Η κατάπαυση του πυρός στον Λίβανο έδωσε προσωρινή ανάσα σε μια περιοχή που βρέθηκε ξανά στο χείλος μιας γενικευμένης ανάφλεξης. Ύστερα από ώρες έντονης στρατιωτικής κλιμάκωσης μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ, η εκεχειρία που επιτεύχθηκε με τη διαμεσολάβηση των Ηνωμένων Πολιτειών, του Κατάρ και με τη συνδρομή της Τεχεράνης, άνοιξε τον δρόμο για την επανεκκίνηση των κρίσιμων συνομιλιών μεταξύ Ουάσινγκτον και Ιράν στην Ελβετία.
Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς οι δύο πλευρές επιχειρούν να μετατρέψουν το πρόσφατο Μνημόνιο Συναντίληψης σε μια μόνιμη περιφερειακή συμφωνία ασφαλείας, με αιχμή το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα, τις κυρώσεις και τη διαχείριση των πολλαπλών συγκρούσεων που εξακολουθούν να διαπερνούν τη Μέση Ανατολή.
Η εκεχειρία άνοιξε ξανά τον διπλωματικό δίαυλο
Η στρατιωτική αναμέτρηση στον νότιο Λίβανο απείλησε για ακόμη μία φορά να ακυρώσει τις διπλωματικές πρωτοβουλίες των τελευταίων εβδομάδων. Η κατάπαυση του πυρός, που τέθηκε σε ισχύ το απόγευμα της Παρασκευής, επέτρεψε τελικά στους απεσταλμένους των ΗΠΑ και του Ιράν να αναχωρήσουν για την Ελβετία, όπου αναμένεται να ξεκινήσει ο πρώτος γύρος τεχνικών διαπραγματεύσεων.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ μεταβαίνει στο ελβετικό θέρετρο Μπούργκενστοκ, όπου βρίσκεται ήδη ο Τζάρεντ Κούσνερ, στενός συνεργάτης και γαμπρός του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ. Από την ιρανική πλευρά, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί αναμένεται να αφιχθεί το Σάββατο.
Το πλαίσιο των συνομιλιών βασίζεται σε ένα μνημόνιο 14 σημείων, το οποίο προβλέπει πάγωμα των εχθροπραξιών και ένα χρονικό παράθυρο 60 ημερών για τη διαπραγμάτευση των πιο ακανθωδών ζητημάτων μεταξύ των δύο χωρών.
Η κατάσταση παραμένει εύθραυστη στον νότιο Λίβανο
Παρά την επίσημη εκεχειρία, η εικόνα στο πεδίο εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα.
Πηγές ασφαλείας στον Λίβανο ανέφεραν ότι το Ισραήλ πραγματοποίησε σειρά αεροπορικών επιδρομών ακόμη και μετά την έναρξη της κατάπαυσης του πυρός, αν και οι επιχειρήσεις φαίνεται να σταμάτησαν αργότερα μέσα στην ημέρα.
Οι απώλειες των τελευταίων ωρών ήταν σημαντικές. Το υπουργείο Υγείας του Λιβάνου ανακοίνωσε ότι οι ισραηλινοί βομβαρδισμοί προκάλεσαν δεκάδες νεκρούς και τραυματίες, ενώ ο ισραηλινός στρατός επιβεβαίωσε τον θάνατο τεσσάρων στρατιωτών σε επιχειρήσεις εντός λιβανικού εδάφους.
Το Ισραήλ ξεκαθάρισε ότι δεν θεωρεί τον εαυτό του μέρος της ευρύτερης συμφωνίας που διαπραγματεύονται ΗΠΑ και Ιράν και διατηρεί το δικαίωμα στρατιωτικής δράσης εφόσον θεωρήσει ότι απειλείται η ασφάλειά του. Παράλληλα, η ισραηλινή κυβέρνηση δηλώνει ότι θα συνεχίσει να διατηρεί στρατιωτική παρουσία στον νότιο Λίβανο.
