Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται η αναδιάταξη των διεθνών ισορροπιών στον τομέα της δημόσιας υγείας, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες οριστικοποιούν την αποχώρησή τους από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ). Η εξέλιξη αυτή, που υλοποιείται σήμερα, Πέμπτη 22 Ιανουαρίου 2026, αποτελεί την κορύφωση της πολιτικής που εξήγγειλε ο Ντόναλντ Τραμπ ήδη από την πρώτη ημέρα της ανάληψης των καθηκόντων του το 2025.
Η ρητορική της οικονομικής σύγκρουσης και το νομικό κενό
Η απόφαση αυτή δεν προκαλεί μόνο γεωπολιτικούς τριγμούς, αλλά εγείρει και σοβαρά νομικά ζητήματα, καθώς η Ουάσιγκτον αρνείται να καταβάλει οφειλές ύψους 260 εκατομμυρίων δολαρίων, παραβιάζοντας —σύμφωνα με νομικούς κύκλους— την αμερικανική νομοθεσία που επιβάλλει την πλήρη εξόφληση των υποχρεώσεων πριν από την έξοδο από διεθνείς οργανισμούς.
Απόσυρση ΗΠΑ από δεκάδες διεθνείς οργανισμούς- Ποιοί είναι
Η αμερικανική πλευρά δικαιολογεί την κίνηση αυτή επικαλούμενη την αποτυχία του ΠΟΥ στη διαχείριση και την έγκαιρη διανομή πληροφοριών κατά τη διάρκεια υγειονομικών κρίσεων, ισχυριζόμενη ότι η ολιγωρία του οργανισμού κόστισε τρισεκατομμύρια δολάρια στην αμερικανική οικονομία.
Εκπρόσωπος του state department δήλωσε χαρακτηριστικά ότι οι ΗΠΑ έχουν ήδη «πληρώσει αρκετά», θεωρώντας ότι η οικονομική ζημία που υπέστησαν υπερκαλύπτει οποιαδήποτε εναπομείνασα οικονομική υποχρέωση προς τον Οργανισμό.
Παρά ταύτα, ειδικοί στο διεθνές δίκαιο, όπως ο Lawrence Gostin του Πανεπιστημίου Georgetown, επισημαίνουν ότι πρόκειται για μια κατάφωρη παραβίαση του νόμου, η οποία όμως είναι πολύ πιθανό να παραμείνει ατιμώρητη στο παρόν πολιτικό περιβάλλον.
Οικονομική ασφυξία και λειτουργική συρρίκνωση του ΠΟΥ
Οι επιπτώσεις για τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας είναι ήδη ορατές και δραματικές. Οι Ηνωμένες Πολιτείες υπήρξαν ιστορικά ο μεγαλύτερος χρηματοδότης του, καλύπτοντας περίπου το 18% του συνολικού προϋπολογισμού του. Η ξαφνική διακοπή της ροής κεφαλαίων έχει οδηγήσει τον οργανισμό σε μια άνευ προηγουμένου δημοσιονομική κρίση, αναγκάζοντάς τον να μειώσει στο μισό τη διοικητική του ομάδα και να προχωρήσει σε μαζικές περικοπές προσωπικού, που αναμένεται να αγγίξουν το 25% των εργαζομένων μέχρι τα μέσα του τρέχοντος έτους. Στο Νταβός, προσωπικότητες όπως ο Μπιλ Γκέιτς εξέφρασαν την ανησυχία τους, τονίζοντας ότι η απουσία των ΗΠΑ υπονομεύει την παγκόσμια ικανότητα ανίχνευσης και ανταπόκρισης σε νέες υγειονομικές απειλές.
Ένα μέλλον υγειονομικής ανασφάλειας
Η αποχώρηση των ΗΠΑ δημιουργεί ένα κενό ισχύος και συνεργασίας που υπερβαίνει τα στενά οικονομικά πλαίσια. Η διεθνής επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί ότι η αποδυνάμωση των συστημάτων επιτήρησης και των παγκόσμιων δικτύων ανταλλαγής πληροφοριών εκθέτει ολόκληρο τον πλανήτη σε κινδύνους που δεν γνωρίζουν σύνορα. Ενώ ο Γενικός Διευθυντής του ΠΟΥ, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους, απευθύνει εκκλήσεις για αναθεώρηση της απόφασης, η στάση της Ουάσιγκτον δείχνει ότι η επιστροφή στο τραπέζι του διαλόγου δεν αποτελεί προτεραιότητα. Η εξέλιξη αυτή σηματοδοτεί μια νέα εποχή εθνικιστικής αναδίπλωσης στην παγκόσμια υγεία, όπου η πολυμερής συνεργασία δίνει τη θέση της σε μονομερείς δράσεις, αφήνοντας την παγκόσμια ασφάλεια σε μια εξαιρετικά εύθραυστη ισορροπία.
