός καταδικασμένου για ποινικό αδίκημα.
Για τα επόμενα 21 χρόνια η θανατική ποινή θα παρέμενε στα χαρτιά. Δεν θα εφαρμοζόταν ξανά.
Τον Δεκέμβριο του 1993 καταργήθηκε οριστικά, κλείνοντας και τυπικά έναν κύκλο που είχε ουσιαστικά τελειώσει εκείνο το πρωινό του Αυγούστου στο Ηράκλειο.
