Τα νέα στοιχεία που έδωσαν στη δημοσιότητα οι αμερικανικές αρχές από την αλληλογραφία του Τζέφρι Έπσταϊν προσθέτουν μια ακόμη, λιγότερο προβεβλημένη αλλά εξαιρετικά αποκαλυπτική διάσταση στο παγκόσμιο σκάνδαλο που φέρει το όνομά του.
Πέρα από τις εγκληματικές του δραστηριότητες, τα emails σκιαγραφούν έναν άνθρωπο που παρακολουθούσε εμμονικά τη διεθνή πολιτικοοικονομική σκηνή και αντιμετώπιζε την ελληνική κρίση χρέους ως πεδίο κερδοσκοπίας, επιρροής και πρόσβασης σε κλειστά κέντρα αποφάσεων.
Σύμφωνα με δημοσίευμα του powergame.gr, που συγκέντρωσε και παρουσίασε μέρος της σχετικής αλληλογραφίας –με τη ρητή διευκρίνιση ότι η ανταλλαγή emails ή οι αναφορές σε πρόσωπα δεν συνεπάγονται εμπλοκή τους στην εγκληματική δραστηριότητα του Έπσταϊν– προκύπτει μια συστηματική και πολυεπίπεδη ενασχόληση με την Ελλάδα σε όλη τη διάρκεια της κρίσης.
Η Ελλάδα στα αρχεία του αμερικανικού Υπουργείου Δικαιοσύνης
Η κλίμακα του ενδιαφέροντος είναι ενδεικτική. Στη βιβλιοθήκη των αρχείων Έπσταϊν στον ιστότοπο του Υπουργείου Δικαιοσύνης των ΗΠΑ, η Ελλάδα αναφέρεται περισσότερες από 1.500 φορές. Οι αναφορές καλύπτουν ηλεκτρονική αλληλογραφία, αναλύσεις αγορών, επενδυτικά σημειώματα, ταξιδιωτικά δεδομένα και εσωτερικές εκθέσεις. Το νήμα που τα συνδέει είναι σταθερό: ελληνικές τράπεζες, κρατικό χρέος, swaps, PSI, διασώσεις, χρηματοπιστωτικά προϊόντα και σενάρια για την παραμονή ή μη της χώρας στην Ευρωζώνη.
Πληροφορίες πριν από τις επίσημες ανακοινώσεις
Ιδιαίτερη σημασία έχει email της 9ης Μαΐου 2010, μία ημέρα πριν ανακοινωθεί το ευρωπαϊκό σχέδιο διάσωσης του ευρώ. Ο Λόρδος Πίτερ Μάντελσον ενημερώνει τον Έπσταϊν για την ύπαρξη του σχεδίου, αποκαλύπτοντας ότι ο τελευταίος κινούνταν σε κύκλους όπου κρίσιμες πληροφορίες κυκλοφορούσαν πριν γίνουν δημόσιες, σε μια περίοδο ακραίας αστάθειας για τις αγορές.
Κερδοσκοπία πάνω στο ελληνικό χρέος
Τον Φεβρουάριο του 2011, ο Paul Barrett της JPMorgan προτείνει στον Έπσταϊν την αγορά ελληνικών κρατικών ομολόγων με λήξη το 2018, τα οποία διαπραγματεύονταν στο 67,75 με απόδοση 11,20%. Η απάντηση «remind me next week» δείχνει έναν επενδυτή που εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο να στοιχηματίσει πάνω στην κατάρρευση – ή την ανάκαμψη – της ελληνικής οικονομίας.
Έπσταϊν, Τσόμσκι και η κριτική στα προγράμματα διάσωσης
Σε εκτενή αλληλογραφία με τον Νόαμ Τσόμσκι τον Ιούλιο του 2015, ο Έπσταϊν αναλύει τη «παράδοξη» τραπεζική λογιστική, όπου τα δάνεια εγγράφονται ως περιουσιακά στοιχεία και παράγουν τόκους ακόμη και όταν είναι επισφαλή. Επικαλούμενος τον Μαρκ Μπλάιθ, εξηγεί πώς ο EFSF άντλησε 440 δισ. ευρώ μέσω ομολόγων.
