Σε μια κρίσιμη καμπή για το Κυπριακό, ο γενικός γραμματέας των Ηνωμένων Εθνών Αντόνιο Γκουτέρες έστειλε από τη Λευκωσία μήνυμα ενεργού στήριξης των δύο κοινοτήτων, δηλώνοντας ότι θα κάνει «ό,τι μπορεί» για να βοηθήσει Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους να επιστρέψουν σε τροχιά επίλυσης.
Η επίσκεψή του, η πρώτη επικεφαλής του ΟΗΕ στην Κύπρο μετά το 2010, σηματοδοτεί μια νέα διπλωματική κινητικότητα, με στόχο την επανέναρξη των συνομιλιών και την υπέρβαση του πολυετούς αδιεξόδου.
Μήνυμα Γκουτέρες: «Η λύση εξαρτάται από τους ίδιους τους Κύπριους»
«Πρόκειται για μια επίσκεψη αλληλεγγύης προς τον λαό της Κύπρου και για να δείξω την ισχυρή μου δέσμευση στο να διασφαλίσω ότι θα καταφέρουμε επιτέλους να βρούμε μια λύση στο Κυπριακό», δήλωσε ο Αντόνιο Γκουτέρες μετά τη συνάντησή του με τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη στο Προεδρικό Μέγαρο.
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ υπογράμμισε ότι ο Οργανισμός μπορεί να στηρίξει και να διευκολύνει τη διαδικασία, αλλά δεν μπορεί να επιβάλει μια συμφωνία.
«Αυτό εξαρτάται από τους ίδιους τους Κύπριους, ενώ και οι εγγυήτριες δυνάμεις έχουν να διαδραματίσουν τον ρόλο τους», ανέφερε, προσθέτοντας ότι θα συνεχίσει να εργάζεται ώστε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για μια νέα προσπάθεια.
Σε ανάρτησή του στην πλατφόρμα «X», ο κ. Γκουτέρες επανέλαβε τη δέσμευσή του για την επίτευξη μιας συνολικής και διαρκούς λύσης, τονίζοντας ότι η ειρήνη στο νησί μπορεί να οικοδομηθεί μόνο μέσα από τη βούληση και τη συνεργασία των ίδιων των Κυπρίων.
Η αποστολή του ΟΗΕ και οι συναντήσεις που θα κρίνουν τα επόμενα βήματα
Το πρόγραμμα του Αντόνιο Γκουτέρες στη Λευκωσία περιλαμβάνει κρίσιμες συναντήσεις με τους δύο ηγέτες της Κύπρου.
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ θα έχει συνομιλίες με τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη, αλλά και με τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν, σε μια προσπάθεια να καταγραφούν οι πραγματικές δυνατότητες επανεκκίνησης της διαδικασίας.
Παράλληλα, θα καταθέσει στεφάνι στο Μνημείο Ειρηνευτών κοντά στο Λήδρα Πάλας, θα επισκεφθεί το εργαστήριο της Διερευνητικής Επιτροπής Αγνοουμένων και θα έχει επαφές με τους διαπραγματευτές, τους επικεφαλής των Τεχνικών Επιτροπών και εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών.
Καθοριστικό ρόλο στην προσπάθεια έχει η προσωπική απεσταλμένη του γενικού γραμματέα, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, η οποία ολοκλήρωσε νέο κύκλο επαφών σε Βρυξέλλες και Άγκυρα.
Στόχος της αποστολής της, όπως έχει δηλώσει, είναι να δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ώστε οι δύο πλευρές να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και να διερευνηθούν κοινά σημεία.
Η Λευκωσία βλέπει παράθυρο ευκαιρίας για νέα διάσκεψη
Η κυπριακή κυβέρνηση αντιμετωπίζει την επίσκεψη Γκουτέρες ως σημαντικό σταθμό για την επόμενη ημέρα του Κυπριακού.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Κωνσταντίνος Λετυμπιώτης χαρακτήρισε την παρουσία του γενικού γραμματέα του ΟΗΕ εξαιρετικά σημαντική, εκφράζοντας την ελπίδα ότι θα ανοίξει τον δρόμο για τη σύγκληση μιας διευρυμένης διάσκεψης.