Το πυρηνικό πρόγραμμα και οι κυρώσεις στο επίκεντρο
Η ουσία των συνομιλιών στην Ελβετία βρίσκεται πέρα από το λιβανικό μέτωπο.
Ο βασικός στόχος είναι η οικοδόμηση ενός πλαισίου που θα επιτρέψει την επίλυση της διαμάχης γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και παράλληλα θα δημιουργήσει μηχανισμούς αποτροπής νέων συγκρούσεων στην περιοχή.
Το Μνημόνιο Συναντίληψης προβλέπει σειρά μέτρων οικονομικής ανακούφισης για την Τεχεράνη, μεταξύ των οποίων η σταδιακή άρση ορισμένων κυρώσεων, η αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων και ειδικές αμερικανικές εξαιρέσεις για τις εξαγωγές πετρελαίου.
Παράλληλα, συζητείται η δημιουργία ενός μεγάλου ταμείου ανασυγκρότησης για τις χώρες που επλήγησαν από τη σύγκρουση, με στόχο την επανεκκίνηση των οικονομιών και τη σταθεροποίηση της περιοχής.
Οι αντιδράσεις σε Ουάσινγκτον και Τελ Αβίβ
Η προοπτική μιας συνολικής συμφωνίας δεν συναντά μόνο υποστηρικτές.
Στο αμερικανικό πολιτικό σύστημα έχουν ήδη εκφραστεί έντονες αντιδράσεις από στελέχη του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, τα οποία θεωρούν ότι η Ουάσινγκτον προσφέρει υπερβολικά ανταλλάγματα στην Τεχεράνη χωρίς επαρκείς εγγυήσεις για τον περιορισμό των πυρηνικών της δραστηριοτήτων.
Από την πλευρά του Ιράν, η ηγεσία εμφανίζεται εξίσου επιφυλακτική απέναντι στις αμερικανικές προθέσεις. Ο Αμπάς Αραγτσί κατηγόρησε δημοσίως τις ΗΠΑ ότι θα φέρουν την ευθύνη για οποιαδήποτε παραβίαση των δεσμεύσεων που απορρέουν από τη συμφωνία, περιλαμβανομένης της διατήρησης της εκεχειρίας στον Λίβανο.
Την ίδια στιγμή, στην Ουάσινγκτον προετοιμάζεται νέος κύκλος επαφών μεταξύ Ισραήλ και Λιβάνου, με στόχο τη διαμόρφωση ενός ξεχωριστού πλαισίου ασφαλείας για τα σύνορα των δύο χωρών.
Ο πόλεμος άλλαξε τις ισορροπίες στην περιοχή
Ο πόλεμος που ξέσπασε στα τέλη Φεβρουαρίου μεταξύ ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν άφησε πίσω του χιλιάδες νεκρούς, σοβαρές καταστροφές και έντονες αναταράξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Η αποκλιμάκωση που ακολούθησε την εκεχειρία αποτυπώθηκε άμεσα στις αγορές, με την τιμή του πετρελαίου Brent να καταγράφει σημαντική εβδομαδιαία πτώση και τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ να επιστρέφει σταδιακά σε πιο ομαλούς ρυθμούς.
Ωστόσο, η πολιτική μάχη γύρω από τη συμφωνία μόλις ξεκινά. Ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επιχειρεί να παρουσιάσει την εξέλιξη ως αποτέλεσμα στρατηγικής πίεσης προς την Τεχεράνη, υποστηρίζοντας ότι ο πόλεμος αποδυνάμωσε καθοριστικά το ιρανικό καθεστώς και το οδήγησε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
Το ερώτημα που παραμένει ανοιχτό είναι αν η προσωρινή εκεχειρία στον Λίβανο θα αποτελέσει την αφετηρία μιας ευρύτερης περιφερειακής συμφωνίας ή απλώς μια σύντομη ανάπαυλα πριν από τον επόμενο κύκλο έντασης στη Μέση Ανατολή.
