Η κυβέρνηση επεξεργάζεται σενάρια στοχευμένων παρεμβάσεων για νοικοκυριά και επιχειρήσεις σε περίπτωση που η κρίση στη Μέση Ανατολή οδηγήσει σε παρατεταμένη εκτίναξη των τιμών ενέργειας. Το μοντέλο των επιδοτήσεων τύπου «Pass» του 2022 επανέρχεται ως βασικό εργαλείο άμυνας, εφόσον το πετρέλαιο κινηθεί σταθερά πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι και η ακρίβεια περάσει ξανά με ένταση στην πραγματική οικονομία.
Ασκήσεις επί χάρτου στο οικονομικό επιτελείο
Στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών έχουν ξεκινήσει προπαρασκευαστικές ασκήσεις για τον τρόπο απορρόφησης των ενδεχόμενων κραδασμών από μια παρατεταμένη γεωπολιτική ανάφλεξη στην ευρύτερη περιοχή. Στελέχη του οικονομικού επιτελείου αφήνουν ανοικτό το ενδεχόμενο στοχευμένων παρεμβάσεων, υπό την αυστηρή προϋπόθεση τήρησης των δημοσιονομικών ορίων.
Το σενάριο ενεργοποιείται εφόσον καταγραφεί ισχυρό και διαρκές σοκ στις τιμές του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και της ηλεκτρικής ενέργειας, με παράλληλη αύξηση του κόστους μεταφορών που διαχέεται στο σύνολο των προϊόντων και υπηρεσιών.
Επιστροφή στο μοντέλο του 2022
Ο σχεδιασμός παραπέμπει στα εργαλεία που εφαρμόστηκαν το 2022, όταν η ενεργειακή κρίση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία πυροδότησε πρωτοφανείς ανατιμήσεις. Τότε ενεργοποιήθηκαν τρεις βασικοί πυλώνες στήριξης:
Το Fuel Pass, με εισοδηματικά κριτήρια, για την επιδότηση καυσίμων.
Το Market Pass, που κάλυπτε μέρος των δαπανών για τρόφιμα.
Η επιδότηση ηλεκτρικού ρεύματος, η οποία περιόρισε τις επιβαρύνσεις στους λογαριασμούς.
Το συνολικό δημοσιονομικό κόστος των τριών προγραμμάτων ξεπέρασε τα 850 εκατ. ευρώ μέσα σε ένα έτος, χωρίς να συνυπολογίζεται η συμμετοχή της ΔΕΗ στην πρώτη φάση εφαρμογής. Μόνο το Fuel Pass κόστισε περίπου 330 εκατ. ευρώ, το Market Pass 350 εκατ. ευρώ και η επιδότηση ρεύματος 180 εκατ. ευρώ.
Ιδιαίτερη σημασία είχε δοθεί και στον μηχανισμό καταβολής των ενισχύσεων: όσοι επέλεγαν την άυλη ψηφιακή κάρτα λάμβαναν ελαφρώς υψηλότερο ποσό σε σχέση με την πίστωση σε τραπεζικό λογαριασμό, επιλογή που ενίσχυσε τη χρήση του μέτρου για τον σκοπό για τον οποίο σχεδιάστηκε.
Σε απόσταση από την ενεργοποίηση – Παρακολούθηση με ψυχραιμία
Παρά τον σχεδιασμό, κυβερνητικές πηγές επισημαίνουν ότι δεν υπάρχει άμεση απόφαση ενεργοποίησης μέτρων. Όπως σημειώνουν, το υπουργείο διαθέτει τα απαραίτητα θεσμικά και δημοσιονομικά εργαλεία και, εφόσον απαιτηθεί, θα προχωρήσει σε παρεμβάσεις για την προστασία της πραγματικής οικονομίας.
Μέχρι στιγμής, η αντίδραση των αγορών χαρακτηρίζεται συγκρατημένη, με την τιμή του πετρελαίου να κινείται γύρω από τα 80 δολάρια το βαρέλι. Το κρίσιμο στοιχείο είναι η διάρκεια και η ένταση της κρίσης. Ένα βραχύ επεισόδιο έντασης θεωρείται διαχειρίσιμο. Μια παρατεταμένη αποσταθεροποίηση θα δημιουργούσε νέο κύκλο εξωτερικών πιέσεων, αντίστοιχο με εκείνον που ακολούθησε τον πόλεμο στην Ουκρανία.
Το δυσμενές σενάριο του Προϋπολογισμού
Στον Προϋπολογισμό του 2026 έχει ήδη ενσωματωθεί σενάριο ευαισθησίας για τιμή πετρελαίου άνω των 100 δολαρίων το βαρέλι. Σε αυτή την περίπτωση:
Η ιδιωτική κατανάλωση εκτιμάται ότι θα υποχωρήσει κατά 0,7% σε σχέση με το βασικό σενάριο, που προβλέπει αύξηση 1%.
Οι επενδύσεις θα μειωθούν κατά 0,9%.
Οι εισαγωγές σε πραγματικούς όρους θα περιοριστούν λόγω κάμψης της ζήτησης, ωστόσο σε ονομαστικούς όρους θα αυξηθούν περίπου κατά 7,4%, επιβαρύνοντας το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών κατά 0,2 ποσοστιαίες μονάδες.
Ο πληθωρισμός θα διαμορφωθεί στο 4,7%, έναντι 2,2% στο βασικό σενάριο.
Το πραγματικό ΑΕΠ θα επιβραδυνθεί στο 1,9% από 2,4%, ενώ το ονομαστικό ΑΕΠ θα αυξηθεί λόγω πληθωρισμού, οδηγώντας σε οριακή βελτίωση του δημοσιονομικού ισοζυγίου και σε ταχύτερη αποκλιμάκωση του λόγου χρέους κατά 1,4 ποσοστιαίες μονάδες σε σύγκριση με το βασικό σενάριο.
Η ανθεκτικότητα της ελληνικής οικονομίας απέναντι σε εξωγενείς κρίσεις αποτελεί βασική κυβερνητική παραδοχή. Η τελική επίπτωση, ωστόσο, θα κριθεί από το βάθος και τη διάρκεια της γεωπολιτικής αναταραχής. Σε αυτό το περιβάλλον, τα «Pass» παραμένουν στο συρτάρι ως εργαλείο άμεσης παρέμβασης, εφόσον οι συνθήκες το επιβάλουν.
