Ένα πρωτοφανές διπλωματικό και εμπορικό μπρα ντε φερ βρίσκεται σε εξέλιξη ανάμεσα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, με επίκεντρο τη Γροιλανδία αλλά με προεκτάσεις που αγγίζουν τον πυρήνα της διατλαντικής συμμαχίας.
Οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για επιβολή δασμών σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, ως αντίποινα για τη στρατιωτική τους παρουσία στη νήσο, πυροδοτούν μια αλυσιδωτή αντίδραση που δοκιμάζει την ευρωπαϊκή ενότητα, την αξιοπιστία του ΝΑΤΟ και το ίδιο το πλαίσιο των σχέσεων Ε.Ε.–ΗΠΑ.
Οι δασμοί ως εργαλείο πολιτικής πίεσης
Ο Αμερικανός πρόεδρος ανακοίνωσε ότι από την 1η Φεβρουαρίου θα επιβληθούν δασμοί 10% σε όλα τα προϊόντα που εξάγουν στις ΗΠΑ η Δανία, η Νορβηγία, η Σουηδία, η Γαλλία, η Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ολλανδία και η Φινλανδία. Από την 1η Ιουνίου, το ποσοστό αυτό θα αυξηθεί στο 25%. Η απόφαση συνδέεται άμεσα με τη συμμετοχή των χωρών αυτών σε πολυεθνική δύναμη ασφαλείας στη Γροιλανδία, την οποία η Ουάσιγκτον αντιμετωπίζει ως πρόκληση στα στρατηγικά της συμφέροντα.
Οι οκτώ χώρες, σε κοινή τους δήλωση, κατήγγειλαν τις απειλές ως ενέργεια που «υπονομεύει τις διατλαντικές σχέσεις» και προειδοποίησαν για τον κίνδυνο μιας επικίνδυνης καθοδικής σπειροειδούς πορείας. Παράλληλα, εξέφρασαν την αλληλεγγύη τους στη Δανία και στον λαό της Γροιλανδίας, δεσμευόμενες να συνεχίσουν ενωμένες και συντονισμένες την αντίδρασή τους.
Ως μέλη του ΝΑΤΟ, οι ευρωπαϊκές χώρες τονίζουν ότι η παρουσία τους στην Αρκτική υπηρετεί κοινά διατλαντικά συμφέροντα ασφάλειας, σε μια περιοχή αυξανόμενης γεωστρατηγικής σημασίας, όπου η Ρωσία και η Κίνα ενισχύουν διαρκώς το αποτύπωμά τους.
Σε αυτό το κλίμα, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, επιχειρώντας να «μπαλώσει» το ρήγμα που διαμορφώνεται, δήλωσε ότι είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για «την κατάσταση ασφαλείας» στη Γροιλανδία και την Αρκτική, την ώρα που στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αυξάνεται η ανησυχία για τις απειλές επιβολής πρόσθετων δασμών.
«Συζήτησα με τον πρόεδρο των ΗΠΑ για την κατάσταση ασφαλείας στη Γροιλανδία και την Αρκτική. Θα συνεχίσουμε τις προσπάθειές μας στο θέμα αυτό και ανυπομονώ να τον συναντήσω στο Νταβός στο τέλος της εβδομάδας», έγραψε στην πλατφόρμα Χ ο Ρούτε, αποφεύγοντας οποιαδήποτε διευκρίνιση για το περιεχόμενο της συνομιλίας.
Έκτακτος συναγερμός στις Βρυξέλλες
Η Ευρωπαϊκή Ένωση απάντησε άμεσα, συγκαλώντας έκτακτο συμβούλιο των μόνιμων αντιπροσώπων των 27 κρατών-μελών με πρωτοβουλία της Κυπριακής Προεδρίας. Στις Βρυξέλλες επικρατεί η εκτίμηση ότι πρόκειται για μια άνευ προηγουμένου κλιμάκωση, η οποία απειλεί να ανοίξει ένα βαθύ ρήγμα στη διατλαντική συμμαχία.
