Στις 11 Σεπτεμβρίου 2001 η Alicia Esteve Head βρισκόταν στη Βαρκελώνη. Παρ’ όλα αυτά, λίγα χρόνια αργότερα έγινε στη Νέα Υόρκη μία από τις πιο αναγνωρίσιμες εκπροσώπους των επιζώντων της τρομοκρατικής επίθεσης. Με το όνομα Tania Head διηγήθηκε μια συγκλονιστική ιστορία επιβίωσης, έγινε επικεφαλής του World Trade Center Survivors’ Network και ξενάγησε ακόμη και τον δήμαρχο της Νέας Υόρκης στο Σημείο Μηδέν. Μέχρι που μια έρευνα των New York Times αποκάλυψε ότι σχεδόν ολόκληρη η ιστορία της ήταν κατασκευασμένη.
Μια επιζήσασα με μια ιστορία που δεν υπήρχε
Η Tania Head παρουσίαζε τον εαυτό της ως μία από τις γυναίκες που είχαν βρεθεί στον 78ο όροφο του Νότιου Πύργου του World Trade Center, όταν το αεροπλάνο της United Airlines έπεσε πάνω στο κτίριο.
Η αφήγησή της περιλάμβανε όλες τις λεπτομέρειες που μπορούσαν να μετατρέψουν μια προσωπική μαρτυρία σε σύμβολο επιβίωσης. Περιέγραφε τις φλόγες, τους τραυματισμούς και τον πανικό στους ορόφους του κτιρίου. Έλεγε ότι η γραμματέας της σκοτώθηκε μπροστά στα μάτια της και ότι η ίδια υπέστη σοβαρά εγκαύματα.
Σε μια από τις πιο δραματικές ιστορίες της, ένας ετοιμοθάνατος άνδρας φέρεται να της παρέδωσε τη βέρα του ζητώντας της να τη δώσει στη σύζυγό του. Η ίδια υποστήριζε επίσης ότι σώθηκε χάρη στον Welles Crowther, τον εθελοντή πυροσβέστη που έγινε γνωστός ως «ο άνδρας με το κόκκινο μαντίλι» και ο οποίος βοήθησε δεκάδες ανθρώπους πριν χάσει τη ζωή του.
Η προσωπική της τραγωδία, σύμφωνα με την αφήγησή της, ήταν ακόμη μεγαλύτερη. Ο αρραβωνιαστικός της, David Scott Suárez, φερόταν να είχε σκοτωθεί στον Βόρειο Πύργο την ίδια ημέρα.
Η Head παρουσίαζε έτσι τον εαυτό της ως μια γυναίκα που είχε χάσει σχεδόν τα πάντα, αλλά κατάφερε να επιβιώσει και να αφιερώσει τη ζωή της στους άλλους επιζώντες.
Από την προσωπική μαρτυρία στην εξουσία
Η ιστορία της δεν έμεινε σε ιδιωτικές συζητήσεις ή ομάδες υποστήριξης. Η Head δημιούργησε διαδικτυακή κοινότητα για τους επιζώντες και στη συνέχεια εξελίχθηκε σε ηγετική μορφή του World Trade Center Survivors’ Network.
Η παρουσία της ήταν έντονη και πειστική. Είχε τον τρόπο να μιλά για την 11η Σεπτεμβρίου με συναισθηματική ένταση και να συνδέει τη δική της υποτιθέμενη εμπειρία με τον πόνο των ανθρώπων που είχαν πραγματικά βρεθεί στους Δίδυμους Πύργους.
Η δράση της ήταν εθελοντική. Δεν φαίνεται να αποκόμισε οικονομικό όφελος από τον ρόλο της, γεγονός που έκανε ακόμη δυσκολότερη την αμφισβήτησή της. Αντίθετα, απέκτησε κοινωνικό κύρος και πρόσβαση σε ανθρώπους και χώρους που συνδέονταν άμεσα με την τραγωδία.
Έφτασε μάλιστα να ξεναγεί στο Ground Zero πολιτικούς όπως ο πρώην δήμαρχος της Νέας Υόρκης Rudolph Giuliani και ο πρώην κυβερνήτης της Πολιτείας George Pataki.
Η γυναίκα που υποτίθεται ότι είχε επιζήσει από μία από τις μεγαλύτερες καταστροφές της αμερικανικής ιστορίας είχε μετατραπεί σε δημόσιο πρόσωπο του κινήματος των επιζώντων.
Οι ερωτήσεις των New York Times
Η εικόνα άρχισε να καταρρέει το 2007.
Οι δημοσιογράφοι των New York Times David W. Dunlap και Serge F. Kovaleski θέλησαν να πάρουν συνέντευξη από την Tania Head ενόψει της έκτης επετείου της 11ης Σεπτεμβρίου. Εκείνη όμως απέφευγε συστηματικά τη συνάντηση.
Η απροθυμία της να μιλήσει στους δημοσιογράφους, παρά τον δημόσιο ρόλο που είχε αναλάβει, αποτέλεσε την αφετηρία μιας έρευνας που σύντομα αποκάλυψε ότι τα βασικά στοιχεία της βιογραφίας της δεν μπορούσαν να επιβεβαιωθούν.
