Μια νέα εποχή φαίνεται να εγκαινιάζεται στη Βορειοατλαντική Συμμαχία, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να θέτουν στο τραπέζι ένα νέο στρατηγικό δόγμα που ήδη αποκαλείται «ΝΑΤΟ 3.0». Πρωτεργάτης αυτής της στροφής είναι ο υφυπουργός Άμυνας των ΗΠΑ, Ελμπριτζ Κόλμπι, ο «αρχιτέκτονας» της νέας εθνικής στρατηγικής άμυνας της Ουάσιγκτον και κεντρικό πρόσωπο της κυβέρνησης Τραμπ στον επαναπροσδιορισμό των διατλαντικών σχέσεων.
Κατά την πρώτη του εμφάνιση στη νατοϊκή έδρα στις Βρυξέλλες, στο περιθώριο της συνόδου των υπουργών Άμυνας, ο Κόλμπι έδωσε το στίγμα των αμερικανικών προθέσεων: λιγότερη εξάρτηση από τις ΗΠΑ, περισσότερη ευθύνη για την Ευρώπη, με έμφαση σε μια «εταιρική σχέση» και όχι σε μια μονομερή αμυντική ομπρέλα.
«Έχουμε μια πολύ ισχυρή βάση, ώστε να εργαστούμε από κοινού στο πλαίσιο μιας νέας συνεργασίας, θέτοντας το ΝΑΤΟ σε ένα τύπου ΝΑΤΟ 3.0, που θα επικεντρώνεται στην εταιρική σχέση και όχι σε εξαρτήσεις. Πραγματικά, δηλαδή, σε αυτό που ήταν εξαρχής σχεδιασμένο», τόνισε χαρακτηριστικά.
Η απαίτηση για 5% στις αμυντικές δαπάνες
Στο επίκεντρο των συνομιλιών βρέθηκε η υλοποίηση της απόφασης της Συνόδου Κορυφής της Χάγης τον Ιούλιο του 2025, που προβλέπει ιστορική αύξηση των αμυντικών δαπανών στο 5% του ΑΕΠ. Ο Κόλμπι αναμένεται να ζητήσει από τους συμμάχους να παρουσιάσουν συγκεκριμένο οδικό χάρτη για το πώς θα φθάσουν σε αυτόν τον στόχο.
Για τον Αμερικανό υφυπουργό, το 2025 αποτέλεσε έτος-ορόσημο, καθώς –όπως είπε– καταγράφηκε «γνήσια» ευρωπαϊκή δέσμευση για επανεξέταση των βασικών στόχων της Συμμαχίας. Με «ιστορική ηγεσία» του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ και του γενικού γραμματέα Μαρκ Ρούτε, η Ευρώπη καλείται πλέον να ηγηθεί της συμβατικής άμυνας του ΝΑΤΟ.
«Να δούμε την Ευρώπη να ηγείται της συμβατικής άμυνας του ΝΑΤΟ, η οποία υπό μια ορισμένη έννοια σηματοδοτεί την επιστροφή στο ΝΑΤΟ 1.0», υπογράμμισε, περιγράφοντας μια επιστροφή στις αρχικές αρχές της Συμμαχίας, όπου οι ευρωπαϊκές χώρες αναλάμβαναν πρωταγωνιστικό ρόλο στην άμυνα της ηπείρου.
Λιγότερη Ευρώπη, περισσότερος Ινδο-Ειρηνικός
Η παρουσία του Κόλμπι –και όχι του υπουργού Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ– στις Βρυξέλλες μόνο τυχαία δεν θεωρείται. Ο διορισμός του πριν από 18 μήνες είχε εκληφθεί ως προάγγελος μιας στρατηγικής σταδιακής απομείωσης της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ευρώπη.
Ο Κόλμπι συγκαταλέγεται στους υποστηρικτές της ανακατεύθυνσης των αμερικανικών στρατηγικών πόρων προς τον Ινδο-Ειρηνικό και ειδικά προς τη Νότια Σινική Θάλασσα, όπου η Ουάσιγκτον θεωρεί ότι διακυβεύονται τα μείζονα γεωπολιτικά της συμφέροντα απέναντι στην Κίνα. Στο πλαίσιο αυτό, η Ευρώπη καλείται να καλύψει το κενό που θα αφήσει μια σταδιακή αναδιάταξη αμερικανικών δυνάμεων.
Το μήνυμα του Κόλμπι ήταν σαφές: η Ρωσία παραμένει ο βασικός αντίπαλος της Συμμαχίας, όμως η άμυνα της ευρωπαϊκής ηπείρου δεν μπορεί να στηρίζεται μονομερώς στην αμερικανική ισχύ. «Τώρα είναι η ώρα να προχωρήσουμε μαζί, να είμαστε ρεαλιστές», είπε, επαναλαμβάνοντας ότι το ΝΑΤΟ πρέπει να βασίζεται σε ισότιμη σχέση και όχι σε εξαρτήσεις.
Ο ρόλος Ρούτε και η ευρωπαϊκή απάντηση
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, αναγνώρισε τον κομβικό ρόλο του Κόλμπι στη νέα αμερικανική στρατηγική, επιβεβαιώνοντας ότι η στροφή των ΗΠΑ προς τον Ινδο-Ειρηνικό είναι δεδομένη.
«Οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι πλήρως προσηλωμένες στο ΝΑΤΟ, πρέπει όμως να φροντίσουν και για την κατάσταση στον Ειρηνικό και σταδιακά να στραφούν προς τον Ινδο-Ειρηνικό. Είναι ζωτικής σημασίας η Ευρώπη και ο Καναδάς να αναλάβουν περισσότερες ευθύνες», τόνισε.
Σύμφωνα με τον Ρούτε, ήδη διαπιστώνεται σημαντική πρόοδος. Ενδεικτικά ανέφερε ότι η Γερμανία αναμένεται να αυξήσει τις αμυντικές της δαπάνες στα 152 δισ. ευρώ έως το 2029, ποσό διπλάσιο από εκείνο του 2021. Παράλληλα, ενισχύεται η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία και διευρύνεται ο επιχειρησιακός ρόλος των ευρωπαϊκών χωρών εντός της Συμμαχίας.
Ωστόσο, ο ίδιος παραδέχθηκε –όπως είχε πράξει και στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο δύο εβδομάδες νωρίτερα– ότι, παρά την πρόοδο, η Ευρώπη δεν είναι ακόμη σε θέση να αμυνθεί πλήρως μόνη της.
Από το ΝΑΤΟ 1.0 στο 3.0
Η συζήτηση για το «ΝΑΤΟ 3.0» δεν αφορά απλώς μια τεχνική αναθεώρηση στόχων. Αποτελεί μια βαθύτερη γεωπολιτική αναπροσαρμογή: επιστροφή στις ρίζες της Συμμαχίας ως συλλογικού αμυντικού μηχανισμού, αλλά με σαφή μετατόπιση βάρους από την Ουάσιγκτον προς τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον δεν είναι αν η Ευρώπη θα αναλάβει περισσότερες ευθύνες, αλλά πόσο γρήγορα και με ποιο πολιτικό και οικονομικό κόστος θα μπορέσει να το πράξει. Σε μια περίοδο όπου η Ρωσία παραμένει απειλή και η Κίνα αναδεικνύεται σε στρατηγικό ανταγωνιστή των ΗΠΑ, το ΝΑΤΟ εισέρχεται σε φάση αναδιάταξης – και οι ισορροπίες εντός του αναδιαμορφώνονται.
