Η βύθιση του ρωσικού φορτηγού πλοίου Ursa Major ανοιχτά της Ισπανίας εξελίσσεται σε μία από τις πιο σκοτεινές και αινιγματικές υποθέσεις των τελευταίων ετών. Οι πληροφορίες που έρχονται στο φως παραπέμπουν σε ένα γεωπολιτικό θρίλερ με στοιχεία μυστικών επιχειρήσεων, στρατιωτικής τεχνολογίας και πιθανής πυρηνικής συνεργασίας ανάμεσα στη Μόσχα και την Πιονγκγιάνγκ.
Το ναυάγιο, που σημειώθηκε στις 23 Δεκεμβρίου 2024 στη δυτική Μεσόγειο, δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως ένα απλό ναυτικό ατύχημα. Η ισπανική έρευνα, αλλά και στοιχεία που αποκάλυψε το CNN, συγκροτούν ένα σκηνικό γεμάτο αντιφάσεις, εκρήξεις, ύποπτες κινήσεις ρωσικών πολεμικών πλοίων και φόβους ότι το φορτίο του Ursa Major συνδεόταν με μεταφορά πυρηνικής τεχνολογίας προς τη Βόρεια Κορέα.
Το φορτίο που δηλώθηκε ως «καπάκια φρεατίων»
Επισήμως, το ρωσικό πλοίο είχε δηλώσει ότι μετέφερε δύο μεγάλα «manhole covers», άδεια κοντέινερ και δύο γερανούς Liebherr με προορισμό το Βλαδιβοστόκ.
Η εκδοχή αυτή άρχισε να καταρρέει όταν οι ισπανικές αρχές αποκάλυψαν ότι ο πλοίαρχος του πλοίου παραδέχθηκε στους ερευνητές πως το φορτίο περιλάμβανε εξαρτήματα δύο πυρηνικών αντιδραστήρων «παρόμοιων με εκείνους που χρησιμοποιούνται σε υποβρύχια».
Η λεπτομέρεια αυτή άλλαξε αμέσως τη διάσταση της υπόθεσης. Οι ερευνητές θεωρούν εξαιρετικά ασυνήθιστο το γεγονός ότι η Ρωσία επέλεξε θαλάσσια μεταφορά μέσω Ευρώπης και Μεσογείου αντί του υπερανεπτυγμένου σιδηροδρομικού της δικτύου προς την Άπω Ανατολή.
Αυτό ενίσχυσε την εκτίμηση ότι το τελικό σημείο παράδοσης ίσως δεν ήταν το Βλαδιβοστόκ, αλλά το βορειοκορεατικό λιμάνι Ράσον. Οι δύο γερανοί που μετέφερε το πλοίο θεωρείται ότι θα χρησιμοποιούνταν για την εκφόρτωση εξαιρετικά βαρέος και ευαίσθητου εξοπλισμού.
Η χρονική σύμπτωση με τη στρατιωτική συνεργασία Ρωσίας – Βόρειας Κορέας
Το ταξίδι του Ursa Major πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Μόσχας και Πιονγκγιάνγκ είχαν περάσει σε νέα φάση στρατηγικής συνεργασίας.
Λίγες εβδομάδες πριν από τον απόπλου του πλοίου, Βορειοκορεάτες στρατιώτες είχαν σταλεί για να ενισχύσουν τη ρωσική πολεμική προσπάθεια στην Ουκρανία. Δυτικές υπηρεσίες πληροφοριών είχαν ήδη προειδοποιήσει ότι η συνεργασία ανάμεσα στις δύο χώρες δεν περιοριζόταν σε πυρομαχικά και ανθρώπινο δυναμικό, αλλά ενδεχομένως επεκτεινόταν και στην ανταλλαγή προηγμένης στρατιωτικής τεχνολογίας.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το ενδεχόμενο μεταφοράς εξαρτημάτων πυρηνικών αντιδραστήρων αποκτά τεράστια γεωπολιτική σημασία.
Οι εκρήξεις που οδήγησαν στο ναυάγιο
Το Ursa Major απέπλευσε από το Ουστ-Λούγκα της Βαλτικής στις 11 Δεκεμβρίου 2024, συνοδευόμενο από δύο ρωσικά πολεμικά πλοία.
Στις 22 Δεκεμβρίου, ενώ έπλεε περίπου 60 μίλια από τις ισπανικές ακτές, το πλοίο επιβράδυνε ξαφνικά χωρίς να εκπέμψει σήμα κινδύνου. Το πλήρωμα υποστήριζε ότι δεν υπήρχε πρόβλημα.
Ένα 24ωρο αργότερα όμως, το Ursa Major εξέπεμψε SOS. Σύμφωνα με τις αναφορές, είχαν προηγηθεί τρεις εκρήξεις στη δεξιά πλευρά του πλοίου, κοντά στο μηχανοστάσιο. Δύο μέλη του πληρώματος σκοτώθηκαν, ενώ το πλοίο έμεινε ακυβέρνητο.