Στο τραπέζι βρίσκεται πλέον ανοιχτά το λεγόμενο «μέσο κατά του εξαναγκασμού», το εμπορικό «μπαζούκα» της Ε.Ε., ένα νομικό εργαλείο που επιτρέπει περιορισμούς στις εισαγωγές αγαθών και υπηρεσιών, καθώς και αντίμετρα σε επενδύσεις ή στη συμμετοχή εταιρειών τρίτων χωρών στις ευρωπαϊκές αγορές κρατικών προμηθειών. Αν και δεν έχει εφαρμοστεί ποτέ έως σήμερα, η απειλή ενεργοποίησής του αποτυπώνει τη σοβαρότητα της κατάστασης.
Παράλληλα, αρκετοί ευρωβουλευτές προειδοποιούν ότι δεν προτίθενται να επικυρώσουν τη συμφωνία για μηδενικούς δασμούς που είχε επιτευχθεί το περασμένο καλοκαίρι μεταξύ Ε.Ε. και ΗΠΑ, γεγονός που θα οδηγήσει σε «πάγωμα» των προνομίων που απολαμβάνουν αμερικανικά προϊόντα στην ευρωπαϊκή αγορά.
Η Γροιλανδία στο επίκεντρο της γεωπολιτικής σκακιέρας
Στο Νούουκ, την πρωτεύουσα της Γροιλανδίας, το κλίμα είναι βαρύ. Οι κάτοικοι παρακολουθούν με αγωνία τις εξελίξεις, αντιλαμβανόμενοι ότι το μέλλον της νήσου τους υπερβαίνει τα τοπικά όρια. Μαζική διαδήλωση με περισσότερους από 5.000 συμμετέχοντες έστειλε το μήνυμα ότι «η Γροιλανδία δεν πωλείται», εκφράζοντας τη λαϊκή αντίδραση απέναντι στις πιέσεις και τα σχέδια της Ουάσιγκτον.
Η αποχώρηση των 15 Γερμανών στρατιωτών από την πολυεθνική δύναμη προκάλεσε νέα ανησυχία. Το Βερολίνο διευκρίνισε ότι η αποστολή ολοκληρώθηκε σύμφωνα με το πρόγραμμα και δεν διεκόπη πρόωρα, ωστόσο η χρονική συγκυρία της αποχώρησης ενίσχυσε τις αμφιβολίες για τη συνοχή της ευρωπαϊκής στάσης.
Τριγμοί στο ΝΑΤΟ και βαριές προειδοποιήσεις
Ο Δανός υπουργός Εξωτερικών Λαρς Λόκε Ράσμουσεν μίλησε ανοιχτά για κίνδυνο αποσταθεροποίησης του ΝΑΤΟ, προειδοποιώντας ότι διακυβεύεται η παγκόσμια γεωπολιτική τάξη «όπως τη γνωρίζουμε». Η Ευρώπη, όπως τόνισε, είναι ισχυρότερη μόνο όταν δείχνει συλλογικά τη δύναμή της.
Ιδιαίτερα αιχμηρή ήταν και η τοποθέτηση της επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, η οποία σημείωσε ότι οι δασμοί προς Ευρωπαίους συμμάχους «παίζουν το παιχνίδι της Κίνας και της Ρωσίας», υπονομεύοντας τόσο την κοινή ασφάλεια όσο και την οικονομική ευημερία των δύο πλευρών του Ατλαντικού.
