Ένα άγνωστο μέχρι σήμερα διήγημα της Έντιθ Γουόρτον, της πρώτης γυναίκας που τιμήθηκε με Πούλιτζερ Λογοτεχνίας, δημοσιεύεται για πρώτη φορά μετά τον εντοπισμό του στα αρχεία του Πανεπιστημίου Γέιλ.
Το κείμενο, με τίτλο The Men Who Saved the World, ήρθε στο φως μέσα από τη Beinecke Rare Book and Manuscript Library του Yale University και παρουσιάζεται στο περιοδικό Strand, περισσότερο από έναν αιώνα μετά τη συγγραφή του.
Η δημοσιοποίησή του ανοίγει ξανά το λογοτεχνικό αρχείο μιας συγγραφέα που καθόρισε την απεικόνιση της αμερικανικής ελίτ και της «χρυσής εποχής» μέσα από έργα όπως το The Age of Innocence.
Το σκηνικό: δείπνο σε γαλλικό πύργο την ώρα που ο πόλεμος συνεχίζεται
Η ιστορία τοποθετείται στο τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, σε ένα δείπνο υψηλής κοινωνίας μέσα σε γαλλικό château, όπου οι εύποροι ένοικοι προσπαθούν να επαναφέρουν την ψευδαίσθηση της προπολεμικής κανονικότητας.
Την ίδια στιγμή, ο πόλεμος παραμένει παρών: πυροβολισμοί ακούγονται στο βάθος και το μέτωπο απέχει ελάχιστα, υπενθυμίζοντας ότι η επιστροφή στην «κανονικότητα» είναι εύθραυστη και επιλεκτική.
Κεντρικό στοιχείο της αφήγησης είναι ένα τραπέζι δείπνου που είχε χρησιμοποιηθεί λίγους μήνες πριν ως χειρουργικό τραπέζι για ακρωτηριασμούς, όταν το αρχοντικό λειτουργούσε ως πρόχειρο στρατιωτικό νοσοκομείο.
Η Μίλι Άρντεν και η εμπειρία του μετώπου
Στο επίκεντρο βρίσκεται η Μίλι Άρντεν, μια νεαρή Αμερικανίδα νοσοκόμα που παρατηρεί την επιστροφή της ελίτ στις παλιές της συνήθειες, την ώρα που η ίδια φέρει την εμπειρία της φρίκης του μετώπου.
Η Άρντεν καταγράφει την απόσταση ανάμεσα στην άνεση του σαλονιού και τη βία των χειρουργείων, σε μια αφήγηση που φωτίζει την ψυχολογική και κοινωνική ρωγμή της μεταπολεμικής Ευρώπης.
Η μορφή της συνδέεται άμεσα με την ίδια την Έντιθ Γουόρτον, η οποία είχε εμπειρία από πεδία περίθαλψης τραυματιών και είχε καταγράψει αντίστοιχες σκηνές σε πολεμικά της κείμενα.
Η αρχειακή ανακάλυψη και η λογοτεχνική της σημασία
Το χειρόγραφο εντοπίστηκε στη συλλογή της Γουόρτον στο Yale University, σε δύο διορθωμένα αλλά ημιτελή δακτυλόγραφα, που παρέμεναν αδημοσίευτα για πάνω από έναν αιώνα.
Μελετητές εκτιμούν ότι το κείμενο γράφτηκε γύρω στο 1918 και αποτελεί μια από τις πιο άμεσες λογοτεχνικές της απόπειρες να αποτυπώσει το τραύμα του πολέμου μέσα από τη ματιά της κοινωνικής σάτιρας.
Η Ιζαμπέλ Πάρσονς, που πρώτη εντόπισε και ανέλυσε το υλικό, επισημαίνει ότι το διήγημα σχολιάζει με αιχμηρό τρόπο τον ρόλο των προνομιούχων γυναικών και τη φιλανθρωπία της ελίτ την ώρα της καταστροφής.
Η σύγχρονη ανάγνωση του χαμένου κειμένου
Η δημοσίευση στο Strand εντάσσεται στη μακρά παράδοση του περιοδικού να επαναφέρει «χαμένα» έργα συγγραφέων όπως ο Ρέιμοντ Τσάντλερ, ο Γκράχαμ Γκρην και ο Τενεσί Ουίλιαμς.
Ο εκδότης Άντριου Γκούλι σημειώνει ότι η αντίθεση ανάμεσα στην πολυτέλεια και τον πόλεμο που συνεχίζεται εκτός κάδρου δίνει στο κείμενο σύγχρονη απήχηση, πέρα από το ιστορικό του πλαίσιο.
Η ανακάλυψη επαναφέρει στο προσκήνιο μια συγγραφέα που, με έργα όπως το The Age of Innocence, αποτύπωσε με ακρίβεια τις κοινωνικές εντάσεις της αμερικανικής «χρυσής εποχής».
Ένα ακόμη κομμάτι στο έργο της Γουόρτον
Το The Men Who Saved the World λειτουργεί ως κρίκος ανάμεσα στη δημοσιογραφική της ευαισθησία και τη μυθοπλαστική της ωρίμανση, φωτίζοντας μια πρώιμη απόπειρα να συλλάβει τη φρίκη του πολέμου χωρίς εξωραϊσμούς.
Η αντίθεση ανάμεσα στο κοσμικό δείπνο και το χειρουργικό παρελθόν του ίδιου χώρου συνθέτει ένα πυκνό σχόλιο πάνω στην κοινωνική λήθη και την ταξική αδιαφορία.
Η ανακάλυψη προσθέτει μια ακόμη διάσταση στο έργο της πρώτης γυναίκας που τιμήθηκε με Πούλιτζερ, ενισχύοντας τη θέση της ως μιας από τις πιο διεισδυτικές αφηγήτριες της εποχής της.