Οι υπόλοιποι 14 ναυτικοί διασώθηκαν από ισπανικό σωστικό σκάφος, όμως η υπόθεση έγινε ακόμη πιο σκοτεινή τις επόμενες ώρες.
Οι κόκκινες φωτοβολίδες και τα σεισμικά σήματα
Σύμφωνα με την ισπανική έρευνα, το ρωσικό αποβατικό Ivan Gren, που συνόδευε το Ursa Major, απαίτησε από τα υπόλοιπα πλοία να απομακρυνθούν από την περιοχή.
Λίγο αργότερα εκτοξεύθηκαν κόκκινες φωτοβολίδες πάνω από το σημείο του ναυαγίου και ακολούθησαν τέσσερις νέες εκρήξεις.
Το ισπανικό σεισμολογικό δίκτυο κατέγραψε εκείνη τη στιγμή τέσσερα διακριτά υποθαλάσσια σήματα, τα οποία ειδικοί συνέδεσαν είτε με υποβρύχιες εκρήξεις είτε με ενεργοποίηση ναρκών.
Μέχρι τις 11:10 το βράδυ της 23ης Δεκεμβρίου, το Ursa Major είχε βυθιστεί σε βάθος περίπου 2.500 μέτρων στη Μεσόγειο.
Τα σενάρια για σαμποτάζ και ειδικά όπλα
Η έρευνα εξετάζει πλέον ανοιχτά το ενδεχόμενο δολιοφθοράς.
Ένα από τα πιο ακραία σενάρια αφορά χρήση υπερσπηλαιωτικής τορπίλης τύπου Barracuda, ενός όπλου εξαιρετικά περιορισμένης χρήσης που διαθέτουν ελάχιστες χώρες.
Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, η τορπίλη θα μπορούσε να είχε προκαλέσει μικρή αλλά κρίσιμη ζημιά στο κύτος χωρίς τεράστια έκρηξη, εξηγώντας γιατί το πλήρωμα δεν αντέδρασε άμεσα.
Άλλοι ειδικοί θεωρούν πιθανότερο το ενδεχόμενο μαγνητικής νάρκης προσκολλημένης στο πλοίο.
Η ρωσική εταιρεία Oboronlogistics, ιδιοκτήτρια του Ursa Major, έκανε λόγο για «στοχευμένη τρομοκρατική επίθεση», υποστηρίζοντας ότι στο κύτος εντοπίστηκε οπή περίπου 50 εκατοστών με μεταλλικά θραύσματα στραμμένα προς το εσωτερικό.
Η εμφάνιση του «κατασκοπευτικού» Yantar
Μία εβδομάδα μετά τη βύθιση, στην περιοχή εμφανίστηκε και το ρωσικό πλοίο Yantar, το οποίο δυτικές χώρες συνδέουν με επιχειρήσεις υποθαλάσσιων παρακολουθήσεων και στρατιωτικής κατασκοπείας.
Το πλοίο παρέμεινε επί ημέρες πάνω από το σημείο του ναυαγίου, ενώ σύμφωνα με την ισπανική έρευνα καταγράφηκαν ακόμη τέσσερις εκρήξεις στον βυθό.
Το ενδιαφέρον των ΗΠΑ αποτυπώθηκε και στις πτήσεις αμερικανικών αεροσκαφών WC-135R, γνωστών ως «nuke sniffers», τα οποία χρησιμοποιούνται για ανίχνευση ραδιενεργών υλικών στην ατμόσφαιρα.
Τα αεροσκάφη πέταξαν δύο φορές πάνω από την περιοχή μετά τη βύθιση, χωρίς πάντως να υπάρξουν ενδείξεις ραδιενεργής διαρροής στις ισπανικές ακτές.
Η πυρηνική διάσταση και οι φόβοι για την Πιονγκγιάνγκ
Οι υποψίες για μεταφορά πυρηνικής τεχνολογίας προς τη Βόρεια Κορέα ενισχύθηκαν ακόμη περισσότερο όταν στα τέλη του 2025 η Πιονγκγιάνγκ παρουσίασε εικόνες από το πρώτο πυρηνοκίνητο υποβρύχιό της.
Αναλυτές εκτιμούν ότι η ανάπτυξη τέτοιας τεχνολογίας θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη χωρίς εξωτερική υποστήριξη.
Ο αναλυτής ναυτικών συστημάτων της Janes, Μάικ Πλάνκετ, σημείωσε ότι τεχνολογία αυτού του επιπέδου μεταφέρεται μόνο μεταξύ πολύ στενών συμμάχων, χαρακτηρίζοντας το ενδεχόμενο ρωσικής συνδρομής «πολύ ανησυχητικό», ιδιαίτερα για τη Νότια Κορέα και τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Προς το παρόν, τα μυστικά του Ursa Major παραμένουν στον πυθμένα της Μεσογείου. Μαζί τους παραμένει ανοιχτό και το βασικό ερώτημα της υπόθεσης: επρόκειτο για ατύχημα, για επιχείρηση συγκάλυψης ή για μία αόρατη σύγκρουση κρατικών υπηρεσιών που εξελίχθηκε μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας;
