Η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, της πιο κρίσιμης ενεργειακής θαλάσσιας διόδου στον κόσμο, αναμένεται να αποκαταστήσει τις ροές πετρελαίου από τον Περσικό Κόλπο και να ανακουφίσει τις διεθνείς αγορές ενέργειας. Ωστόσο, σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, η επιστροφή στην «κανονικότητα» μπορεί να κρύβει έναν απρόσμενο κίνδυνο για τον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη: την επιτάχυνση της αποδυνάμωσης του ΟΠΕΚ και την πιθανή είσοδό του σε μια νέα φάση εσωτερικής κρίσης και ανταγωνισμού.
Ο πόλεμος που αναδιάταξε την παγκόσμια αγορά ενέργειας
Από την έναρξη της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή, περίπου 13 εκατ. βαρέλια πετρελαίου ημερησίως έχουν μείνει εκτός αγοράς, ποσοστό που αντιστοιχεί σε περίπου 13% της παγκόσμιας προσφοράς. Το κλείσιμο του Ορμούζ και οι διαταραχές στις εξαγωγές του Κόλπου προκάλεσαν απώλειες που ξεπερνούν τα 80 δισ. δολάρια για τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες της περιοχής.
Την ίδια στιγμή, η απουσία αυτών των ποσοτήτων ενίσχυσε παραγωγούς εκτός Μέσης Ανατολής, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Βραζιλία και η Βενεζουέλα, μετατοπίζοντας σταδιακά το κέντρο βάρους της παγκόσμιας αγοράς.
Η επιστροφή των ροών και το νέο ρίσκο υπερπροσφοράς
Με το άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ, οι χώρες του Κόλπου —με προεξάρχουσες τις Σαουδική Αραβία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κουβέιτ, Ιράκ, Κατάρ, Μπαχρέιν και Ιράν— αναμένεται να επιχειρήσουν ταχεία αύξηση των εξαγωγών για να ανακτήσουν χαμένα έσοδα.
Την ίδια στιγμή, μεγάλες ασιατικές οικονομίες προετοιμάζονται να επιστρέψουν στην αγορά για αναπλήρωση στρατηγικών αποθεμάτων, δημιουργώντας συνθήκες ταυτόχρονης ανόδου τόσο της προσφοράς όσο και της ζήτησης. Το πρόβλημα, όπως επισημαίνουν αναλυτές, είναι ότι οι δύο πλευρές δεν θα κινηθούν με τον ίδιο ρυθμό.
Ένας ΟΠΕΚ με περιορισμένη ισχύ και μειωμένο μερίδιο
Η εικόνα του παγκόσμιου πετρελαϊκού συστήματος έχει αλλάξει δραστικά. Η παραγωγή του ΟΠΕΚ έχει υποχωρήσει περίπου στα 20 εκατ. βαρέλια ημερησίως, από 31 εκατ. πριν από την κρίση, ενώ το μερίδιό του στην παγκόσμια παραγωγή έχει περιοριστεί στο 22%, το χαμηλότερο επίπεδο που έχει καταγραφεί ιστορικά.
Η αποχώρηση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων από τον οργανισμό τον Απρίλιο επιβάρυνε περαιτέρω τη συνοχή του, την ώρα που η Ρωσία, βασικός εταίρος του ΟΠΕΚ+, αντιμετωπίζει περιορισμούς στις εξαγωγές της λόγω των επιπτώσεων του πολέμου στην Ουκρανία.
Ο κίνδυνος ενός νέου εσωτερικού πολέμου τιμών
Το μεγαλύτερο ρίσκο για την επόμενη ημέρα αφορά την εσωτερική ισορροπία του καρτέλ. Με την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας, τα κράτη του Κόλπου αναμένεται να επιχειρήσουν ταχεία αύξηση παραγωγής για να καλύψουν δημοσιονομικά κενά που δημιουργήθηκαν από τους μήνες διακοπής.
Αυτό δημιουργεί συνθήκες έντονου ανταγωνισμού μεταξύ των μελών του ΟΠΕΚ, με πιθανό αποτέλεσμα έναν νέο γύρο «πολέμου τιμών». Σε αυτό το περιβάλλον, η δυνατότητα συντονισμού περιοριστικών πολιτικών παραγωγής γίνεται ολοένα και πιο αδύναμη.
Η απειλή της υπερπροσφοράς και η πίεση στις τιμές
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Rystad Energy, η ταυτόχρονη επιστροφή των ποσοτήτων του ΟΠΕΚ και η διατήρηση ισχυρής παραγωγής από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τη Βραζιλία και τη Βενεζουέλα μπορεί να οδηγήσει σε πλεόνασμα έως και 5 εκατ. βαρελιών ημερησίως.
Ένα τέτοιο σενάριο θα ασκήσει ισχυρές καθοδικές πιέσεις στις τιμές, αναγκάζοντας τις πετρελαιοπαραγωγές χώρες είτε να αποδεχθούν απώλειες εσόδων είτε να προχωρήσουν σε νέους γύρους περικοπών.
Το τέλος μιας εποχής για την αγορά πετρελαίου
Ο ΟΠΕΚ έχει επιβιώσει από πολέμους, εμπάργκο και οικονομικές κρίσεις, όμως η σημερινή συνθήκη διαφέρει ουσιαστικά. Το μειωμένο μερίδιο αγοράς, οι εσωτερικές αποκλίσεις και η περιορισμένη δυνατότητα συντονισμού δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η επιρροή του δοκιμάζεται εκ νέου.
Αν η επαναλειτουργία του Ορμούζ οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη αύξηση παραγωγής και νέο κύκλο πτώσης τιμών, το διακύβευμα δεν θα αφορά μόνο τις τιμές του πετρελαίου. Θα αφορά τον ρόλο του ίδιου του ΟΠΕΚ ως ρυθμιστή της παγκόσμιας ενεργειακής ισορροπίας.
