Η Ελλάδα έχει λάβει επίσημη πρόσκληση από τον Αμερικανό πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ να συμμετάσχει ως ιδρυτικό μέλος στο υπό σύσταση «Συμβούλιο Ειρήνης», μια νέα διεθνή πρωτοβουλία με επίκεντρο αρχικά τη Γάζα και προοπτική επέκτασης σε άλλα ενεργά μέτωπα συγκρούσεων.
Την πληροφορία επιβεβαίωσε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, μετά το πέρας της τριμερούς συνάντησης Ελλάδας – Κύπρου – Αιγύπτου στο Κάιρο, υπογραμμίζοντας ότι η Αθήνα εξετάζει «πολύ προσεκτικά όλα τα σχετικά έγγραφα», σε συντονισμό με τους ευρωπαϊκούς εταίρους και βασικούς συμμάχους.
Το θεσμικό πλαίσιο και η επίκληση του ΟΗΕ
Ο κ. Γεραπετρίτης διευκρίνισε ότι η σύσταση του Συμβουλίου Ειρήνης ερείδεται στην απόφαση 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, υπέρ της οποίας η Ελλάδα ψήφισε θετικά ως εκλεγμένο μέλος. Η απόφαση αυτή εγκρίνει, ωστόσο, περιορισμένη εντολή, χρονικά έως το 2027 και με αποκλειστικό αντικείμενο τη Γάζα, γεγονός που καθιστά κρίσιμο το ερώτημα αν το αμερικανικό σχέδιο ευθυγραμμίζεται πλήρως με το γράμμα και το πνεύμα της απόφασης ή επιχειρεί μια de facto διεύρυνση εκτός ΟΗΕ.
Η ελληνική πλευρά επιμένει ότι στηρίζει διαχρονικά πρωτοβουλίες που προάγουν την ειρήνη, την ασφάλεια και τη σταθερότητα, με σαφή αναφορά στο Διεθνές Δίκαιο, τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας και τον Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών. Η στάση αυτή, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, θα αποτελέσει βασικό φίλτρο αξιολόγησης της πρόσκλησης.
Τριμερής Ελλάδα – Κύπρος – Αίγυπτος: σταθερός άξονας σε ασταθή περιφέρεια
Στο Κάιρο, ο Έλληνας ΥΠΕΞ επανέλαβε ότι η τριμερής συνεργασία Ελλάδας, Κύπρου και Αιγύπτου, από την πρώτη Σύνοδο Κορυφής του 2014, έχει εξελιχθεί σε πρότυπο περιφερειακής σύμπραξης. Η κοινή αντίληψη για τις περιφερειακές και διεθνείς σχέσεις, η προσήλωση στη διπλωματία έναντι της στρατιωτικής κλιμάκωσης και η έμφαση στη σταθερότητα αντί του χάους παρουσιάζονται από την Αθήνα ως απάντηση στις πολλαπλές κρίσεις της Ανατολικής Μεσογείου.
Η συζήτηση επικεντρώθηκε στη Μέση Ανατολή, με έμφαση στη Γάζα και τη Δυτική Όχθη, αλλά και στη Συρία, την Υεμένη, το Σουδάν, το Κέρας της Αφρικής, το Ιράν και τη Λιβύη, αποτυπώνοντας το εύρος των προκλήσεων που καθιστούν κάθε νέα διεθνή πρωτοβουλία αντικείμενο αυξημένης καχυποψίας.
Γάζα και Παλαιστινιακό: στήριξη στο σχέδιο των ΗΠΑ, με όρους
Αναφορικά με το παλαιστινιακό, ο κ. Γεραπετρίτης σημείωσε ότι οι χώρες της τριμερούς χαιρετίζουν την έναρξη της δεύτερης φάσης του αμερικανικού Σχεδίου 20 σημείων για τον τερματισμό της σύγκρουσης στη Γάζα, το οποίο εγκρίθηκε μέσω της απόφασης 2803. Ιδιαίτερη μνεία έγινε στον ρόλο της Αιγύπτου στις διαμεσολαβητικές προσπάθειες, καθώς και στην ανάγκη παλαιστινιακής κυριαρχίας την «επόμενη ημέρα», με μια μεταρρυθμισμένη και ενισχυμένη Παλαιστινιακή Αρχή ως αξιόπιστο συνομιλητή.
Η Ελλάδα, όπως τονίστηκε, επιδιώκει ενεργό ρόλο στη μεταπολεμική φάση στη Γάζα και παραμένει σταθερά υπέρ της λύσης των Δύο Κρατών, βάσει των αποφάσεων του ΟΗΕ, θέση που συχνά λειτουργεί ως σημείο ισορροπίας ανάμεσα στις δυτικές πρωτοβουλίες και τις αραβικές ευαισθησίες.
