Την πρότασή του για μια συνολική αναδιάρθρωση του διοικητικού μοντέλου της χώρας παρουσίασε ο Αλέξης Τσίπρας, παρουσιάζοντας το «Σχέδιο Αριστοτέλης». Ο πρώην πρωθυπουργός υποστήριξε ότι η Ελλάδα χρειάζεται μια «Νέα Μεταπολίτευση», με μεταφορά αρμοδιοτήτων, πόρων και ευθυνών στην Τοπική Αυτοδιοίκηση, κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων, ενίσχυση των Περιφερειών και των Δήμων, καθώς και νέο πλαίσιο χρηματοδότησης και δημοκρατικής λειτουργίας.
Η περιφέρεια στο επίκεντρο της πρότασης
Ανοίγοντας την ομιλία του, ο Αλέξης Τσίπρας αναφέρθηκε στη δημογραφική συρρίκνωση της ελληνικής περιφέρειας και στα προβλήματα στέγασης που αντιμετωπίζουν οι νέοι στα μεγάλα αστικά κέντρα.
Υποστήριξε ότι η εγκατάλειψη των ορεινών και ακριτικών περιοχών συνδέεται με την έλλειψη βασικών δημόσιων υπηρεσιών και υποδομών, όπως σχολεία, κέντρα υγείας, παιδικοί σταθμοί και οδικό δίκτυο, ενώ την ίδια στιγμή οι υψηλές τιμές των ενοικίων δυσκολεύουν τη δημιουργία οικογένειας στις μεγάλες πόλεις.
Σύμφωνα με τον πρώην πρωθυπουργό, η αντίθεση μεταξύ της ερήμωσης της περιφέρειας και της ασφυκτικής συγκέντρωσης πληθυσμού στα μεγάλα αστικά κέντρα αποτελεί βασικό χαρακτηριστικό του σημερινού αναπτυξιακού μοντέλου.
Κριτική στο συγκεντρωτικό κράτος
Ο Αλέξης Τσίπρας απέδωσε τα προβλήματα στον υπερσυγκεντρωτισμό της κρατικής διοίκησης, σημειώνοντας ότι οι Δήμοι και οι Περιφέρειες διαχειρίζονται περίπου το 6,5% των δημόσιων δαπανών, όταν ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση ανέρχεται περίπου στο 34%.
Υποστήριξε ότι το μεγαλύτερο μέρος των αποφάσεων λαμβάνεται από την κεντρική διοίκηση και έκανε λόγο για ένα μοντέλο «ετεροδιοίκησης», αντί πραγματικής αυτοδιοίκησης.
Παράλληλα, συνέδεσε την πρότασή του με την ανάγκη αναμόρφωσης του πολιτικού συστήματος, υποστηρίζοντας ότι ο κύκλος της Μεταπολίτευσης έχει ολοκληρωθεί και απαιτείται μια νέα σχέση κράτους και πολιτών.
Οι τέσσερις αρχές του «Σχεδίου Αριστοτέλης»
Το σχέδιο, όπως παρουσιάστηκε, βασίζεται σε τέσσερις θεμελιώδεις αρχές:
- Εγγύτητα των αποφάσεων προς τον πολίτη.
- Επικουρικότητα, ώστε κάθε αρμοδιότητα να ασκείται από το πλησιέστερο επίπεδο διοίκησης.
- Αποτελεσματικότητα στη λειτουργία του κράτους.
- Δημοκρατική λογοδοσία όσων λαμβάνουν τις αποφάσεις.
Ο πρώην πρωθυπουργός χαρακτήρισε την αρχή της επικουρικότητας θεμελιώδη ευρωπαϊκή αρχή, πάνω στην οποία πρέπει να στηριχθεί η νέα διοικητική αρχιτεκτονική της χώρας.
Κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων
Κεντρική πρόταση του σχεδίου αποτελεί η κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων.
Οι αρμοδιότητές τους προβλέπεται να μεταφερθούν στις αιρετές Περιφέρειες μαζί με το προσωπικό και τους αντίστοιχους οικονομικούς πόρους.
