Τι σημαίνει για πετρέλαιο, φυσικό αέριο, πληθωρισμό και επιτόκια στην Ευρώπη
Η προκαταρκτική συμφωνία που υπέγραψαν οι πρόεδροι των ΗΠΑ και του Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου ανοίγει τον δρόμο για την αποκατάσταση των ενεργειακών ροών από τον Περσικό Κόλπο, αλλά οι αγορές δείχνουν ήδη ότι η επιστροφή στην προπολεμική κανονικότητα δεν θα είναι ούτε άμεση ούτε πλήρης.
Η αποκλιμάκωση της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ έχει οδηγήσει σε αισθητή υποχώρηση των τιμών του πετρελαίου από τα πρόσφατα υψηλά τους επίπεδα. Ωστόσο, τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης, οι εκτιμήσεις των μεγάλων τραπεζών και οι προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας συγκλίνουν σε ένα συμπέρασμα: η ενεργειακή κρίση μπορεί να υποχωρεί, αλλά οι πληθωριστικές πιέσεις που δημιούργησε θα συνεχίσουν να επηρεάζουν οικονομίες, επιχειρήσεις και νοικοκυριά για αρκετό ακόμη διάστημα.
Τα Στενά του Ορμούζ επιστρέφουν στο επίκεντρο
Το μνημόνιο που υπέγραψαν εξ αποστάσεως ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μασούντ Πεζεσκιάν προβλέπει την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ εντός 30 ημερών, με την προϋπόθεση ότι θα ολοκληρωθούν οι απαραίτητες επιχειρήσεις αποναρκοθέτησης και θα αρθούν τα στρατιωτικά εμπόδια που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων.
Η σημασία της εξέλιξης είναι προφανής. Από το Ορμούζ διέρχεται περίπου το ένα πέμπτο της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου και σημαντικό μέρος των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου από τις χώρες του Κόλπου. Η επαναλειτουργία του διαδρόμου θεωρείται κρίσιμη προϋπόθεση για την ομαλοποίηση της παγκόσμιας ενεργειακής αγοράς.
Παράλληλα, η Τεχεράνη δεσμεύεται να μην επιβάλει τέλη διέλευσης για διάστημα 60 ημερών, ενώ προβλέπονται διαπραγματεύσεις με το Ομάν για το μελλοντικό καθεστώς της θαλάσσιας οδού. Το ζήτημα αυτό παραμένει ανοικτό, καθώς ναυτιλιακές εταιρείες και κράτη που χρησιμοποιούν το πέρασμα θεωρούν ότι η διέλευση αφορά διεθνή ύδατα και δεν μπορεί να υπόκειται σε μονομερείς χρεώσεις.
Η πρώτη αντίδραση των αγορών
Οι επενδυτές προεξόφλησαν την αποκλιμάκωση πριν ακόμη υπογραφεί η συμφωνία. Η τιμή του Brent υποχώρησε κάτω από τα 80 δολάρια το βαρέλι από τα 98 δολάρια που είχε φτάσει στις αρχές Ιουνίου, απομακρυνόμενη από τα επίπεδα πανικού που επικράτησαν κατά την κορύφωση της κρίσης.
Η πτώση αυτή, ωστόσο, δεν σημαίνει επιστροφή στην κατάσταση που επικρατούσε πριν από τον πόλεμο. Σε σύγκριση με τις αρχές του έτους, όταν το Brent διαπραγματευόταν κοντά στα 60 δολάρια, οι τιμές παραμένουν αυξημένες κατά περίπου 30%.
Αντίστοιχη είναι η εικόνα και στο φυσικό αέριο. Τα συμβόλαια αναφοράς TTF στην Ευρώπη εξακολουθούν να κινούνται πάνω από τα 40 ευρώ ανά μεγαβατώρα, επίπεδο αισθητά χαμηλότερο από τα πολεμικά υψηλά, αλλά περίπου 50% υψηλότερο από εκείνο που επικρατούσε στις αρχές του έτους.
Οι αγορές δεν βλέπουν επιστροφή στα 60 δολάρια
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η καμπύλη των συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης. Οι αγορές εκτιμούν ότι το Brent θα παραμείνει γύρω στα 75 δολάρια στο τέλος του 2026 και κοντά στα 72 δολάρια στο τέλος του 2027.
Με άλλα λόγια, οι επενδυτές θεωρούν ότι το γεωπολιτικό ασφάλιστρο κινδύνου που προστέθηκε στην αγορά ενέργειας δεν πρόκειται να εξαφανιστεί σύντομα, ακόμη κι αν η εκεχειρία εξελιχθεί σε πιο μόνιμη συμφωνία.