Η Γαλλία προτίθεται να ζητήσει υιοθέτηση οικονομικών αντίμετρων της ΕΕ μετά τις δασμολογικές απειλές των ΗΠΑ
Ο Εμανουέλ Μακρόν προτίθεται να προτείνει, στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, την ενεργοποίηση του ευρωπαϊκού μηχανισμού που δίνει τη δυνατότητα στις Βρυξέλλες να λαμβάνουν οικονομικού χαρακτήρα αντίποινα κατά τρίτων κρατών που ασκούν οικονομικές πιέσεις στα κράτη μέλη της ΕΕ για να επηρεάζουν τις πολιτικές τους αποφάσεις. Αυτό ανέφεραν σήμερα κύκλοι προσκείμενοι στην προεδρία της Γαλλικής Δημοκρατίας, οι οποίοι σημείωναν ότι καθόλη τη διάρκεια της ημέρας ο Γάλλος πρόεδρος θα βρίσκεται σε διαρκή επαφή με τους Ευρωπαίους ομολόγους του “με στόχο τον συντονισμό της ευρωπαΐκής απάντησης στις απαράδεκτες δασμολογικές απειλές του αμερικανού προέδρου Τραμπ”.
Οι ίδιες πηγές σημειώνουν πως η αμερικανική προσέγγιση των πραγμάτων θέτει το ερωτήματα αναφορικά με την εγκυρότητα της συμφωνίας για τους δασμούς στην οποία κατέληξαν το περασμένο καλοκαίρι η ΕΕ και οι ΗΠΑ.
Τέλος γαλλικές διπλωματικές πηγές σημειώνουν πως για την ενεργοποίηση του ευρωπαϊκού μηχανισμού αντιποίνων δεν απαιτείται ομοφωνία των κρατών μελών – αλλά ειδική πλειοψηφία, και ότι μέσω αυτού του μηχανισμού μπορούν να υιοθετηθούν αποφάσεις σχετικές με επενδυτικού χαρακτήρα σχέδια, όπως και με τη συμμετοχή εταιρειών τρίτων κρατών στις ευρωπαϊκές αγορές κρατικών προμηθειών.
Οι απειλές Τραμπ για επιβολή νέων δασμών αποτελούν «μια μορφή οικονομικού πολέμου», δήλωσε η Γαλλίδα υπουργός Άμυνας, Αλίς Ρουφό
Οι απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για επιβολή νέων δασμών στις χώρες της ΕΕ που αντιτίθενται στην προσάρτηση της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ αποτελούν «μια μορφή οικονομικού πολέμου», δηλωσε σήμερα σε γαλλικό τηλεοπτικό σταθμό η Γαλλίδα υπουργός ‘Αμυνας, Αλίς Ρουφό.
«Εισερχόμαστε σε μια ζώνη εξαναγκασμού από την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών, που ουσιαστικά επιχειρούν να επηρεάζουν τις πολιτικές αποφάσεις μέσω της επιβολής οικονομικών μέτρων» ανέφερε η Αλίς Ρουφό, σημειώνοντας ταυτόχρονα ότι αντιμέτωπη με τις απειλές του Αμερικανού προέδρου, «η Ευρώπη δεν είναι αφοπλισμένη… ούτε διπλωματικά, ούτε οικονομικά, ούτε εμπορικά». «Έχουμε όπλα, έχουμε εργαλεία. Θα πρέπει να δούμε πώς θα τα χρησιμοποιήσουμε, αλλά πρέπει να γίνει με ενιαίο και συνεκτικό τρόπο» κατέληξε η Γαλλίδα υπουργός.
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκαν, εξάλλου, σήμερα και υπουργοί άλλων κρατών μελών της Ευρωπαΐκής Ενωσης.
«Είναι εκβιασμός. Αυτό που κάνει ο Ντόναλντ Τραμπ αυτή τη στιγμή είναι εκβιασμός», δήλωσε ο Ντάβιντ φαν Βιλ, ο Ολλανδός υπουργός Εξωτερικών, ενώ η Ιρλανδή ομόλογός του, Έλεν ΜακΈντι, χαρακτήρισε τις αμερικανικές απειλές ως «εντελώς απαράδεκτες και βαθιά λυπηρές». «Δεδομένου του πλαισίου, πιστεύουμε ότι αυτή η διαμάχη για τους δασμούς είναι λάθος. Πιστεύουμε ότι είναι βαθιά περιττή και αντιπαραγωγική», δήλωσε, τέλος, η Βρετανίδα υπουργός Πολιτισμού Λίζα Νάντι.