Σύμφωνα με την πρόταση, το κεντρικό κράτος θα περιοριστεί στον στρατηγικό σχεδιασμό, στον συντονισμό και στην αξιολόγηση των πολιτικών, ενώ η εφαρμογή τους θα γίνεται από τις Περιφέρειες.
Παράλληλα προβλέπεται η δημιουργία ενεργειακής κοινότητας σε κάθε Περιφερειακή Ενότητα, με στόχο τη μείωση του ενεργειακού κόστους των Δήμων και των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης.
Αλλαγές στον χάρτη των Δήμων
Ο Αλέξης Τσίπρας άσκησε κριτική στις αναγκαστικές συνενώσεις που πραγματοποιήθηκαν με το πρόγραμμα «Καλλικράτης», υποστηρίζοντας ότι σε αρκετές περιπτώσεις δημιουργήθηκαν Δήμοι χωρίς γεωγραφική και κοινωνική συνοχή.
Πρότεινε την επανασύσταση περισσότερων από 100 ιστορικών ή αυτοτελών Δήμων, όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο, με στόχο την ενίσχυση της εγγύτητας της διοίκησης προς τους πολίτες.
Για την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη εισηγήθηκε την εφαρμογή μητροπολιτικής διακυβέρνησης μέσω ευέλικτων μητροπολιτικών συνδέσμων, με αρμοδιότητες στον χωροταξικό σχεδιασμό, τις μεταφορές, τις μεγάλες υποδομές, την αντιπλημμυρική προστασία, την περιβαλλοντική διαχείριση και την πολιτική προστασία.
Χρηματοδότηση 13 δισ. ευρώ στην Αυτοδιοίκηση
Στο οικονομικό σκέλος του σχεδίου παρουσιάστηκε δέσμη παρεμβάσεων που, σύμφωνα με την πρόταση, θα αποδώσουν περίπου 13 δισ. ευρώ στους Δήμους μέσα σε μία αυτοδιοικητική θητεία.
Οι βασικές πηγές χρηματοδότησης περιλαμβάνουν:
- απόδοση του συνόλου του τέλους ανθεκτικότητας στην Τοπική Αυτοδιοίκηση,
- αύξηση των επενδυτικών πόρων του Πράσινου Ταμείου,
- διάθεση του 40% του νέου ΕΣΠΑ στην Τοπική και Περιφερειακή Αυτοδιοίκηση,
- δημιουργία νέου προγράμματος «Φιλόδημος» ύψους 3,5 δισ. ευρώ.
Ο πρώην πρωθυπουργός υποστήριξε ότι καμία νέα αρμοδιότητα δεν θα πρέπει να μεταφέρεται στους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης χωρίς την αντίστοιχη χρηματοδότηση και το αναγκαίο προσωπικό.
Νέο εκλογικό σύστημα και συμμετοχή των πολιτών
Στο πεδίο της θεσμικής λειτουργίας, η πρόταση προβλέπει την επαναφορά του συστήματος των δύο γύρων στις δημοτικές και περιφερειακές εκλογές, με εκλογή δημάρχων και περιφερειαρχών με ποσοστό 50%.
Παράλληλα προτείνεται η ενίσχυση των τοπικών κοινοτήτων με δικό τους προϋπολογισμό, η καθιέρωση συμμετοχικών προϋπολογισμών, τοπικών δημοψηφισμάτων και διαδικασιών δημόσιας διαβούλευσης, καθώς και η λειτουργία ενιαίων ψηφιακών συστημάτων διαφάνειας και αξιολόγησης σε όλες τις βαθμίδες της Αυτοδιοίκησης.
Το «Σχέδιο Αριστοτέλης» ως νέο μοντέλο διοίκησης
Ο Αλέξης Τσίπρας παρουσίασε το «Σχέδιο Αριστοτέλης» ως πρόταση συνολικής μεταρρύθμισης της δημόσιας διοίκησης, υποστηρίζοντας ότι στόχος είναι η δημιουργία ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου μεταξύ κράτους, Τοπικής Αυτοδιοίκησης και πολιτών, με επίκεντρο την αποκέντρωση, την οικονομική αυτονομία των ΟΤΑ και τη μεταφορά των αποφάσεων πιο κοντά στις τοπικές κοινωνίες.