Αυτό αντανακλά δύο βασικές ανησυχίες. Η πρώτη αφορά την αβεβαιότητα γύρω από το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και τη βιωσιμότητα της νέας συμφωνίας. Η δεύτερη σχετίζεται με τις ζημιές που υπέστησαν ενεργειακές εγκαταστάσεις και υποδομές κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι οποίες απαιτούν χρόνο και σημαντικά κεφάλαια για να αποκατασταθούν.
Οι τράπεζες αναθεωρούν, αλλά παραμένουν επιφυλακτικές
Οι μεγάλοι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί αναπροσαρμόζουν ήδη τις προβλέψεις τους, χωρίς όμως να υιοθετούν σενάρια πλήρους εξομάλυνσης.
Η Goldman Sachs μείωσε την πρόβλεψή της για το Brent στα 80 δολάρια το βαρέλι για το τελευταίο τρίμηνο του 2026, από 90 δολάρια προηγουμένως, εκτιμώντας ότι οι εξαγωγές του Κόλπου θα επανέλθουν στα προπολεμικά επίπεδα προς τα τέλη Ιουλίου.
Η Morgan Stanley κινείται στην ίδια κατεύθυνση, προβλέποντας επίσης τιμές κοντά στα 80 δολάρια και εκτιμώντας ότι έως το τέλος του έτους θα έχει αποκατασταθεί περίπου το 80% της χαμένης παραγωγής.
Πιο αισιόδοξη εμφανίζεται η Citi, η οποία προβλέπει το Brent στα 75 δολάρια το τρίτο τρίμηνο και στα 70 δολάρια το τέταρτο τρίμηνο της χρονιάς.
Στον αντίποδα, η Barclays διατηρεί την πρόβλεψή της για μέση τιμή 100 δολαρίων το 2026, θεωρώντας ότι η πραγματική επίδραση της επαναλειτουργίας του Ορμούζ στα θεμελιώδη μεγέθη της αγοράς θα φανεί μόνο μετά από αρκετές εβδομάδες.
Γιατί ο πληθωρισμός θα επιμείνει
Το κρίσιμο ερώτημα για τις ευρωπαϊκές οικονομίες δεν είναι μόνο η πορεία του πετρελαίου, αλλά το κατά πόσο η αποκλιμάκωση των ενεργειακών τιμών θα περάσει γρήγορα στην πραγματική οικονομία.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εμφανίζεται ιδιαίτερα επιφυλακτική. Σύμφωνα με τον επικεφαλής οικονομολόγο της ΕΚΤ, Φίλιπ Λέιν, οι τέσσερις μήνες αυξημένων ενεργειακών τιμών έχουν ήδη περάσει στην αλυσίδα παραγωγής, δημιουργώντας δευτερογενείς ανατιμήσεις σε τρόφιμα, βιομηχανικά προϊόντα και υπηρεσίες.
Με απλά λόγια, ακόμη κι αν το πετρέλαιο συνεχίσει να υποχωρεί, οι επιχειρήσεις έχουν ήδη απορροφήσει αυξημένα κόστη μεταφορών, ενέργειας και πρώτων υλών, τα οποία μετακυλίονται σταδιακά στις τελικές τιμές.
Αυτό σημαίνει ότι ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη δύσκολα θα επιστρέψει σύντομα στα επίπεδα που επικρατούσαν πριν από τη σύγκρουση στον Περσικό Κόλπο. Αντιθέτως, η ΕΚΤ θεωρεί πιθανό να παραμείνει πάνω από το 3% για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από ό,τι υπολογιζόταν πριν από τον πόλεμο.
Η επόμενη μέρα για την παγκόσμια οικονομία
Η συμφωνία ΗΠΑ – Ιράν αφαιρεί τον μεγαλύτερο άμεσο γεωπολιτικό κίνδυνο που απειλούσε την παγκόσμια ενεργειακή αγορά τους τελευταίους μήνες. Η αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ και η σταδιακή επαναφορά της παραγωγής δημιουργούν προϋποθέσεις σταθεροποίησης των τιμών.
Ωστόσο, οι αγορές δείχνουν ότι δεν αναμένουν επιστροφή στην εποχή της φθηνής ενέργειας. Οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου φαίνεται ότι θα αποτελέσουν το νέο σημείο ισορροπίας για τα επόμενα χρόνια, διατηρώντας πίεση στον πληθωρισμό και περιορίζοντας τα περιθώρια ταχείας αποκλιμάκωσης των επιτοκίων από τις κεντρικές τράπεζες.
Για την Ευρώπη, η εκεχειρία στον Περσικό Κόλπο αποτελεί αναμφίβολα θετική εξέλιξη. Δεν συνιστά όμως το τέλος της ενεργειακής αναταραχής που πυροδότησε ο πόλεμος ούτε την άμεση επιστροφή σε συνθήκες οικονομικής ομαλότητας.
