Έναν αιώνα μετά την πρώτη κυκλοφορία ενός από τα πλέον καθοριστικά έργα της μαρξιστικής σκέψης, το «Ιστορία και Ταξική Συνείδηση» του Γκέοργκ Λούκατς επιστρέφει στο προσκήνιο μέσα από έναν νέο συλλογικό τόμο που επιχειρεί να επανατοποθετήσει τη σημασία του στο σήμερα. Η έκδοση συγκεντρώνει πρωτότυπες μελέτες Ελλήνων ερευνητών και φιλοδοξεί να αναδείξει τη συνεχιζόμενη επιρροή του έργου τόσο στη θεωρία όσο και στην πολιτική πράξη.
Από το Πάντειο σε έναν τόμο αναφοράς
Ο τόμος προέκυψε από τη διημερίδα που πραγματοποιήθηκε στις 8 και 9 Δεκεμβρίου 2023 στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, υπό την αιγίδα του Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας. Η επιστημονική αυτή συνάντηση αποτέλεσε το σημείο εκκίνησης για μια σειρά κειμένων που εξετάζουν εκ νέου το έργο του Λούκατς υπό το φως των σύγχρονων θεωρητικών και πολιτικών εξελίξεων.
Οι συμβολές που περιλαμβάνονται στον τόμο καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα θεματικών: από τη φιλοσοφία και την πολιτική θεωρία έως ζητήματα αισθητικής και συγκριτικές προσεγγίσεις με άλλους στοχαστές. Παράλληλα, επιχειρείται η χαρτογράφηση των σύγχρονων απολήξεων της λουκατσιανής σκέψης στις κοινωνικές επιστήμες και στις τρέχουσες πολιτικές αντιπαραθέσεις.
Τι σημαίνει «ταξική συνείδηση» σήμερα
Στον πυρήνα της συζήτησης παραμένει το θεμελιώδες ερώτημα που έθεσε ο Λούκατς: τι είναι η ταξική συνείδηση και ποιος ο ρόλος της στη διαμόρφωση της κοινωνικής αλλαγής. Ο τόμος επανεξετάζει την έννοια αυτή, αναδεικνύοντας τη σημασία της όχι μόνο ως θεωρητικό εργαλείο αλλά και ως στοιχείο πολιτικής πρακτικής.
Οι συγγραφείς επιχειρούν να συνδέσουν τη λουκατσιανή προβληματική με τις σύγχρονες κοινωνικές εντάσεις, προσφέροντας μια ανάγνωση που συνομιλεί με τα σημερινά δεδομένα της παγκοσμιοποίησης, της κρίσης της δημοκρατίας και των νέων μορφών ανισότητας.
Για πρώτη φορά στα ελληνικά η παρέμβαση του Ερνστ Μπλοχ
Ιδιαίτερη θέση στην έκδοση καταλαμβάνει η πρώτη ελληνική μετάφραση της κριτικής παρουσίασης του έργου από τον Ερνστ Μπλοχ, έναν από τους σημαντικότερους σύγχρονους του Λούκατς μαρξιστές στοχαστές. Η παρέμβαση αυτή προσφέρει ένα πολύτιμο ιστορικό και θεωρητικό συμπλήρωμα, φωτίζοντας τον διάλογο που αναπτύχθηκε γύρω από το έργο ήδη από την εποχή της πρώτης του κυκλοφορίας.
Μια έκδοση με πολιτικό αποτύπωμα
Η κυκλοφορία του τόμου πραγματοποιείται σε μια περίοδο όπου οι ιδέες που υπηρέτησε ο Λούκατς φαίνεται να βρίσκονται υπό πίεση, ιδιαίτερα στην πατρίδα του, την Ουγγαρία, όπου έχουν καταγραφεί επιθέσεις στη μνήμη και την κληρονομιά του.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ενασχόληση με το έργο του δεν περιορίζεται σε μια ακαδημαϊκή άσκηση. Αντιθέτως, αναδεικνύεται ως μια πράξη κριτικής σκέψης και πολιτικού αναστοχασμού, με σαφείς αναφορές στη σύγχρονη συγκυρία.
Οι συντελεστές και η επιστημονική επιμέλεια
Στον τόμο συμμετέχουν οι Θανάσης Γκιούρας, Κώστας Γούσης, Κωνσταντίνος Καβουλάκος, Δημήτρης Καρύδας, Χρήστος Κεφαλής, Ανδρέας Μιχαλάκης, Γιάννης Νίνος, Θωμάς Νουτσόπουλος, Παναγιώτης Νούτσος, Γιώργος Παπαφράγκου, Σπύρος Ποταμιάς, Κωνσταντίνος Ράντης, Μιχάλης Σκομβούλης, Πηνελόπη Τζιώκα, Γιώργος Φαράκλας, Νίκος Φούφας, Νίκος Φωλίνας και Αλέξανδρος Χρύσης.
Την επιστημονική επιμέλεια υπογράφει ο Μιχάλης Σκομβούλης, ο οποίος συντονίζει μια έκδοση που φιλοδοξεί να λειτουργήσει ως σημείο αναφοράς για τη μελέτη του Λούκατς στην Ελλάδα.
Ένα βιβλίο για τη θεωρία και την εποχή του
Η νέα αυτή έκδοση απευθύνεται σε όσους αναζητούν μια βαθύτερη κατανόηση της πολιτικής θεωρίας και της κοινωνικής κριτικής, καθώς και σε αναγνώστες που επιθυμούν να προσεγγίσουν ιδέες που σφράγισαν τον 20ό αιώνα. Την ίδια στιγμή, επιχειρεί να γεφυρώσει τη φιλοσοφία με την ιστορία και την κοινωνική θεωρία, επιβεβαιώνοντας ότι το έργο του Λούκατς παραμένει ενεργό και επίκαιρο.
Σε μια περίοδο όπου οι μεγάλες αφηγήσεις επανεξετάζονται, ο τόμος αυτός επαναφέρει στο προσκήνιο ένα έργο που συνεχίζει να προκαλεί, να εμπνέει και να ανοίγει νέους δρόμους σκέψης.