Η Άγκυρα επιχειρεί να περάσει από τη θεωρία στην επίσημη κρατική στρατηγική το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας», προωθώντας νομοσχέδιο που δίνει στον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν τη δυνατότητα να προχωρά σε μονομερείς διεκδικήσεις θαλάσσιων ζωνών έως και 200 ναυτικά μίλια από τις τουρκικές ακτές. Η πρωτοβουλία προκαλεί ήδη έντονη ανησυχία σε Αθήνα και Λευκωσία, καθώς συνδέεται άμεσα με αλιευτικά δικαιώματα, εξορύξεις, γεωτρήσεις και θαλάσσιες ζώνες σε περιοχές όπου υπάρχουν επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Bloomberg, το κυβερνών AKP προετοιμάζει τον «Νόμο περί Τουρκικών Θαλάσσιων Ζωνών», ο οποίος αναμένεται να κατατεθεί στην τουρκική Εθνοσυνέλευση μέσα στον Ιούνιο, αμέσως μετά τη θρησκευτική εορτή Kurban Bayram.
Νομοθετική κατοχύρωση της «Γαλάζιας Πατρίδας»
Το σχέδιο νόμου θεωρείται κομβικής σημασίας για τη στρατηγική της Άγκυρας, καθώς για πρώτη φορά επιχειρείται να αποκτήσει θεσμική και νομοθετική υπόσταση το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας». Οι διατάξεις του δίνουν αυξημένες εξουσίες στον Τούρκο πρόεδρο για τον καθορισμό θαλάσσιων ζωνών, την επέκταση χωρικών υδάτων όπου αυτό κρίνεται αναγκαίο και την άσκηση κυριαρχικών δικαιωμάτων σε ζητήματα αλιείας, εξόρυξης και ενεργειακών ερευνών.
Οι ίδιες πληροφορίες αναφέρουν ότι η Άγκυρα θέλει να διασφαλίσει πως δεν θα αποκλειστεί από τις ενεργειακές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο, ειδικά στις περιοχές όπου εντοπίζονται σημαντικά κοιτάσματα φυσικού αερίου. Παράλληλα, το νομοσχέδιο προβλέπει δυνατότητα δημιουργίας θαλάσσιων πάρκων ακόμη και σε αμφισβητούμενες περιοχές.
Στην Αθήνα, διπλωματικές πηγές παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, καθώς η τουρκική πρωτοβουλία θεωρείται προσπάθεια δημιουργίας νέων τετελεσμένων μέσω εσωτερικής νομοθεσίας.
Το παράδοξο της Τουρκίας και το Δίκαιο της Θάλασσας
Η συζήτηση αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, η οποία προβλέπει ότι τα παράκτια κράτη μπορούν να ορίζουν Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη έως και 200 ναυτικά μίλια. Ωστόσο, στις περιπτώσεις όπου υπάρχουν επικαλυπτόμενες διεκδικήσεις, απαιτούνται συμφωνίες μεταξύ των εμπλεκόμενων κρατών.
Η Τουρκία, ωστόσο, δεν έχει υπογράψει ούτε επικυρώσει τη σχετική σύμβαση, γεγονός που προκαλεί έντονες αντιδράσεις στην ελληνική πλευρά. Διπλωματικοί και νομικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι η Άγκυρα επικαλείται επιλεκτικά πρόνοιες του διεθνούς δικαίου, χωρίς να αναγνωρίζει το συνολικό πλαίσιο της σύμβασης.
Η ελληνική απάντηση: «Δεν θα γίνουν αποδεκτές αναθεωρητικές προσεγγίσεις»
Η ελληνική κυβέρνηση έστειλε αυστηρά μηνύματα προς την Άγκυρα, επιχειρώντας να καταστήσει σαφές ότι μονομερείς κινήσεις δεν μπορούν να παράγουν διεθνή αποτελέσματα.
Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας, από το Αγαθονήσι, υπογράμμισε ότι όλα τα ελληνικά νησιά, ανεξαρτήτως μεγέθους, διαθέτουν πλήρη δικαιώματα βάσει του διεθνούς δικαίου και της Σύμβασης για το Δίκαιο της Θάλασσας. Τόνισε ακόμη ότι η Ελλάδα επιδιώκει σχέσεις καλής γειτονίας, αλλά δεν πρόκειται να αποδεχθεί αναθεωρητικές λογικές που αμφισβητούν κυριαρχικά δικαιώματα.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, ο οποίος σημείωσε ότι οποιαδήποτε μονομερής ενέργεια σε περιοχές που απαιτούν διμερή ή πολυμερή συνεννόηση έχει αποκλειστικά εσωτερική ισχύ και δεν αναγνωρίζεται διεθνώς.
Ο επικεφαλής της ελληνικής διπλωματίας υπογράμμισε ότι η Αθήνα διαθέτει πολλαπλά διπλωματικά και θεσμικά εργαλεία μέσω της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των Ηνωμένων Εθνών, ενώ επέμεινε ότι η Ελλάδα επιλέγει να λειτουργεί στρατηγικά και όχι αντιδραστικά.
Το casus belli παραμένει στο τραπέζι
Ιδιαίτερη αίσθηση προκαλεί το γεγονός ότι στο υπό διαμόρφωση νομοσχέδιο επαναβεβαιώνεται η τουρκική θέση περί casus belli σε περίπτωση επέκτασης των ελληνικών χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο.
Ο Γιουτζέλ Ατζέρ, μέλος του διοικητικού συμβουλίου του Dehukam, του οργανισμού που συμμετείχε στον τουρκικό θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό, δήλωσε ότι η Τουρκία δεν πρόκειται να αποδεχθεί ποτέ χωρικά ύδατα πέραν των 6 μιλίων στο Αιγαίο και ότι παραμένει σε πλήρη ισχύ η απόφαση της τουρκικής Εθνοσυνέλευσης του 1995.
Την ίδια ώρα, η Άγκυρα επιχειρεί να περιορίσει τις αντιδράσεις, υποστηρίζοντας ότι το νομοσχέδιο δεν αποσκοπεί στη δημιουργία νέας κρίσης με την Ελλάδα. Ωστόσο, η ουσία της πρωτοβουλίας καταγράφεται στην προσπάθεια μετατροπής μακροχρόνιων τουρκικών διεκδικήσεων σε επίσημο κρατικό πλαίσιο με αυξημένες εξουσίες για τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν.
Νέα φάση στην ελληνοτουρκική εξίσωση
Η χρονική συγκυρία δεν θεωρείται τυχαία. Το τουρκικό νομοσχέδιο έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία Αθήνα και Άγκυρα επιχειρούσαν να διατηρήσουν ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας μετά την περίοδο έντασης των προηγούμενων ετών.
Η νομοθετική κατοχύρωση της «Γαλάζιας Πατρίδας» δημιουργεί, ωστόσο, νέα δεδομένα στην περιοχή, καθώς μεταφέρει τη διεκδικητική στρατηγική της Τουρκίας από το επίπεδο της πολιτικής ρητορικής στο πεδίο της κρατικής θεσμοθέτησης. Αυτό ακριβώς είναι που προκαλεί τη μεγαλύτερη ανησυχία στην ελληνική πλευρά, η οποία βλέπει την Άγκυρα να επιχειρεί να δημιουργήσει νομικό και πολιτικό υπόβαθρο για μελλοντικές κινήσεις σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.