Ο Τσόμσκι απαντά ακόμη πιο ωμά: τα χρήματα των διασώσεων κατέληξαν κυρίως στις γαλλικές και γερμανικές τράπεζες, με την Ελλάδα να λειτουργεί ως «αγωγός» της διάσωσης και όχι ως πραγματικός ωφελούμενος.
Δημοψήφισμα 2015 και κλειστές ενημερώσεις
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχουν προσκλήσεις για κλειστές ενημερώσεις της Deutsche Bank τον Ιούλιο του 2015, αμέσως μετά το ελληνικό δημοψήφισμα, με ομιλητές τον πρώην πρωθυπουργό Γιώργο Παπανδρέου και τον πρώην υπουργό Οικονομικών Φίλιππο Σαχινίδη. Ο Έπσταϊν εμφανίζεται να έχει πρόσβαση σε υψηλού επιπέδου briefing με τίτλο «Outlook post Greek referendum», σε μια στιγμή απόλυτης αβεβαιότητας για τη χώρα.
Την ίδια περίοδο, σε email με την Ariane de Rothschild, η Γαλλίδα τραπεζίτισσα αναφέρει ότι ο Αλέξης Τσίπρας «ήθελε το κεφάλι του Γιάνη Βαρουφάκη και το πήρε», αποτυπώνοντας το κλίμα των δραματικών αλλαγών στο εσωτερικό της ελληνικής κυβέρνησης.
Ο Τζέφρι Επστάιν συνομιλεί με την Γαλλίδα τραπεζίτη Αριάν ντε Ρότσιλντ, Πρόεδρο και διευθύνουσα σύμβουλος του ισχυρού χρηματοοικονομικού ομίλου Edmond de Rothschild Group, στις 6 Ιουλίου του 2015, λίγο μετά την ανακοίνωση του αποτελέσματος στο δημοψήφισμα και την παραίτηση του Γιάνη Βαρουφάκη.
Γράφει ο Επστάιν στην Αριάν ντε Ρότσιλντ: «Η παραίτηση του Έλληνα υπουργού προσδίδει στην Ελλάδα ένα πιο σκληρό πρόβλημα, όχι ένα ευκολότερο. Τώρα θα τους ζητηθεί να έρθουν με λύση. Όχι με προτάσεις. Τώρα την έχουν πραγματικά γ@μ@σει».
Και απαντά η Αριάν ντε Ρότσιλντ στον Έπστάιν: «Ακούγεται έντονα ότι ο Αλέξης Τσίπρας ήθελε “το κεφάλι” του Γιάνη Βαρουφάκη και το πήρε. Η αντικατάσταση από τον επικεφαλής διαπραγματευτή Ευκλείδη Τσακαλώτο θεωρείται δεδομένη.
Η κίνηση αυτή δίνει στον Τσίπρα πολιτικό χρόνο και αλλάζει το κλίμα απέναντι στους εταίρους, χωρίς να αλλάζει άμεσα το πλαίσιο της διαπραγμάτευσης. Αύριο συγκαλείται στις Βρυξέλλες Σύνοδος Κορυφής καλλιεργείται η προσδοκία ότι εκεί θα αναζητηθεί λύση – έστω προσωρινή. Το διακύβευμα παραμένει αν ο χρόνος που κερδίζεται αρκεί για να μεταφραστεί το αποτέλεσμα του δημοψηφίσματος σε συμφωνία και όχι σε αδιέξοδο».
Τράπεζες, real estate και το «Greek deal»
Το 2017, ο David Stern προτείνει στον Έπσταϊν να γνωρίσει τον Χριστόφορο Παπαχριστοφόρου, ιδρυτή της Invel Real Estate και βασικό πρόσωπο πίσω από την Prodea, περιγράφοντάς τον ως τον άνθρωπο που «τρέχει το Greek deal». Στο email σημειώνεται ότι ο Παπαχριστοφόρου είχε διαχειριστεί επενδύσεις άνω των 20 δισ. δολαρίων στην περιοχή EMEA, δείχνοντας ότι το ενδιαφέρον του Έπσταϊν είχε πλέον επεκταθεί και στο ελληνικό real estate.
