Όταν ξεκίνησε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η Δύση, σχεδόν ομοθυμαδόν, δήλωσε ότι στέκεται στη «σωστή πλευρά της Ιστορίας». Η Ελλάδα δεν αποτέλεσε εξαίρεση.
Η επιλογή παρουσιάστηκε ως αυτονόητη, σχεδόν αυταπόδεικτη, χωρίς χώρο για δεύτερες σκέψεις ή στρατηγικούς προβληματισμούς. Για ένα διάστημα, το αφήγημα αυτό λειτούργησε: υπήρχε ένας σαφής επιτιθέμενος και ένας αμυνόμενος, ένας παραβάτης του διεθνούς δικαίου και ένα θύμα.
Η επιστροφή Τραμπ και το θόλωμα των βεβαιοτήτων
Η επάνοδος του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο άλλαξε δραστικά το τοπίο. Οι δημόσιες χειραψίες και οι πολιτικές «αγκαλιές» με τον Βλαντίμιρ Πούτιν ανέδειξαν ότι η έννοια της «σωστής πλευράς» δεν είναι σταθερή, αλλά εξαρτάται από τα εκάστοτε συμφέροντα της υπερδύναμης. Εκεί που η Ουκρανία παρουσιαζόταν ως απόλυτη προτεραιότητα, ξαφνικά η εικόνα έγινε πιο σύνθετη και λιγότερο βολική.
Η Γάζα και τα διπλά μέτρα και σταθμά
Η στήριξη στο Ισραήλ, παρά την ισοπέδωση της Γάζας και τους δεκάδες χιλιάδες νεκρούς, επανέφερε το ίδιο μοτίβο. Και πάλι, η Δύση, μαζί και η Ελλάδα, δήλωσε ότι βρίσκεται στη «σωστή πλευρά της Ιστορίας», αυτή τη φορά στο πλευρό του Μπενιαμίν Νετανιάχου. Η επίκληση της αυτοάμυνας χρησιμοποιήθηκε επιλεκτικά, ενώ η ανθρωπιστική καταστροφή αντιμετωπίστηκε ως παράπλευρη απώλεια.
Η Βενεζουέλα και η λογική της ισχύος
Η υπόθεση της Βενεζουέλας και η απαγωγή του Νικολάς Μαδούρο αποτέλεσαν άλλο ένα επεισόδιο της ίδιας λογικής. Παρά τις σοβαρές ενστάσεις ως προς τη νομιμότητα της ενέργειας, το αφήγημα της «σωστής πλευράς» ενεργοποιήθηκε εκ νέου. Η αρχή ήταν σαφής: ό,τι ευθυγραμμίζεται με την αμερικανική στρατηγική βαφτίζεται αυτομάτως ηθικά αποδεκτό.
Η Γροιλανδία και το αμήχανο δίλημμα
Με τη Γροιλανδία, όμως, η «πίστα δυσκόλεψε». Όταν ο Τραμπ μιλά ανοιχτά για ενσωμάτωσή της στις ΗΠΑ, ποια είναι η σωστή πλευρά; Εκείνη του εν δυνάμει εισβολέα ή των Ευρωπαίων που αντιδρούν; Η μέχρι πρότινος απλή διάκριση μεταξύ επιτιθέμενου και αμυνόμενου καταρρέει, αποκαλύπτοντας πόσο εύθραυστο ήταν το ηθικό οικοδόμημα των τελευταίων ετών.
Το «Συμβούλιο Ειρήνης» και η απαξίωση του ΟΗΕ
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η τραμπική ιδέα ενός «Συμβουλίου Ειρήνης» που θα υποκαταστήσει τον «άχρηστο», κατά τον ίδιο, ΟΗΕ. Το ερώτημα δεν είναι μόνο θεσμικό, αλλά βαθιά πολιτικό: αποδέχεται η Δύση την αποδόμηση της μεταπολεμικής διεθνούς τάξης, εφόσον αυτό εξυπηρετεί τα συμφέροντα της ισχυρότερης χώρας της;
Όταν τα προβλήματα βγαίνουν στο… γιακά
Παραδόξως, ο Τραμπ προσφέρει μια υπηρεσία στον δυτικό κόσμο: φέρνει στην επιφάνεια εντάσεις και αντιφάσεις που για δεκαετίες κρύβονταν κάτω από το χαλί. Αποκαλύπτει πόσο προβληματικό ήταν το δόγμα της τυφλής ευθυγράμμισης με τις ΗΠΑ, ακόμη και σε τυχοδιωκτικές επιλογές που εξυπηρετούσαν αποκλειστικά αμερικανικά συμφέροντα, από πολέμους μέχρι οικονομικές κρίσεις και μονομερείς κυρώσεις.
Η ελληνική περίπτωση και οι άβολες σιωπές
Η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει υιοθετήσει μια γραμμή άνευ όρων προσκόλλησης στην αμερικανική εξωτερική πολιτική. Ενδεικτικές ήταν οι στιγμές όπου η Ελλάδα βρέθηκε μόνη στην Ευρώπη να στηρίζει την εξόντωση του Κασέμ Σουλεϊμανί ή την παράνομη απαγωγή Μαδούρο, επιλογές που ακόμη και στενοί σύμμαχοι των ΗΠΑ απέφυγαν να επικροτήσουν δημόσια. Την ίδια στιγμή, όσοι σήμερα επιμένουν ότι «δεν υπάρχει εναλλακτική» μοιάζουν να αγνοούν την πρόσφατη προδοσία των Κούρδων στη Συρία, των πιο πιστών συμμάχων της Ουάσιγκτον στην περιοχή.
Η Ακροδεξιά και ο επιλεκτικός πατριωτισμός
Ακόμη πιο αντιφατική είναι η στάση της ευρωπαϊκής και εγχώριας ακροδεξιάς. Παρά τις ρητορικές περί εθνικής ανεξαρτησίας, δεν διστάζει να λειτουργεί ως φερέφωνο ξένων δυνάμεων, αρκεί αυτές να διοικούνται από έναν Τραμπ ή έναν Πούτιν. Οι εξαιρέσεις είναι ελάχιστες και γι’ αυτό αξιοπρόσεκτες.
Το πραγματικό ερώτημα
Η συζήτηση, τελικά, δεν αφορά μόνο το ποια είναι η «σωστή πλευρά της Ιστορίας», αλλά αν η έννοια αυτή έχει νόημα όταν χρησιμοποιείται μηχανικά και επιλεκτικά. Σε έναν κόσμο όπου οι συμμαχίες αλλάζουν και τα συμφέροντα υπερισχύουν των αρχών, η πραγματική πρόκληση για την Ελλάδα και την Ευρώπη είναι να διαμορφώσουν αυτόνομη στρατηγική, αντί να αναζητούν κάθε φορά ποιον πρέπει να ακολουθήσουν.