Η θέση της Λευκωσίας παραμένει η επανέναρξη των συνομιλιών από το σημείο όπου είχαν σταματήσει στο Κραν Μοντανά το 2017, στη βάση του συμφωνημένου πλαισίου των ψηφισμάτων του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Ο Νίκος Χριστοδουλίδης επιδιώκει να αξιοποιήσει και τη νέα γεωπολιτική πραγματικότητα, καθώς η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τον ρόλο της στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας. Η Λευκωσία εκτιμά ότι η επίλυση του Κυπριακού αποτελεί προϋπόθεση για ουσιαστικότερη προσέγγιση της Άγκυρας με ευρωπαϊκές δομές.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Κύπριος πρόεδρος είχε προηγουμένως συνάντηση στην Αθήνα με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, με στόχο τον συντονισμό Ελλάδας και Κυπριακής Δημοκρατίας ενόψει των εξελίξεων.
Τα μεγάλα αγκάθια: Η τουρκική θέση και το μοντέλο λύσης
Παρά τη νέα κινητικότητα, τα εμπόδια παραμένουν σημαντικά.
Η Τουρκία και η τουρκοκυπριακή ηγεσία εξακολουθούν να προβάλλουν τη θέση περί «δύο κρατών», απορρίπτοντας το μοντέλο της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας που αποτελεί το πλαίσιο αναφοράς του ΟΗΕ.
Την ίδια στιγμή, δημοσιεύματα στον βρετανικό Τύπο αναφέρονται σε προτάσεις που φέρεται να εξετάζει η Μαρία Άνχελα Ολγκίν, με επίκεντρο μια μορφή «χαλαρής» ομοσπονδίας, δηλαδή ένα μοντέλο στο οποίο το κεντρικό κράτος θα έχει περιορισμένες αρμοδιότητες.
Ένα τέτοιο σενάριο θα απαιτούσε δύσκολους συμβιβασμούς και από τις δύο πλευρές, καθώς θα άγγιζε τον πυρήνα των διαφορετικών αντιλήψεων για τη λειτουργία του μελλοντικού κράτους.
Η ασφάλεια και οι εγγυήσεις παραμένουν το δυσκολότερο κεφάλαιο
Το ζήτημα της ασφάλειας εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στην προσπάθεια επίλυσης.
Η ελληνοκυπριακή πλευρά επιμένει στην ανάγκη τερματισμού του συστήματος εγγυήσεων και αποχώρησης των τουρκικών στρατευμάτων από το νησί, ενώ η Άγκυρα θεωρεί τη στρατιωτική παρουσία της στα Κατεχόμενα βασικό στοιχείο της στρατηγικής της.
Στο τραπέζι έχουν κατά καιρούς τεθεί διαφορετικές ιδέες, όπως η παρουσία διεθνούς ή άλλης μορφής ειρηνευτικής δύναμης, ωστόσο καμία πρόταση δεν έχει μέχρι σήμερα εξασφαλίσει τη συναίνεση όλων των εμπλεκομένων.
Το στοίχημα της επόμενης ημέρας για το Κυπριακό
Η επίσκεψη του Αντόνιο Γκουτέρες αποτελεί μια νέα δοκιμασία για τη διπλωματία του ΟΗΕ και ένα κρίσιμο τεστ για το κατά πόσο υπάρχει ακόμη κοινός τόπος ανάμεσα στις δύο κοινότητες.
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν η παρούσα κινητικότητα μπορεί να οδηγήσει σε μια άτυπη πενταμερή διάσκεψη με τη συμμετοχή των δύο κοινοτήτων και των εγγυητριών δυνάμεων ή αν θα προστεθεί ακόμη ένας κύκλος αποτυχημένων προσπαθειών στην ιστορία του Κυπριακού.
Μετά από σχεδόν πέντε δεκαετίες διαίρεσης, η διεθνής κοινότητα επιχειρεί εκ νέου να ανοίξει ένα παράθυρο διαλόγου. Το αν αυτό θα μετατραπεί σε πραγματική ευκαιρία λύσης θα κριθεί από τις πολιτικές αποφάσεις που θα ληφθούν στη Λευκωσία, την Αθήνα και την Άγκυρα.