Από πολεμικά σκάφη μέχρι αρχαιότητες
Η αλληλογραφία αποκαλύπτει και πιο παράξενες πτυχές. Το 2014, ο Κροάτης εργολάβος Zoran Kovac ενημερώνει τον Έπσταϊν για ένα μεταχειρισμένο πολεμικό σκάφος στην Πούλα, αναφέροντας ότι «άνθρωποι από τον ελληνικό στρατό» θα πήγαιναν να το δουν. Ο Έπσταϊν τελικά αποσύρεται.
Παράλληλα, emails με τον Richard Kahn αφορούν την αποτίμηση ελληνικών και ρωμαϊκών αρχαιοτήτων, μεταξύ αυτών μαρμάρινα γλυπτά του 1ου και 2ου αιώνα μ.Χ. Το κρίσιμο ζήτημα που τίθεται είναι το provenance, δηλαδή η προέλευση των αντικειμένων, με τον οίκο Christie’s να εκτιμά την αξία τους στις 800.000 δολάρια.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον αποκτά η αναλυτική ενημέρωση για την οικονομική και πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα που πρόσφερε το 2016 στον Τζέφρι Επστάιν, ο Γεώργιος Μαντζαβινάτος που είχε διετελέσει Διευθυντής Ανάπτυξης στην ΑΕΕΑΠ της EUROBANK και CEO στην EFG Property Services.
Στο mail του ο Μαντζαβινάτος αποκαλούσε «ομάδα γελοίων» την κυβέρνηση Τσίπρα, ευελπιστούσε σε μια γρήγορη πτώση της και ήλπιζε στην άνοδο στην εξουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη.
Στις 6 Μαρτίου του 2016 γράφει στον Τζέφρι Επστάιν:
«Αγαπητέ Jefrey
Ελπίζω να είσαι καλά και να απολαμβάνεις το Μεξικό.
Κατόπιν αιτήματος του κοινού μας φίλου Seikh Jabor, σου στέλνω αυτό το email για να σε ενημερώσω για την μοναδική κατάσταση στην Ελλάδα.
Μετά από 6 χρόνια συνεχούς ύφεσης, 3 ανακεφαλαιοποιήσεις τραπεζών και 3 αλλαγές κυβέρνησης, βρισκόμαστε ακριβώς στο ίδιο επίπεδο, συν το σημαντικό πρόβλημα των προσφύγων που αντιμετωπίζουμε τελευταία.
Το επίσημο ποσοστό ανεργίας πλησιάζει το 30%, δεν έχουν γίνει σημαντικές μεταρρυθμίσεις εκτός από την αύξηση των φόρων και μια ομάδα γελοίων στην κυβέρνηση ολοκληρώνει την σημερινή κατάσταση.
Όπως σου είπα προηγουμένως, έχω συμβόλαιο με την Alvarez & Marsal Greece και λόγω της δουλειάς μας με τις 4 μεγαλύτερες συστημικές τράπεζες, το ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων δανείων είναι περίπου 42-43% και θα φτάσει το 45% στο τέλος του έτους.
Ο τίτλος αυτού του βιβλίου θα μπορούσε να είναι «Η τέλεια καταστροφή».
Η άποψή μου είναι ότι θα δούμε το χειρότερο τους επόμενους μήνες μέχρι τον Σεπτέμβριο, τον Οκτώβριο (πιθανώς έναν 4ο γύρο ανακεφαλαιοποίησης για τις τράπεζές μας) και ότι οι περισσότεροι συμφωνούν ότι τα παιδιά από τον ιστότοπό σας θα αναλάβουν σημαντικές πρωτοβουλίες για την ανακούφιση του ελληνικού χρέους.
Αυτή είναι περίπου η άποψή μου και ελπίζω να σας βοηθήσω να κατανοήσετε καλύτερα το ελληνικό πρόβλημα.
Αν χρειαστείτε οτιδήποτε, μη διστάσετε να μου στείλετε email.
