Τι κέρδισε πραγματικά η Ελλάδα από την επίσκεψη του Αμερικανού ΥΠΕΞ
Ο Μάρκο Ρούμπιο ήρθε στην Αθήνα, συναντήθηκε με τον Κυριάκο Μητσοτάκη και τον Γιώργο Γεραπετρίτη, μίλησε στην Πνύκα και συμμετείχε στον 6ο Στρατηγικό Διάλογο Ελλάδας – ΗΠΑ. Η επίσκεψη ασφαλώς έχει σημασία. Το ερώτημα όμως είναι άλλο: για ποιο ακριβώς αποτέλεσμα πανηγυρίζουμε; Επειδή ο Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών ήρθε στην Αθήνα και όχι στην Άγκυρα; Επειδή μίλησε με θερμά λόγια για την Ελλάδα; Ή επειδή επανέλαβε στην Πνύκα τη στρατηγική της κυβέρνησης Τραμπ για την «ισχύ», την εθνική κυριαρχία και τη «Δύση»;
Η Αθήνα έχει κάθε λόγο να αξιοποιεί τη σχέση της με την Ουάσιγκτον. Η επίσκεψη του Ρούμπιο εντάσσεται στον Στρατηγικό Διάλογο Ελλάδας – ΗΠΑ και στην ατζέντα βρίσκονται η άμυνα, η ενέργεια, οι υποδομές, η τεχνολογία και η περιφερειακή ασφάλεια. Αυτό είναι πραγματικό και σημαντικό. Όπως πραγματική είναι και η αμερικανική επιδίωξη να ενισχύσει τον ρόλο της Ελλάδας στον Κάθετο Διάδρομο και στις ενεργειακές ροές προς την Ευρώπη.
Αλλά από αυτό μέχρι το συμπέρασμα ότι η Ελλάδα απέκτησε ξαφνικά ένα ισχυρό αμερικανικό «χαρτί» απέναντι στην Τουρκία υπάρχει μεγάλη απόσταση. Ιδίως όταν το μεγάλο τεστ για την Αθήνα παραμένει το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου, ένα έργο που εξακολουθεί να βρίσκεται στο επίκεντρο των γεωπολιτικών ισορροπιών στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το γεγονός ότι ο Ρούμπιο δεν επισκέφθηκε την Τουρκία μπορεί να παρουσιάζεται ως διπλωματική επιτυχία της Αθήνας. Δεν είναι όμως αυτονόητο ότι αποτελεί επιτυχία για τα ελληνικά συμφέροντα. Αντιθέτως, θα ήταν χρήσιμο για την Ελλάδα ένας Αμερικανός υπουργός Εξωτερικών να πήγαινε στην Άγκυρα και να έθετε ευθέως τα ζητήματα που μας αφορούν. Να εξηγούσε, για παράδειγμα, ότι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου δεν μπορεί να εξαρτάται από τουρκικές αντιδράσεις. Να έλεγε ότι η σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο προϋποθέτει σεβασμό των κανόνων και όχι την επιβολή του ισχυρότερου.
Το κρίσιμο τεστ δεν είναι η φωτογραφία στο Μαξίμου
Ο Ρούμπιο χρησιμοποίησε προσεκτική γλώσσα όταν αναφέρθηκε στις ελληνοτουρκικές διαφορές. Μίλησε για «ευαίσθητα ζητήματα» και «λεπτές καταστάσεις» που αφορούν και άλλες χώρες. Αυτό είναι διπλωματικά αναμενόμενο. Είναι όμως πολύ διαφορετικό από μια καθαρή αμερικανική θέση υπέρ της εφαρμογής του Διεθνούς Δικαίου και της αποτροπής μονομερών ενεργειών.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία. Η Ελλάδα δεν χρειάζεται έναν Αμερικανό υπουργό Εξωτερικών που απλώς θα φωτογραφηθεί δίπλα στον πρωθυπουργό. Χρειάζεται την αμερικανική ισχύ να μεταφράζεται σε συγκεκριμένες πολιτικές δεσμεύσεις.
Αν αυτές υπάρχουν και δεν ανακοινώνονται, θα φανούν στην πράξη. Αν δεν υπάρχουν, οι πανηγυρισμοί είναι πρόωροι.