Η Merrill Lynch, όπου η Head υποστήριζε ότι εργαζόταν, δεν είχε κανένα αρχείο υπαλλήλου με αυτό το όνομα. Επιπλέον, η εταιρεία δεν διατηρούσε τότε γραφεία στους συγκεκριμένους ορόφους όπου υποτίθεται ότι βρισκόταν.
Ούτε τα πανεπιστήμια Harvard και Stanford μπορούσαν να επιβεβαιώσουν τα πτυχία που υποστήριζε ότι είχε αποκτήσει.
Και η ιστορία του αρραβωνιαστικού της άρχισε να καταρρέει. Η οικογένεια του David Scott Suárez δεν γνώριζε καμία Tania Head ούτε Alicia Esteve.
Η γυναίκα πίσω από το όνομα Tania Head
Η έρευνα αποκάλυψε τελικά την πραγματική ταυτότητα της γυναίκας.
Ήταν η Alicia Esteve Head, από τη Βαρκελώνη, μέλος εύπορης οικογένειας της Καταλονίας. Και το σημαντικότερο: στις 11 Σεπτεμβρίου 2001 δεν βρισκόταν στη Νέα Υόρκη.
Βρισκόταν στην Ισπανία και, σύμφωνα με τα στοιχεία που ήρθαν στο φως, παρακολουθούσε μαθήματα στη σχολή διοίκησης επιχειρήσεων ESADE στη Βαρκελώνη.
Ούτε τα σημάδια στο σώμα της αποτελούσαν αποδεικτικά στοιχεία της 11ης Σεπτεμβρίου. Τα εγκαύματα που παρουσίαζε ως αποτέλεσμα της επίθεσης συνδέονταν με παλαιότερο τροχαίο ατύχημα στην Ισπανία.
Η αποκάλυψη μετέτρεψε μέσα σε λίγες ημέρες την Tania Head από σύμβολο επιβίωσης σε μία από τις πιο εντυπωσιακές περιπτώσεις κοινωνικής εξαπάτησης που συνδέθηκαν με την 11η Σεπτεμβρίου.
Γιατί την πίστεψαν
Η υπόθεση δεν εξηγείται μόνο από την ικανότητα της Head να επινοεί ιστορίες. Συνδέεται και με την ιδιαίτερη ψυχολογική συνθήκη που επικράτησε μετά την 11η Σεπτεμβρίου.
Μια κοινωνία που είχε βιώσει μια πρωτοφανή συλλογική τραγωδία αναζητούσε πρόσωπα που μπορούσαν να αφηγηθούν την εμπειρία της καταστροφής. Οι επιζώντες ήταν φορείς μιας μνήμης που η αμερικανική κοινωνία ήθελε να διασώσει.
Η Head προσέφερε ακριβώς αυτό που χρειαζόταν το κοινό: μια συγκροτημένη ιστορία τρόμου, απώλειας και επιβίωσης, με συγκεκριμένα πρόσωπα, δραματικές λεπτομέρειες και ένα μήνυμα υπέρβασης.
Η υπόθεση έχει συσχετιστεί εκ των υστέρων με φαινόμενα παθολογικού ψεύδους, ενώ έχουν διατυπωθεί εικασίες για ναρκισσιστικά χαρακτηριστικά ή σύνδρομο Μινχάουζεν. Ωστόσο, χωρίς προσωπική κλινική αξιολόγηση, οποιαδήποτε συγκεκριμένη διάγνωση θα ήταν αυθαίρετη.
Το βέβαιο είναι ότι η απάτη δεν βασίστηκε μόνο στην κατασκευή μιας ψεύτικης ταυτότητας. Βασίστηκε στην ανάγκη μιας ολόκληρης κοινωνίας να ακούσει ιστορίες που να δίνουν πρόσωπο και νόημα σε ένα συλλογικό τραύμα.
Η γυναίκα που δεν ήταν εκεί
Η ιστορία της Tania Head αποκαλύφθηκε πλήρως το 2007 και η ίδια αποσύρθηκε από τη δημόσια ζωή. Η περίπτωση της απέκτησε ακόμη μεγαλύτερη δημοσιότητα μέσα από το ντοκιμαντέρ The Woman Who Wasn’t There, ενώ η ιστορία της μεταφέρθηκε και στη μυθοπλασία.
Σήμερα, η υπόθεση επιστρέφει στην επικαιρότητα καθώς η ισπανική πλατφόρμα Filmin παρουσιάζει στις 11 Σεπτεμβρίου τη σχετική παραγωγή.
Είκοσι πέντε χρόνια μετά την επίθεση, η ιστορία της Alicia Esteve Head παραμένει μια από τις πιο παράδοξες υποθέσεις γύρω από την 11η Σεπτεμβρίου: μια γυναίκα που δεν βρισκόταν στο World Trade Center κατάφερε να γίνει για χρόνια μία από τις πιο αναγνωρίσιμες «επιζήσασες» της καταστροφής.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο αποκαλυπτικό στοιχείο της υπόθεσης. Η απάτη δεν χρειάστηκε να κρυφτεί από μια κοινωνία που ήθελε να θυμάται. Για χρόνια, κρύφτηκε μέσα στην ίδια την ανάγκη της κοινωνίας να πιστέψει.