Μερτς: Οι απειλές για δασμούς υπονομεύουν τις διατλαντικές σχέσεις
Την στήριξή του στην Δανία και στον λαό της Γροιλανδίας τόνισε ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, προειδοποιώντας ταυτόχρονα ότι οι απειλές για δασμούς «υπονομεύουν τις διατλαντικές σχέσεις».
«Στέκουμε αποφασισμένοι και ενωμένοι στο πλευρό της Δανίας και του λαού της Γροιλανδίας. Ως μέλος του ΝΑΤΟ, έχουμε δεσμευτεί να ενισχύσουμε την ασφάλεια στην Αρκτική. Οι απειλές για δασμούς υπονομεύουν τις διατλαντικές σχέσεις και ενέχουν τον κίνδυνο κλιμάκωσης», δήλωσε πριν από λίγο ο Φρίντριχ Μερτς σε ανάρτησή του στο «Χ».
Η αναγνωριστική ομάδα των γερμανικών ενόπλων δυνάμεων αναχωρεί σήμερα από τη Γροιλανδία έχοντας ολοκληρώσει την αποστολή της, διευκρίνισε εκπρόσωπος της Bundeswehr, διαψεύδοντας πληροφορίες ότι οι 15 Γερμανοί στρατιώτες επιστρέφουν νωρίτερα του προβλεπόμενου.
«Η αναγνωριστική αποστολή απέδωσε ικανοποιητικά αποτελέσματα για όλους και η αξιολόγηση θα πραγματοποιηθεί τώρα στη Γερμανία. Η αποστολή δεν διεκόπη, ολοκληρώθηκε σύμφωνα με το πρόγραμμα», δήλωσε εκπρόσωπος της επιχειρησιακής διοίκησης των ενόπλων δυνάμεων στο γερμανικό πρακτορείο ειδήσεων dpa. Οι στρατιώτες, οι οποίοι έφθασαν στη Γροιλανδία το απόγευμα της Παρασκευής, αναχωρούν σήμερα από το Νουούκ με ενδιάμεση στάση στην Κοπεγχάγη.
Σύμφωνα με το περιοδικό Der Spiegel, η αποστολή τους περιελάμβανε τη διερεύνηση των επιλογών για την ασφάλεια της Γροιλανδίας από απειλές όπως π.χ. από τη Ρωσία. Οι ΗΠΑ είχαν προσκληθεί να συμμετάσχουν, αλλά αρνήθηκαν. Επιπλέον, χθες το βράδυ ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την επιβολή επιπλέον δασμών ύψους 10% από την 1η Φεβρουαρίου και 25% από 1η Ιουνίου εναντίον των οκτώ ευρωπαϊκών χωρών που συμμετείχαν στη συγκεκριμένη αποστολή.
Ένα τεστ ευρωπαϊκής ενότητας
Η Γροιλανδία, από την πλευρά της, ευχαριστεί τις ευρωπαϊκές χώρες για τη στήριξή τους και δηλώνει αποφασισμένη να μην υποκύψει. Όπως τονίζουν πολιτικοί και τοπικοί αξιωματούχοι, το κρίσιμο δεν είναι μόνο η ρητορική αλληλεγγύη, αλλά η διατήρηση μιας σταθερής, ενιαίας ευρωπαϊκής στάσης.
Τα επόμενα 24ωρα θεωρούνται καθοριστικά. Το ερώτημα που αιωρείται πάνω από τις Βρυξέλλες και τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες είναι αν η Ευρώπη θα καταφέρει να μιλήσει με μία φωνή ή αν οι εσωτερικές διαφοροποιήσεις θα επιτρέψουν στην Ουάσιγκτον να μετατρέψει τους δασμούς σε μόνιμο εργαλείο γεωπολιτικού εξαναγκασμού. Σε κάθε περίπτωση, η κρίση της Γροιλανδίας δείχνει ότι οι διατλαντικές σχέσεις εισέρχονται σε μια νέα, πολύ πιο αβέβαιη φάση.
