Η διπλωματία ΗΠΑ και Ιράν βρίσκεται σε οριακό σημείο, με την Τεχεράνη να προειδοποιεί ότι είναι έτοιμη να εγκαταλείψει τη στάση άμυνας και να περάσει σε «πλήρη επίθεση», εφόσον δεν υπάρξει πρόοδος στις συνομιλίες.
Στο επίκεντρο της νέας αντιπαράθεσης βρίσκεται τα Στενά του Ορμούζ, η στρατηγική θαλάσσια οδός που έχει μετατραπεί στο σημαντικότερο διαπραγματευτικό όπλο του Ιράν και σε πιθανό σημείο ανάφλεξης για ολόκληρη την παγκόσμια οικονομία.
Η Τεχεράνη προειδοποιεί για νέα στρατιωτική κλιμάκωση
Το Ιράν ετοιμάζεται να αλλάξει στρατιωτική στάση και να περάσει σε «πλήρη επίθεση», καθώς οι προσπάθειες για διπλωματική διευθέτηση του πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες έχουν περιέλθει σε αδιέξοδο.
Ιρανός αξιωματούχος δήλωσε στο Reuters ότι οι ιρανικές ένοπλες δυνάμεις και οι σύμμαχοι της Τεχεράνης προετοιμάζονται να κλιμακώσουν τη δράση τους «στο Στενό του Ορμούζ και στην ευρύτερη περιοχή», εφόσον οι διαπραγματεύσεις δεν οδηγήσουν σε αποτέλεσμα.
Σύμφωνα με την ίδια πηγή, η Τεχεράνη βρίσκεται πλέον κοντά στη λήψη αποφάσεων που θα μπορούσαν να σηματοδοτήσουν μια νέα φάση του πολέμου. Ο αξιωματούχος προειδοποίησε ακόμη ότι το Ιράν ενδέχεται να προχωρήσει σε «έγκαιρη και ακριβή» στρατιωτική επιχείρηση με στόχο να διασπάσει τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό των ιρανικών λιμανιών στον Κόλπο.
Η προειδοποίηση έρχεται την ώρα που η Ουάσιγκτον εμφανίζεται απρόθυμη να παρατείνει την προσωρινή συμφωνία κατάπαυσης του πυρός, αυξάνοντας τον κίνδυνο επιστροφής σε έναν κύκλο ανοιχτών στρατιωτικών επιχειρήσεων.
Ο Τραμπ κλείνει την πόρτα σε παράταση της συμφωνίας
Ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν επιδιώκουν παράταση του μνημονίου κατανόησης που είχε συμφωνηθεί τον Ιούνιο με το Ιράν.
Η συμφωνία προέβλεπε άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων και έδινε στις δύο πλευρές περιθώριο 60 ημερών για την επίτευξη μιας οριστικής συμφωνίας. Η προθεσμία εξέπνευσε χωρίς να υπάρξει τελική διευθέτηση.
Ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε παράλληλα ότι το Ιράν δεν πρόκειται να αποδεχθεί το είδος της συμφωνίας που θεωρεί απαραίτητο για τον τερματισμό της κρίσης. Η βασική αμερικανική απαίτηση παραμένει η αποτροπή της απόκτησης πυρηνικού όπλου από την Τεχεράνη.
Η εξέλιξη αυτή ενισχύει την εκτίμηση ότι η εύθραυστη κατάπαυση του πυρός έχει ουσιαστικά καταρρεύσει, ενώ η Ουάσιγκτον έχει δηλώσει ότι μπορεί να διατηρήσει τον ναυτικό αποκλεισμό του Ιράν επ’ αόριστον.
Το Ορμούζ γίνεται το μεγάλο διακύβευμα
Η διαμάχη για το Στενό του Ορμούζ αποτελεί πλέον τον πυρήνα της αντιπαράθεσης.
Πρόκειται για έναν από τους σημαντικότερους ενεργειακούς διαύλους στον κόσμο, μέσω του οποίου υπό κανονικές συνθήκες μεταφέρεται περίπου το ένα πέμπτο του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Η κατάσταση έχει ήδη προκαλέσει σοβαρή υποχώρηση της ναυσιπλοΐας. Σύμφωνα με στοιχεία που επικαλείται το Reuters, πριν από την έναρξη του πολέμου περισσότερα από 130 πλοία διέσχιζαν καθημερινά το Στενό, ενώ τις τελευταίες ημέρες η κίνηση έχει περιοριστεί σε μονοψήφιο αριθμό πλοίων ημερησίως.
Για την Τεχεράνη, ο έλεγχος της θαλάσσιας οδού αποτελεί ένα από τα ισχυρότερα διαπραγματευτικά χαρτιά της. Για την Ουάσιγκτον, αντίθετα, η ελεύθερη ναυσιπλοΐα αποτελεί ζήτημα στρατηγικής και οικονομικής σημασίας που δεν μπορεί να αφεθεί στον έλεγχο του Ιράν.
Η σύγκρουση των δύο αυτών θέσεων είναι ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους οι διαπραγματεύσεις παραμένουν στάσιμες.
Η απειλή για την παγκόσμια αγορά ενέργειας
Οι νέες απειλές από την Τεχεράνη έχουν ήδη αποτυπωθεί στις διεθνείς αγορές.