Γιατί η Ουάσιγκτον έχει τα δικά της συμφέροντα. Και στην παρούσα συγκυρία ένα από τα σημαντικότερα είναι η ενέργεια.
Ο Κάθετος Διάδρομος και το αμερικανικό LNG
Ο Ρούμπιο δεν ήρθε στην Αθήνα μόνο για να μιλήσει για την αρχαία Ελλάδα. Η αμερικανική στρατηγική θέλει την Ελλάδα ενεργειακό κόμβο για τη μεταφορά αμερικανικού LNG προς την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη. Η χώρα μας, λόγω γεωγραφίας και υποδομών, μπορεί πράγματι να αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία.
Αυτό είναι θετικό. Αλλά πρέπει να γίνει μια διάκριση που συχνά χάνεται μέσα στον ενθουσιασμό της «στρατηγικής σχέσης».
Άλλο η γεωπολιτική αναβάθμιση της Ελλάδας και άλλο το ενεργειακό όφελος για την ελληνική κοινωνία.
Το αμερικανικό LNG δεν έρχεται στην Ευρώπη ως φιλανθρωπία. Είναι εμπορικό προϊόν. Οι ΗΠΑ θέλουν μεγαλύτερο μερίδιο στην ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας και η Ελλάδα θέλει να γίνει κόμβος αυτής της αγοράς. Τα συμφέροντα συναντώνται, αλλά δεν ταυτίζονται.
Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν η Ελλάδα θα γίνει κόμβος. Είναι τι θα κερδίσει ο Έλληνας καταναλωτής από αυτή την αναβάθμιση. Γιατί ένας ενεργειακός διάδρομος μπορεί να αυξάνει τη γεωπολιτική σημασία μιας χώρας χωρίς να μειώνει αυτομάτως τους λογαριασμούς των πολιτών της.
Η Πνύκα και η πολιτική χρήση της αρχαίας Ελλάδας
Και μετά ήρθε η Πνύκα.
Ο Ρούμπιο μίλησε για την αρχαία Ελλάδα, την Αθήνα, τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη, την πολιτική, τη φιλοσοφία, την αρετή και τη δημοκρατία. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς γιατί επέλεξε αυτό το σκηνικό. Η Πνύκα προσφέρει ένα μοναδικό πολιτικό και συμβολικό υπόβαθρο.
Το ενδιαφέρον βρίσκεται όμως στο πώς συνέδεσε την αρχαία Ελλάδα με το πολιτικό σχέδιο της κυβέρνησης Τραμπ.
Στον λόγο του κεντρική θέση είχαν η ισχύς, η εθνική κυριαρχία, ο εθνικισμός, η στρατιωτική δύναμη, τα σύνορα, η χριστιανική παράδοση και η ανάγκη ανασύνταξης της Δύσης. Το αφήγημα ήταν σαφές: η Δύση έχασε την αυτοπεποίθησή της, αποδυνάμωσε την παραγωγική και στρατιωτική της βάση, άνοιξε τα σύνορά της και παρέδωσε μέρος της κυριαρχίας της σε υπερεθνικούς θεσμούς.
Η δημοκρατία υπήρχε στην ομιλία του Ρούμπιο ως ιστορική παρακαταθήκη της Αθήνας. Δεν αποτέλεσε όμως το πολιτικό της κέντρο βάρους.
Και αυτό έχει σημασία.
Από την Αθήνα του Περικλή στην «Αμερική Πρώτα»
Η ιστορία δεν είναι ένα κατάστημα από το οποίο κάθε πολιτικός παίρνει τα σύμβολα που τον βολεύουν.
Η αρχαία Αθήνα πράγματι γέννησε τη δημοκρατική πολιτική παράδοση. Γέννησε όμως και την αυτοκρατορική Αθήνα. Την Αθήνα που, όταν αισθανόταν αρκετά ισχυρή, μπορούσε να επιβάλει τη βούλησή της στους άλλους.
Ο Θουκυδίδης το περιέγραψε με τον πιο σκληρό τρόπο στον Διάλογο Αθηναίων και Μηλίων: όταν η ισχύς γίνεται το μοναδικό μέτρο της πολιτικής, το δίκαιο υποχωρεί μπροστά στον συσχετισμό δύναμης.
