Στο επίκεντρο μιας δίκης που ενδέχεται να αναδιαμορφώσει το τοπίο των social media βρέθηκε την Τετάρτη (18/2) ο διευθύνων σύμβουλος της Meta, Μαρκ Ζάκερμπεργκ, καταθέτοντας ενώπιον ενόρκων στο Λος Άντζελες για πρώτη φορά σχετικά με τους πολυετείς ισχυρισμούς ότι οι πλατφόρμες της εταιρείας βλάπτουν την ψυχική υγεία ανηλίκων.
Απέναντί του, στην κατάμεστη αίθουσα, η 20χρονη σήμερα Kaley, η οποία κατηγορεί τη Meta και το YouTube ότι σχεδίασαν εθιστικές λειτουργίες με στόχο να καθηλώσουν ανήλικους χρήστες. Η ίδια υποστηρίζει ότι άρχισε να χρησιμοποιεί το Instagram σε ηλικία μόλις 9 ετών και ότι η πολύωρη, καταναγκαστική χρήση της εφαρμογής συνέβαλε στην εμφάνιση άγχους, δυσμορφίας σώματος και αυτοκτονικών σκέψεων.
«Ενήργησα με λογικό τρόπο» – Η υπερασπιστική γραμμή του CEO
Κατά την πεντάωρη κατάθεσή του, ο Ζάκερμπεργκ υποστήριξε ότι διαχειρίστηκε το ζήτημα της ασφάλειας των νεαρών χρηστών «με λογικό τρόπο», λαμβάνοντας υπόψη επιστημονικές μελέτες και εισηγήσεις ειδικών. Επανέλαβε τη θέση που είχε διατυπώσει και σε προηγούμενη κατάθεσή του στο Κογκρέσο, σύμφωνα με την οποία το υπάρχον επιστημονικό έργο δεν έχει αποδείξει αιτιώδη σχέση μεταξύ κοινωνικών δικτύων και επιδείνωσης της ψυχικής υγείας των νέων.
Ο ίδιος περιέγραψε μια στρατηγική που, όπως είπε, μετατοπίστηκε από στόχους αύξησης του χρόνου χρήσης προς την «αξία και χρησιμότητα» του προϊόντος. Εσωτερικό email του 2015 που παρουσιάστηκε στο δικαστήριο ανέφερε στόχο «Χρόνος – +10% για το Instagram», με τον CEO να εξηγεί ότι εκείνη η προσέγγιση εγκαταλείφθηκε ως μη αποτελεσματική για τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη της εταιρείας.
Οι γονείς απέναντι στη Meta: «Τα παιδιά μας έγιναν προϊόν»
Έξω από το δικαστήριο, γονείς από διάφορες Πολιτείες συγκεντρώθηκαν καταγγέλλοντας ότι τα παιδιά τους υπέστησαν σοβαρή βλάβη ή ακόμη και έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας της έκθεσης στα social media. Η Julianna Arnold, μητέρα 17χρονης που πέθανε, δήλωσε ότι η εταιρεία στόχευσε συστηματικά τους εφήβους με σκοπό την αύξηση των κερδών.
Η πλευρά της ενάγουσας παρουσίασε αφίσα πολλών μέτρων με εκατοντάδες φωτογραφίες που η Kaley είχε αναρτήσει στο Instagram, επιδιώκοντας να αναδείξει τον όγκο και τη συχνότητα της χρήσης της. Σύμφωνα με τον δικηγόρο της, η νεαρή περνούσε «αρκετές ώρες ημερησίως» στην πλατφόρμα, ενώ μία ημέρα παρέμεινε συνδεδεμένη για περισσότερες από 16 ώρες.
Κάτω των 13 στο Instagram; Τα εσωτερικά έγγραφα
Κομβικό σημείο της δίκης αποτελεί το ζήτημα της ηλικιακής πρόσβασης. Το Instagram θέτει ως ελάχιστο όριο εγγραφής τα 13 έτη. Ωστόσο, εσωτερικό έγγραφο του 2015 που κατατέθηκε στο δικαστήριο εκτιμούσε ότι πάνω από 4 εκατομμύρια χρήστες της εφαρμογής ήταν κάτω των 13 ετών, αριθμός που φέρεται να αντιστοιχούσε στο 30% των παιδιών ηλικίας 10-12 ετών στις ΗΠΑ.
Μέχρι το 2019, η πλατφόρμα ζητούσε απλώς από τους χρήστες να επιβεβαιώσουν ότι ήταν άνω των 13. Από τον Δεκέμβριο εκείνου του έτους άρχισε να απαιτεί την εισαγωγή ημερομηνίας γέννησης κατά την εγγραφή, ενώ από το 2021 επέκτεινε το μέτρο και σε υφιστάμενους λογαριασμούς. Ο Ζάκερμπεργκ αναγνώρισε ότι υπήρχαν συζητήσεις για ζητήματα ιδιωτικότητας, εκτιμώντας ότι η τελική πολιτική ήταν η ενδεδειγμένη.
Φίλτρα «ομορφιάς» και ελευθερία έκφρασης
Η αντιπαράθεση οξύνθηκε όταν τέθηκε το θέμα των φίλτρων «ομορφιάς», που μεταβάλλουν ψηφιακά την εικόνα του προσώπου. Σύμφωνα με την πλευρά της ενάγουσας, η Meta είχε λάβει γνωμοδοτήσεις από 18 ειδικούς που επισήμαναν πιθανούς κινδύνους για την ψυχική υγεία. Το Instagram επέτρεψε τελικά τα φίλτρα που δημιουργούνται από χρήστες, χωρίς όμως να τα προωθεί ενεργά.
Ο Ζάκερμπεργκ υποστήριξε ότι επιδίωξε ισορροπία μεταξύ προστασίας των ανηλίκων και ελευθερίας έκφρασης, σημειώνοντας ότι ζητήθηκε και η γνώμη ειδικών στο συγκεκριμένο πεδίο.
Δίκη-ορόσημο με πιθανές αποζημιώσεις δισεκατομμυρίων
Το αποτέλεσμα της υπόθεσης θεωρείται καθοριστικό, καθώς μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για εκατοντάδες αντίστοιχες αγωγές σε όλη τη χώρα. Εάν οι εταιρείες κριθούν υπεύθυνες, θα βρεθούν αντιμέτωπες με αποζημιώσεις δισεκατομμυρίων και με την υποχρέωση ουσιαστικών αλλαγών στον σχεδιασμό των πλατφορμών τους.
Η Meta δηλώνει βέβαιη ότι τα αποδεικτικά στοιχεία θα αναδείξουν τη μακροχρόνια δέσμευσή της στην ασφάλεια των νέων, επισημαίνοντας εργαλεία γονικής εποπτείας και ειδικούς «λογαριασμούς εφήβων» με αυξημένες ρυθμίσεις απορρήτου. Από την άλλη πλευρά, η υπόθεση της Kaley φέρνει στο προσκήνιο το ερώτημα που θα κληθούν να απαντήσουν οι ένορκοι στο Λος Άντζελες: αν ο σχεδιασμός του Instagram αποτέλεσε ουσιαστικό παράγοντα στις ψυχικές δυσκολίες μιας ανήλικης χρήστριας και, κατ’ επέκταση, χιλιάδων ακόμη παιδιών.