Με φιλικούς χαιρετισμούς
Γιώργος Γ. Μαντζαβινάτος»
O Jeffrey E. του απαντά:
«Ευχαριστώ, πιστεύεις ότι η Ελλάδα θα αποχωρήσει από
το ευρώ;»
Και ο Μαντζαβινάτος ανταπαντά:
«Τζέφρι,
Τα νούμερα δεν βγάζουν νόημα, αυτό σημαίνει ότι είτε θα βγούμε από το ευρώ, είτε θα υπάρξει μια πολιτική λύση από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη για να μειωθεί σημαντικά το χρέος μας.
Αλλά αν σύντομα αλλάξει η κυβέρνηση και ο νέος πρωθυπουργός είναι ο Μητσοτάκης από τη Νέα Δημοκρατία, τότε η πιθανότητα εξόδου από την ΕΕ είναι σημαντικά μικρότερη.»
Το «μυστικό» της ελληνικής ναυτιλίας
Σε ανταλλαγή emails το 2009, ο Έπσταϊν αναλύει το «ελληνικό θαύμα» της ναυτιλίας, υποστηρίζοντας ότι το μυστικό των Ελλήνων εφοπλιστών δεν είναι η τεχνική διαχείριση, αλλά η ικανότητα διαχείρισης ρίσκου και το timing: «buy cheap, sell dear». Αναφέρει χαρακτηριστικά τη φράση του Πειραιά ότι «ο Θεός έδωσε στους Σαουδάραβες το πετρέλαιο και στους Έλληνες τους Νορβηγούς».
Δίκτυα διασποράς και ελίτ
Το 2012, ο δημοσιογράφος των New York Times Landon Thomas Jr. ρωτά τον Έπσταϊν για τον Κωνσταντίνο Αλέξανδρο Γουλανδρή και πιθανές επαφές με κεφάλαια από το Ντουμπάι. Ο Έπσταϊν απαντά λακωνικά ότι είναι «ένας από τους πολλούς», επιβεβαιώνοντας ότι το δίκτυό του άγγιζε και την ελίτ της ελληνικής διασποράς.
Η ελληνική αισθητική στο ιδιωτικό του νησί
Το ελληνικό στοιχείο εισχωρεί ακόμη και στην προσωπική αισθητική του Έπσταϊν. Στα αρχιτεκτονικά σχέδια για το νησί του Greater St. James προβλέπεται ρητά η κατασκευή μιας «Greek Style Villa», δίπλα σε ασιατικά και αφρικανικά κτίρια, δείχνοντας τη γοητεία που του ασκούσε η ελληνική κλασική αισθητική.
Το «αντι-ιστορικό» σενάριο και ο Strauss-Kahn
Τέλος, σε κείμενο που του έστειλε ο δημοσιογράφος Edward Jay Epstein το 2012, αναπτύσσεται ένα σενάριο σύμφωνα με το οποίο, αν ο Dominique Strauss-Kahn δεν είχε συλληφθεί το 2011, η τύχη της Ελλάδας στην Ευρωζώνη θα μπορούσε να είναι διαφορετική. Το υποτιθέμενο σχέδιο «Comprehensive» προέβλεπε απορρόφηση του ελληνικού χρέους από την Ευρωζώνη και αντικατάστασή του με ευρωομόλογα, με κόστος 60–70 δισ. ευρώ. Η συνάντηση με την Άνγκελα Μέρκελ που δεν έγινε ποτέ αποκτά, στα emails, σχεδόν μυθικές διαστάσεις.
Μια κρίση ως ευκαιρία
Συνολικά, τα emails του Τζέφρι Έπσταϊν αποκαλύπτουν έναν άνθρωπο που έβλεπε την ελληνική κρίση όχι ως κοινωνική καταστροφή, αλλά ως μια τεράστια ευκαιρία κέρδους, πληροφόρησης και επιρροής. Από τις αναλύσεις της JPMorgan για τα «Snakes and Ladders» της ελληνικής οικονομίας έως τις επαφές με τραπεζίτες, εφοπλιστές και πολιτικούς, ο Έπσταϊν είχε τα μάτια του σταθερά στραμμένα στην Αθήνα, λειτουργώντας μέσα από ένα διεθνές δίκτυο που του επέτρεπε να βρίσκεται –σχεδόν πάντα– ένα βήμα μπροστά από τις εξελίξεις.