Συρία, Ιράν και Αφρική: διπλωματία, δικαιώματα, θαλάσσια ασφάλεια
Για τη Συρία, η ελληνική θέση εστιάζει στην ανάγκη επανένταξης της χώρας στην περιφερειακή αρχιτεκτονική, υπό τον όρο μιας συμπεριληπτικής πολιτικής μετάβασης που θα διασφαλίζει την εκπροσώπηση όλων των εθνοτικών και θρησκευτικών κοινοτήτων. Στο ζήτημα του Ιράν, η Αθήνα επανέλαβε την προσήλωσή της στην αποκλιμάκωση και τον διάλογο, με σαφή αναφορά στον σεβασμό θεμελιωδών δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της ελευθερίας της έκφρασης και του συνέρχεσθαι.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στη θαλάσσια ασφάλεια, ειδικά στην Ερυθρά Θάλασσα, κρίσιμο κόμβο για το παγκόσμιο εμπόριο. Η Ελλάδα, ως ναυτιλιακή δύναμη και εκλεγμένο μέλος του Συμβουλίου Ασφαλείας, θεωρεί την ελευθερία της ναυσιπλοΐας και την εφαρμογή του Δικαίου της Θάλασσας στρατηγική προτεραιότητα, ενώ εξέφρασε έντονη ανησυχία για την ανθρωπιστική κρίση στο Σουδάν και τμήματα της Υποσαχάριας Αφρικής.
Το «Συμβούλιο Ειρήνης» Τραμπ και οι διεθνείς αντιδράσεις
Την ίδια ώρα, το διεθνές περιβάλλον στο οποίο καλείται να αποφασίσει η Ελλάδα είναι ιδιαίτερα φορτισμένο. Σύμφωνα με πληροφορίες του Reuters, περίπου 60 χώρες έχουν λάβει πρόσκληση για συμμετοχή στο «Board of Peace», με τον Ντόναλντ Τραμπ να προβλέπεται ως πρόεδρος εφ’ όρου ζωής. Τα κράτη-μέλη θα έχουν τριετή θητεία, εκτός αν καταβάλουν 1 δισ. δολάρια για να εξασφαλίσουν μόνιμη συμμετοχή, ρύθμιση που έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις και ειρωνικά σχόλια περί «λύτρων».
Μέχρι στιγμής, μόνο η Ουγγαρία του Βίκτορ Όρμπαν έχει αποδεχθεί απερίφραστα την πρόσκληση, ενώ άλλες κυβερνήσεις, όπως της Ιταλίας και του Καναδά, τοποθετούνται με προσεκτική ασάφεια. Ευρωπαίοι και δυτικοί διπλωμάτες εκφράζουν ανησυχία ότι το εγχείρημα υπονομεύει τον ρόλο του ΟΗΕ, κάνοντας λόγο ακόμη και για ένα «Trump United Nations» που παρακάμπτει τις θεμελιώδεις αρχές του Καταστατικού Χάρτη.
Το κρίσιμο ερώτημα για την Αθήνα
Για την ελληνική διπλωματία, το ζήτημα δεν είναι μόνο πολιτικό αλλά και θεσμικό. Εφόσον έχει ανακοινωθεί επισήμως ότι η Ελλάδα έχει προσκληθεί, καθίσταται αναγκαίο να διευκρινιστεί αν η πρόσκληση αφορά κανονική, τριετή συμμετοχή, στο πλαίσιο της απόφασης 2803, ή αν συνοδεύεται από τη λογική της οικονομικής συνεισφοράς του ενός δισ. για μόνιμη ένταξη. Η διάκριση αυτή δεν είναι δευτερεύουσα, καθώς αγγίζει τον πυρήνα της ελληνικής θέσης υπέρ της πολυμέρειας και της θεσμικής νομιμότητας.
Σε ένα διεθνές σύστημα που δοκιμάζεται από πολέμους, ανταγωνισμούς και κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς, η Αθήνα καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στη συμμετοχή σε μια δυνητικά ισχυρή πρωτοβουλία και στην ανάγκη να μην νομιμοποιήσει πρακτικές που θα μπορούσαν να αποδυναμώσουν τον ΟΗΕ. Η απόφαση που θα ληφθεί δεν θα αφορά μόνο τη Γάζα, αλλά και τη συνολική κατεύθυνση της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής σε μια περίοδο βαθιάς γεωπολιτικής ρευστότητας.