Το πετρέλαιο Brent ξεπέρασε τα 91 δολάρια το βαρέλι, καθώς οι επενδυτές προεξοφλούν το ενδεχόμενο παρατεταμένης κρίσης στον Κόλπο και νέων προβλημάτων στις μεταφορές ενέργειας.
Η αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν συνδυασμό παραγόντων: τον αμερικανικό ναυτικό αποκλεισμό, τις ιρανικές απειλές για τη ναυσιπλοΐα, τις επιθέσεις εναντίον πλοίων και την περιορισμένη δυνατότητα εναλλακτικών διαδρομών να απορροφήσουν τις ποσότητες που κανονικά διέρχονται από το Ορμούζ.
Το αποτέλεσμα είναι ότι η κρίση δεν περιορίζεται πλέον στο στρατιωτικό επίπεδο. Αφορά άμεσα τις τιμές του πετρελαίου, το κόστος μεταφοράς, τις αλυσίδες εφοδιασμού και τον πληθωρισμό διεθνώς.
Οι παρασκηνιακές επαφές ΗΠΑ και Ιράν
Παρά τη δημόσια σκληρή ρητορική, η διπλωματία δεν έχει εξαφανιστεί πλήρως.
Δημοσιεύματα έχουν αναφερθεί σε ανεπίσημα κανάλια επικοινωνίας ανάμεσα στην Ουάσιγκτον και τους Φρουρούς της Επανάστασης, σε μια προσπάθεια να διαπιστωθεί κατά πόσο οι Ιρανοί διαπραγματευτές που συνομιλούν με την αμερικανική πλευρά διαθέτουν την απαραίτητη εξουσιοδότηση από τον ισχυρότερο στρατιωτικό και ιδεολογικό μηχανισμό της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Παράλληλα, ο Τζάρεντ Κούσνερ, απεσταλμένος του Τραμπ, έκανε λόγο για «συνεχιζόμενες» επαφές μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, χωρίς να δώσει περισσότερες πληροφορίες.
Το γεγονός ότι εξακολουθούν να υπάρχουν δίαυλοι επικοινωνίας δείχνει ότι, παρά την κατάρρευση της επίσημης διαδικασίας, οι δύο πλευρές δεν έχουν εγκαταλείψει πλήρως την αναζήτηση μιας φόρμουλας που θα μπορούσε να οδηγήσει σε αποκλιμάκωση.
Στο στόχαστρο και το Ομάν
Ιδιαίτερα ανησυχητική διάσταση στην κρίση δίνει η αντιπαράθεση γύρω από το Ομάν.
Το σουλτανάτο έχει διαδραματίσει ρόλο διαμεσολαβητή μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης και παράλληλα διεξάγει απευθείας συνομιλίες με το Ιράν για τη διαχείριση της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ.
Ο Τραμπ προχώρησε σε πρωτοφανή προειδοποίηση, απειλώντας ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα μπορούσαν να βομβαρδίσουν το Ομάν εάν θεωρήσουν ότι το Μουσκάτ παρεμποδίζει μια συμφωνία με το Ιράν.
Η απειλή αυτή αυξάνει ακόμη περισσότερο την πίεση στους περιφερειακούς παράγοντες που επιχειρούν να λειτουργήσουν ως μεσολαβητές.
Το Ομάν βρίσκεται πλέον σε μια εξαιρετικά δύσκολη θέση: από τη μία πλευρά διατηρεί στενή σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και από την άλλη έχει ανοικτό δίαυλο με την Τεχεράνη, ιδιαίτερα για το ζήτημα του Ορμούζ.
Ένα νέο επικίνδυνο σταυροδρόμι
Η κρίση εισέρχεται έτσι σε μία από τις πιο επικίνδυνες φάσεις της.
Η Τεχεράνη δηλώνει έτοιμη να περάσει από την άμυνα στην επίθεση, η Ουάσιγκτον απορρίπτει την παράταση της συμφωνίας του Ιουνίου και το Στενό του Ορμούζ παραμένει σχεδόν αποκλεισμένο για τη διεθνή ναυσιπλοΐα.
Την ίδια ώρα, οι αγορές προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο μιας μακράς κρίσης. Οι τιμές του πετρελαίου έχουν ήδη κινηθεί ανοδικά, ενώ κάθε νέα επίθεση σε πλοίο ή εγκατάσταση ενέργειας μπορεί να προκαλέσει νέο κύμα ανατιμήσεων.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον είναι εάν οι παρασκηνιακοί δίαυλοι μπορούν να αποτρέψουν μια νέα στρατιωτική αναμέτρηση ή εάν η αποτυχία των διαπραγματεύσεων θα οδηγήσει την Τεχεράνη στην «πλήρη επίθεση» που προαναγγέλλει.
Σε μια περιοχή όπου το Στενό του Ορμούζ έχει ήδη μετατραπεί από εμπορικό πέρασμα σε πεδίο στρατηγικής αντιπαράθεσης, το επόμενο βήμα μπορεί να καθορίσει όχι μόνο την πορεία του πολέμου αλλά και την ενεργειακή ασφάλεια ολόκληρου του κόσμου.
