Η εικόνα των εξαρτήσεων στην Ελλάδα μεταβάλλεται με ταχύτητα. Οι συνθετικές ψυχοδραστικές ουσίες, η αυξανόμενη πολυχρησία, η υψηλή περιεκτικότητα της κάνναβης σε THC και η άνοδος των συμπεριφορικών εξαρτήσεων, όπως ο ψηφιακός εθισμός και ο προβληματικός τζόγος, συνθέτουν ένα πιο σύνθετο περιβάλλον από εκείνο των προηγούμενων δεκαετιών. Την ίδια στιγμή, ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ), με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα κατά των Ναρκωτικών, παρουσιάζει το νέο μοντέλο παρέμβασης που φιλοδοξεί να καλύψει ολόκληρη τη διαδρομή, από την πρόληψη έως την κοινωνική επανένταξη.
Νέος χάρτης στις εξαρτήσεις
Οι παραδοσιακές ουσίες εξακολουθούν να κυριαρχούν, με την κάνναβη και την κοκαΐνη να διατηρούν σημαντική παρουσία, όμως το τοπίο εμπλουτίζεται διαρκώς από νέες απειλές. Συνθετικά κανναβινοειδή, συνθετικές καθινόνες, νιταζένια και άλλα ισχυρά διεγερτικά εμφανίζονται ολοένα συχνότερα, ενώ η πολυχρησία διαφορετικών ουσιών τείνει να αποτελεί πλέον τον κανόνα.
Παράλληλα, η εξάρτηση δεν περιορίζεται πλέον στις παράνομες ουσίες. Ο ψηφιακός εθισμός, η προβληματική ενασχόληση με τα τυχερά παιχνίδια και η κατάχρηση αλκοόλ εντάσσονται πλέον στο ίδιο πλαίσιο δημόσιας υγείας, απαιτώντας διαφορετικές μορφές πρόληψης και θεραπευτικής παρέμβασης.
Ενιαίο σύστημα πρόληψης και θεραπείας
Η ίδρυση του ΕΟΠΑΕ στις αρχές του 2025 σηματοδότησε τη μετάβαση από ένα κατακερματισμένο σύστημα σε ένα ενιαίο δίκτυο υπηρεσιών. Σήμερα λειτουργούν 233 δομές σε όλη τη χώρα, ενώ προχωρά η ανάπτυξη ακόμη 41 νέων μονάδων.
Το νέο μοντέλο δίνει έμφαση στη θεραπευτική συνέχεια, ώστε ο πολίτης να μπορεί να μετακινείται χωρίς κενά από την πρόληψη και τη συμβουλευτική στη θεραπεία, τη μείωση της βλάβης, την απεξάρτηση και τελικά την κοινωνική επανένταξη.
Στο πλαίσιο αυτό ενισχύθηκε και το ανθρώπινο δυναμικό, ενώ δημιουργούνται εξειδικευμένες υπηρεσίες για εφήβους, νέους ενήλικες, άτομα με συμπεριφορικές εξαρτήσεις και ανθρώπους που χρειάζονται υποστήριξη για την επανένταξή τους.
Η πρόληψη ξεκινά πριν εμφανιστεί η εξάρτηση
Η αντιμετώπιση των εξαρτήσεων μετατοπίζεται σταδιακά από τις εκστρατείες ενημέρωσης προς μια πιο ουσιαστική παρέμβαση στην καθημερινότητα των νέων.
Η πρόληψη συνδέεται πλέον με την ενίσχυση της ψυχικής ανθεκτικότητας, των κοινωνικών δεξιοτήτων και της υποστήριξης μέσα από το σχολείο, την οικογένεια, την τοπική κοινότητα και το ψηφιακό περιβάλλον.
Μέσα από τα Κέντρα Πρόληψης και τα Γραφεία Πρόληψης υλοποιούνται προγράμματα σε όλη τη χώρα, ενώ εφαρμόζονται πιλοτικά διεθνείς πρακτικές που συνδέουν σχολείο, οικογένεια και κοινότητα σε ένα ενιαίο πλαίσιο παρέμβασης.
Τα πρώτα στοιχεία δείχνουν αυξημένη πρόσβαση στις υπηρεσίες
Τα διαθέσιμα στοιχεία αποτυπώνουν την έκταση του νέου συστήματος. Κάθε μήνα χιλιάδες άνθρωποι λαμβάνουν φαρμακευτική υποστήριξη για την αντιμετώπιση της εξάρτησης, συμμετέχουν σε θεραπευτικά προγράμματα ή αξιοποιούν υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας και συμβουλευτικής.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν οι υπηρεσίες μείωσης της βλάβης, μέσω κινητών μονάδων, χώρων εποπτευόμενης χρήσης και διανομής εξοπλισμού ασφαλέστερης χρήσης. Οι δομές αυτές λειτουργούν όχι μόνο ως μέσο προστασίας της δημόσιας υγείας, αλλά και ως η πρώτη επαφή πολλών εξαρτημένων ατόμων με το σύστημα θεραπείας.
Οι νέες ουσίες απαιτούν διαρκή επαγρύπνηση
Η μεγαλύτερη πρόκληση των επόμενων ετών αφορά την ταχύτητα με την οποία εμφανίζονται νέες ψυχοδραστικές ουσίες και ιδιαίτερα τα συνθετικά οπιοειδή, που σε άλλες χώρες έχουν προκαλέσει σοβαρές κρίσεις δημόσιας υγείας.
Ο ΕΟΠΑΕ επενδύει σε μηχανισμούς έγκαιρης προειδοποίησης, επιστημονική έρευνα, ανάλυση νέων ουσιών και υπηρεσίες ελέγχου της σύστασης των ναρκωτικών, ώστε οι αρχές και οι επαγγελματίες υγείας να μπορούν να αντιδρούν ταχύτερα στις νέες απειλές.
Παράλληλα, η ευρύτερη διάθεση ναλοξόνης, οι κινητές μονάδες παρέμβασης και οι χώροι εποπτευόμενης χρήσης αποτελούν κρίσιμα εργαλεία για τη διάσωση ανθρώπινων ζωών και την αποτροπή θανατηφόρων περιστατικών από υπερδοσολογία.
Το μήνυμα προς οικογένειες και νέους
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η εξάρτηση αποτελεί μια κατάσταση που μπορεί να αντιμετωπιστεί, αρκεί η παρέμβαση να γίνει έγκαιρα και να υπάρχει πρόσβαση στις κατάλληλες υπηρεσίες.
Η αναζήτηση βοήθειας αποτελεί το πρώτο βήμα για τη θεραπεία, ενώ η ενεργός συμμετοχή της οικογένειας παραμένει καθοριστικός παράγοντας στην προσπάθεια απεξάρτησης και επανένταξης. Ταυτόχρονα, η αποδόμηση του κοινωνικού στίγματος θεωρείται βασι
