Έπειτα από ένα νέο κύμα στρατιωτικής κλιμάκωσης που έφερε τη Μέση Ανατολή ένα βήμα πριν από μια γενικευμένη ανάφλεξη, Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν συμφώνησαν να αναστείλουν τις αμοιβαίες επιθέσεις και να επιστρέψουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων. Η νέα συνάντηση, που αναμένεται να πραγματοποιηθεί την Τρίτη στην Ντόχα του Κατάρ, καλείται να αποτρέψει την κατάρρευση της εύθραυστης συμφωνίας αποκλιμάκωσης, την ώρα που τα Στενά του Ορμούζ εξελίσσονται στον σημαντικότερο μοχλό πίεσης της Τεχεράνης απέναντι στην Ουάσιγκτον.
Επιστροφή στη διπλωματία μετά από ημέρες συγκρούσεων
Η συμφωνία για παύση των στρατιωτικών ενεργειών ήρθε ύστερα από ημέρες ανταλλαγής αμερικανικών και ιρανικών πληγμάτων, τα οποία είχαν ουσιαστικά ακυρώσει το Μνημόνιο Κατανόησης της 17ης Ιουνίου. Σύμφωνα με Αμερικανό αξιωματούχο, οι δύο πλευρές συμφώνησαν να διακόψουν προσωρινά τις επιχειρήσεις, ενώ οι τεχνικές συνομιλίες θα συνεχιστούν για όλα τα ανοικτά ζητήματα.
Στο πλαίσιο της συμφωνίας, η Τεχεράνη δεσμεύεται να εγγυηθεί την ασφαλή διέλευση των εμπορικών πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, ενώ η Ουάσιγκτον προχωρά στην άρση του αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών. Παράλληλα, πληροφορίες από αμερικανικές πηγές συγκλίνουν ότι οι επαφές θα συνεχιστούν στην Ντόχα, με στόχο να μετατραπεί η προσωρινή αποκλιμάκωση σε μια ευρύτερη πολιτική συμφωνία.
Οι απειλές του Τραμπ και η στρατιωτική πίεση
Η επιστροφή στις συνομιλίες δεν συνοδεύτηκε από αποκλιμάκωση της ρητορικής. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε ότι το Ιράν «δεν θα υπάρχει πλέον» εάν η Ουάσιγκτον υποχρεωθεί να επιστρέψει στον πόλεμο, ενώ σε ανάρτησή του υποστήριξε ότι ενδέχεται να έρθει στιγμή κατά την οποία οι Ηνωμένες Πολιτείες θα ολοκληρώσουν στρατιωτικά την επιχείρηση που έχουν ξεκινήσει.
Οι δηλώσεις αυτές ακολούθησαν νέα αμερικανικά πλήγματα εναντίον δέκα ιρανικών στρατιωτικών στόχων, ως απάντηση στις επιθέσεις που, σύμφωνα με την Ουάσιγκτον, εξακολουθούσαν να απειλούν την εμπορική ναυσιπλοΐα.
Από την πλευρά της, η Τεχεράνη εξαπέλυσε πυραυλικές και επιθέσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων στο Κουβέιτ και το Μπαχρέιν, επιβεβαιώνοντας ότι ακόμη και εν μέσω διαπραγματεύσεων διατηρεί την επιλογή της στρατιωτικής πίεσης.
Το Ορμούζ μετατρέπεται στο ισχυρότερο διαπραγματευτικό όπλο
Η τελευταία κρίση ανέδειξε ακόμη περισσότερο τη στρατηγική σημασία των Στενών του Ορμούζ. Για την ιρανική ηγεσία, ο έλεγχος του σημαντικότερου ενεργειακού θαλάσσιου διαδρόμου στον κόσμο αποτελεί πλέον το βασικό εργαλείο άσκησης πίεσης προς τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Οι πρόσφατες επιθέσεις σε εμπορικά πλοία και η διαρκής απειλή διακοπής της ναυσιπλοΐας έδειξαν ότι η Τεχεράνη μπορεί να επηρεάσει άμεσα τις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές, ακόμη και χωρίς γενικευμένη στρατιωτική σύγκρουση.
Η σημασία του Ορμούζ ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο μετά την απόφαση του Ομάν και του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού να προτείνουν νέα εμπορική διαδρομή που παρακάμπτει τα ιρανικά χωρικά ύδατα. Σύμφωνα με αναλυτές, η κίνηση αυτή αντιμετωπίστηκε από την Τεχεράνη ως απόπειρα περιορισμού της επιρροής της, γεγονός που εξηγεί την άμεση αντίδρασή της με επιθέσεις κατά της εμπορικής ναυσιπλοΐας.
Το πυρηνικό πρόγραμμα και οι κυρώσεις στο επίκεντρο
Πίσω από τη στρατιωτική αντιπαράθεση παραμένει το βασικό διαπραγματευτικό ζήτημα: το μέλλον του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος και η άρση των αμερικανικών κυρώσεων.
Η Ουάσιγκτον επιδιώκει περιορισμό των αποθεμάτων ουρανίου υψηλού εμπλουτισμού και αυστηρούς μηχανισμούς ελέγχου, ενώ η Τεχεράνη θεωρεί ότι οποιαδήποτε νέα συμφωνία πρέπει να συνοδεύεται από ουσιαστική οικονομική ανακούφιση.
Αναλυτές εκτιμούν ότι το Ιράν αντιμετωπίζει πλέον τον έλεγχο του Ορμούζ ως το σημαντικότερο διαπραγματευτικό του χαρτί μέχρι να υπάρξει οριστική συμφωνία, φοβούμενο ότι η Ουάσιγκτον θα μπορούσε να αξιοποιήσει μια προσωρινή αποκλιμάκωση για να περιορίσει την επιρροή του στην περιοχή.
Νέα ένταση και στον Λίβανο
Την ίδια ώρα, η περιφερειακή αστάθεια παραμένει έντονη. Το Ισραήλ ανακοίνωσε νέα αεροπορικά πλήγματα εναντίον θέσεων της Χεζμπολάχ στον νότιο Λίβανο, καταστρέφοντας υπόγειες εγκαταστάσεις της φιλοϊρανικής οργάνωσης.
Οι εξελίξεις επιβεβαιώνουν ότι η ισορροπία παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Ακόμη και αν οι συνομιλίες στην Ντόχα οδηγήσουν σε πρόοδο, η διατήρηση της εκεχειρίας θα εξαρτηθεί από μια σειρά παράλληλων μετώπων, στα οποία εμπλέκονται τόσο το Ιράν όσο και οι περιφερειακοί του σύμμαχοι.
Η επόμενη συνάντηση στο Κατάρ αποκτά έτσι ιδιαίτερη σημασία, καθώς θα κρίνει αν η πρόσφατη παύση των εχθροπραξιών αποτελεί την αρχή μιας σταθερότερης διπλωματικής διαδικασίας ή απλώς μια σύντομη ανάπαυλα πριν από έναν νέο κύκλο στρατιωτικής κλιμάκωσης.
