Η Ευρωπαϊκή Ένωση ανοίγει εκ νέου τη συζήτηση για τη διεύρυνσή της, όμως η Τουρκία παραμένει μακριά από την ευρωπαϊκή τροχιά εξαιτίας της συνεχιζόμενης υποχώρησης των δημοκρατικών θεσμών και του κράτους δικαίου.
Αυτό είναι το κεντρικό μήνυμα του ψηφίσματος που ενέκρινε η Ολομέλεια του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στο Στρασβούργο, με 381 ψήφους υπέρ, 107 κατά και 171 αποχές, αποτυπώνοντας την αυξανόμενη ανησυχία των ευρωπαϊκών θεσμών για την πορεία της χώρας υπό την ηγεσία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Στην ετήσια έκθεσή του για την Τουρκία, το Ευρωκοινοβούλιο διαπιστώνει ότι, παρά τις δημόσιες διαβεβαιώσεις της τουρκικής κυβέρνησης περί προσήλωσης στον στόχο της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, οι βασικές προϋποθέσεις που απαιτούνται για την επανεκκίνηση της ενταξιακής διαδικασίας εξακολουθούν να απουσιάζουν. Οι ευρωβουλευτές επισημαίνουν ότι οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις βρίσκονται ουσιαστικά παγωμένες από το 2018 και δεν μπορούν να προχωρήσουν χωρίς ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις στη Δικαιοσύνη, στα ανθρώπινα δικαιώματα, στην ελευθερία του Τύπου και στη λειτουργία των δημοκρατικών θεσμών.
«Χάνει το παράθυρο ευκαιρίας της διεύρυνσης»
Η έκθεση υπογραμμίζει ότι η Τουρκία χάνει μια σημαντική ευκαιρία σε μια περίοδο κατά την οποία η πολιτική διεύρυνσης της Ευρωπαϊκής Ένωσης αποκτά εκ νέου δυναμική. Οι ευρωβουλευτές θεωρούν ότι η συνεχιζόμενη δημοκρατική οπισθοδρόμηση απομακρύνει τη χώρα από τα ευρωπαϊκά κριτήρια και δυσχεραίνει κάθε προοπτική επανεκκίνησης των ενταξιακών συνομιλιών.
Παράλληλα, καλούν την τουρκική κυβέρνηση να αντιμετωπίσει τις χρόνιες ελλείψεις που καταγράφονται στο κράτος δικαίου και να ευθυγραμμιστεί με τις ευρωπαϊκές αρχές και αξίες. Στο κείμενο γίνεται λόγος για περιορισμό θεμελιωδών ελευθεριών, πιέσεις σε δημοσιογράφους και μέσα ενημέρωσης, καθώς και για πολιτικές παρεμβάσεις στη λειτουργία της Δικαιοσύνης.
Η υπόθεση CHP και η κριτική για τη Δικαιοσύνη
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις πρόσφατες εξελίξεις που αφορούν το Ρεπουμπλικανικό Λαϊκό Κόμμα (CHP), τη μεγαλύτερη δύναμη της τουρκικής αντιπολίτευσης. Οι ευρωβουλευτές εκτιμούν ότι οι ενέργειες κατά του κόμματος και της ηγεσίας του αποτελούν ακόμη μία ένδειξη της σταδιακής αποδυνάμωσης του δημοκρατικού πλουραλισμού στη χώρα.
Ο εισηγητής της έκθεσης, ο Ισπανός ευρωβουλευτής Νάτσο Σάντσεθ Αμόρ, υποστήριξε ότι η Τουρκία κινείται με ταχύτητα προς ένα πλήρως αυταρχικό μοντέλο διακυβέρνησης. Όπως ανέφερε, οι εξελίξεις γύρω από το CHP εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο πολιτικού ελέγχου των θεσμών και εργαλειοποίησης της Δικαιοσύνης για πολιτικούς σκοπούς.
Στο επίκεντρο η φυλάκιση Ιμάμογλου
Η έκθεση ασκεί έντονη κριτική και για τη φυλάκιση του δημάρχου Κωνσταντινούπολης, Εκρέμ Ιμάμογλου, ο οποίος θεωρείται ο ισχυρότερος πολιτικός αντίπαλος του Τούρκου προέδρου. Σύμφωνα με το Ευρωκοινοβούλιο, η δίωξή του εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την ανεξαρτησία της τουρκικής Δικαιοσύνης και για την ομαλή λειτουργία του δημοκρατικού πολιτεύματος.
Οι ευρωβουλευτές εκφράζουν επίσης ανησυχία για τη συρρίκνωση των πολιτικών και ατομικών ελευθεριών, καθώς και για τις διώξεις εναντίον αντιφρονούντων, αιρετών αξιωματούχων και εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών.
Αυστηρά μηνύματα για Ελλάδα και Κύπρο
Ξεχωριστή θέση στο ψήφισμα καταλαμβάνουν οι ελληνοτουρκικές σχέσεις και το Κυπριακό. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επαναλαμβάνει την καταδίκη του για τις ενέργειες της Τουρκίας που αμφισβητούν τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας και της Κύπρου, ενώ στρέφει τα βέλη του και κατά της στρατηγικής της «Γαλάζιας Πατρίδας».
Οι ευρωβουλευτές καταγγέλλουν τη διατήρηση του casus belli κατά της Ελλάδας, χαρακτηρίζοντάς το ασύμβατο με τις σχέσεις μεταξύ συμμάχων στο ΝΑΤΟ. Παράλληλα επισημαίνουν την αύξηση των παραβιάσεων του ελληνικού εναέριου χώρου, την εργαλειοποίηση των NAVTEX και τις τουρκικές παρεμβάσεις που επηρεάζουν έργα ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, όπως ο Great Sea Interconnector.
Η έκθεση αναφέρεται επίσης στις αντιδράσεις της Άγκυρας για το ελληνικό θαλάσσιο πάρκο στο Αιγαίο, καθώς και στα περιστατικά παράνομης αλιείας από τουρκικά σκάφη σε ελληνικά χωρικά ύδατα. Παράλληλα επαναλαμβάνει ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτες χώρες.
Ανοιχτό το ενδεχόμενο στοχευμένων κυρώσεων
Ένα από τα πιο ηχηρά μηνύματα της έκθεσης αφορά την πρόταση προς την Ύπατη Εκπρόσωπο της Ε.Ε. για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής, Κάγια Κάλας, να εξετάσει ακόμη και στοχευμένες κυρώσεις εις βάρος Τούρκων αξιωματούχων που εμπλέκονται σε σοβαρές παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Ταυτόχρονα, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο επικρίνει τη μέχρι σήμερα στάση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης και αρκετών κρατών-μελών, θεωρώντας ότι έχουν επιδείξει υπερβολική επιείκεια απέναντι στις εξελίξεις στην Τουρκία. Σύμφωνα με τον εισηγητή της έκθεσης, η ευρωπαϊκή σιωπή υπονομεύει την αξιοπιστία της Ένωσης και απομακρύνει από την Ευρώπη τα φιλοδημοκρατικά και φιλοευρωπαϊκά τμήματα της τουρκικής κοινωνίας.
Παρά τη σκληρή γλώσσα, οι ευρωβουλευτές αναγνωρίζουν ότι η Τουρκία εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό στρατηγικό εταίρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης και κρίσιμο σύμμαχο στο ΝΑΤΟ, με σημαντικό ρόλο στο μεταναστευτικό, στην ενεργειακή ασφάλεια, στο εμπόριο και στις γεωπολιτικές εξελίξεις στην Ουκρανία, τη Μέση Ανατολή και την ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου.
