Η ανάληψη της προεδρίας του Eurogroup από τον υπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκο Πιερρακάκη αποτελεί μια εξέλιξη με σαφή συμβολική αξία για την Ελλάδα. Δεκαπέντε χρόνια μετά την είσοδο στα μνημόνια, η χώρα βρίσκεται πλέον στο τιμόνι του ισχυρότερου άτυπου οργάνου της Ευρωζώνης, επιβεβαιώνοντας ότι η μακροοικονομική σταθεροποίηση και η δημοσιονομική εξυγίανση αναγνωρίζονται από τους Ευρωπαίους εταίρους.
Η εκλογή του Έλληνα υπουργού έναντι του Βίνσεντ βαν Πέτεγκεμ δεν ερμηνεύεται μόνο ως επιβράβευση της ελληνικής οικονομικής πορείας. Αποτυπώνει επίσης πολιτικές ισορροπίες, καθώς αρκετές χώρες είδαν με δυσφορία την αντίθεση του Βελγίου στη χρήση των παγωμένων ρωσικών περιουσιακών στοιχείων για τη χρηματοδότηση της Ουκρανίας. Το συγκεκριμένο ζήτημα παραμένει στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας.
Μπορεί να «σφυρίζει» υπέρ της Ελλάδας;
Παρά τη θετική χροιά της εκλογής, η προεδρία δεν αλλάζει αυτόματα τις συνθήκες για την ελληνική οικονομία. Το Eurogroup λειτουργεί υπό αυστηρούς κανόνες και ισορροπίες. Με ποδοσφαιρικούς όρους, τίθεται εύλογα το ερώτημα: Μπορεί ο Πιερρακάκης να «σφυρίζει» υπέρ της Ελλάδας; Η απάντηση είναι μάλλον όχι. Η θέση του προέδρου είναι ρυθμιστική και όχι εκτελεστική, με κύρια αποστολή τη διατήρηση συνοχής ανάμεσα σε 20 υπουργούς Οικονομικών.
Τα οφέλη για την Ελλάδα
Παρά τους περιορισμούς του ρόλου της προεδρίας, η ελληνική πλευρά αποκτά ισχυρά πλεονεκτήματα. Η παρουσία του Πιερρακάκη στην προεδρία σημαίνει:
- Ταχύτερη ενημέρωση για όσα συζητούνται στις Βρυξέλλες.
- Καλύτερη πρόσβαση στα κέντρα λήψης αποφάσεων.
- Πιθανότητα συνδιαμόρφωσης πολιτικών σε μια περίοδο κρίσιμων ευρωπαϊκών μεταρρυθμίσεων.
Οι προκάτοχοί του –Γιούνκερ, Ντάισελμπλουμ, Σεντένο, Ντόναχιου– διαμόρφωσαν πολιτικές με άμεσο αντίκτυπο στο μέλλον της Ευρωζώνης. Ο Πιερρακάκης θα έχει την ίδια δυνατότητα για τα επόμενα 2,5 χρόνια. Η πρώτη συνεδρίασή του θα γίνει στις 19 Ιανουαρίου 2026, σε μια χρονιά που η Ευρωζώνη θα κληθεί να λάβει κρίσιμες αποφάσεις.
Τα δύσκολα θέματα της ευρωπαϊκής ατζέντας
Στην κορυφή της ατζέντας θα βρεθούν:
- Η πράσινη φορολογία σε τσιγάρα, αεροπορικά και ναυτιλιακά καύσιμα
- Η αξιοποίηση των δεσμευμένων ρωσικών κεφαλαίων
- Η προετοιμασία για το ψηφιακό ευρώ
- Η ενίσχυση της Ενιαίας Αγοράς
- Η δημιουργία «ευρωπαίων πρωταθλητών»
- Η υιοθέτηση των προτάσεων της έκθεσης Ντράγκι για την ανταγωνιστικότητα
Η Ελλάδα έχει ήδη ζητήσει μεταβατική περίοδο προσαρμογής στη «πράσινη φορολογία», καθώς η επίπτωση σε νησιωτικές περιοχές και σε τομείς όπως η ναυτιλία μπορεί να είναι σημαντική. Παράλληλα, η καταπολέμηση του λαθρεμπορίου καπνικών θα δεχόταν ισχυρό πλήγμα από μια απότομη αύξηση φόρων.
Στο βάθος της ευρωπαϊκής συζήτησης βρίσκονται και μεγαλύτερα ζητήματα: η μετανάστευση, η νησιωτικότητα και οι προκλήσεις στις σχέσεις με την Τουρκία. Η παρουσία της Ελλάδας σε G7 και G20 ενισχύει περαιτέρω το αποτύπωμά της.
Το σχέδιο Πιερρακάκη για την Ευρωζώνη
Στην επιστολή με την οποία ανακοίνωσε την υποψηφιότητά του, ο Πιερρακάκης έθεσε τέσσερις κεντρικούς πυλώνες:
- Ενίσχυση της οικονομικής σύγκλισης στην Ευρωζώνη
- Εμβάθυνση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων
- Ενσωμάτωση της τεχνολογίας στη δημοσιονομική πολιτική
- Θωράκιση των ευρωπαϊκών οικονομιών απέναντι σε διαρθρωτικές προκλήσεις
Μετά την εκλογή του, τόνισε ότι στόχος του είναι η ενότητα της Ευρωζώνης, υπογραμμίζοντας ότι η παραδοσιακή διάκριση Βορρά–Νότου έχει αρχίσει να εκλείπει.
Τα μεγάλα αγκάθια για την ελληνική οικονομία
Η θετική ευρωπαϊκή αναγνώριση δεν αναιρεί τα διαρθρωτικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας.
- Η ανάπτυξη είναι υπαρκτή, αλλά η σύγκλιση με την ΕΕ παραμένει εύθραυστη.
- Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ αυξήθηκε 15,7% από το 2019, αλλά η Ελλάδα βρίσκεται στο 70% της ευρωπαϊκής αγοραστικής δύναμης.
- Η χώρα παραμένει η δεύτερη φτωχότερη στην ΕΕ.
- Τα εισοδήματα υστερούν κατά 14,8% σε σύγκριση με το 2010.
- Οι πραγματικοί μισθοί έχασαν 10% το 2021–2023 λόγω πληθωρισμού.
- Η παραγωγικότητα παραμένει 20% κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ.
Παράλληλα, το δημόσιο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ μειώνεται χάρη στην αύξηση του ονομαστικού ΑΕΠ, όμως το απόλυτο μέγεθος του παραμένει κοντά στα 365 δισ. ευρώ. Πρόκειται για έναν όγκο που συνεχίζει να αποτελεί μακροπρόθεσμο κίνδυνο.
Μια μεγάλη ευκαιρία με συγκεκριμένα όρια
Η προεδρία του Eurogroup προσφέρει στην Ελλάδα πρόσβαση, κύρος και τη δυνατότητα επιρροής σε μια εποχή γεωπολιτικών ανατροπών και οικονομικών μετασχηματισμών. Δεν μετατρέπει όμως τον πρόεδρο σε προπονητή που αποφασίζει, ούτε σε διαιτητή που σφυρίζει υπέρ της χώρας του.
Η Ελλάδα κερδίζει θέση στο τραπέζι, όχι ελευθέρας. Το αν θα αξιοποιήσει αυτή τη στιγμή προς όφελος της πραγματικής οικονομίας και της κοινωνίας θα εξαρτηθεί από τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων, την ενίσχυση της παραγωγικότητας και την αντιμετώπιση των βαθιών ανισοτήτων που εξακολουθούν να ταλανίζουν τη χώρα.