Αυτό είναι ίσως το κομμάτι της αρχαίας Αθήνας που δεν ταίριαζε ιδιαίτερα στο μήνυμα της Πνύκας.
Γιατί ο Ρούμπιο δεν ήρθε να κάνει μάθημα κλασικής ιστορίας. Ήρθε να διατυπώσει μια πολιτική θέση για το σήμερα. Και αυτή η θέση είναι ότι η Δύση πρέπει να ανακτήσει την ισχύ της, να ενισχύσει τα σύνορά της, να αυξήσει τις αμυντικές της δαπάνες και να υπερασπιστεί τα συμφέροντά της.
Αυτό είναι το δόγμα της κυβέρνησης Τραμπ. Και η Ελλάδα είναι μέρος του σχεδιασμού.
Η Ελλάδα σύμμαχος, αλλά όχι πρωταγωνίστρια του αμερικανικού σχεδιασμού
Εδώ χρειάζεται ψυχραιμία.
Η Ελλάδα έχει κάθε συμφέρον να διατηρεί στενή σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η γεωγραφική της θέση, οι υποδομές της, η Σούδα, η Αλεξανδρούπολη, η συμμετοχή στο ΝΑΤΟ και ο ρόλος της στην Ανατολική Μεσόγειο την καθιστούν σημαντικό εταίρο.
Αλλά το «στρατηγικός εταίρος» δεν σημαίνει ότι τα δύο κράτη έχουν ταυτόσημα συμφέροντα.
Η Ουάσιγκτον βλέπει την Ελλάδα μέσα σε έναν πολύ μεγαλύτερο χάρτη: Ρωσία, Μαύρη Θάλασσα, Μέση Ανατολή, Τουρκία, ενεργειακές ροές, LNG, ΝΑΤΟ, εξοπλισμούς και ανταγωνισμό με την Κίνα. Η Αθήνα, από την πλευρά της, έχει συγκεκριμένα εθνικά ζητήματα: Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο, Κυπριακό, ελληνοτουρκικές σχέσεις, ενέργεια και ασφάλεια.
Οι δύο ατζέντες συναντώνται. Δεν είναι όμως ίδιες.
Και γι’ αυτό η Ελλάδα δεν πρέπει να μετρά τη διπλωματική επιτυχία με βάση το πόσο θερμά χαμογέλασε ο Ρούμπιο στο Μέγαρο Μαξίμου ή πόσο κολακευτικά μίλησε για τον ελληνικό πολιτισμό.
Τα πραγματικά αποτελέσματα θα φανούν μετά την αναχώρηση
Ο Ρούμπιο ήρθε, μίλησε, συναντήθηκε με την ελληνική πολιτική ηγεσία και έφυγε. Η πραγματική αποτίμηση της επίσκεψης αρχίζει τώρα.
Θα φανεί αν η Ουάσιγκτον θα στηρίξει έμπρακτα την Ελλάδα στα δύσκολα ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου. Θα φανεί αν το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου θα προχωρήσει χωρίς νέες υπαναχωρήσεις και γεωπολιτικούς εκβιασμούς. Θα φανεί ποια θα είναι η τιμή και ποιο το πραγματικό όφελος από την ενεργειακή συνεργασία. Θα φανεί, τέλος, αν η αμυντική σχέση θα λειτουργήσει ως πραγματική ασφάλεια ή κυρίως ως αγορά αμερικανικών οπλικών συστημάτων.
Μέχρι τότε, λοιπόν, ας κρατήσουμε μικρό καλάθι.
Η επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών στην Αθήνα είναι σημαντική. Δεν είναι όμως από μόνη της εθνική επιτυχία.
Και ασφαλώς δεν είναι λόγος για πανηγυρισμούς επειδή ο Ρούμπιο δεν πήγε στην Άγκυρα.
Αν πράγματι η Ουάσιγκτον επιλέξει να χρησιμοποιήσει την επιρροή της για να προστατεύσει τη σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, να στηρίξει την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου και να αντιμετωπίσει την Τουρκία με τους ίδιους κανόνες που ζητά από όλους τους συμμάχους της, τότε θα υπάρχει λόγος να μιλήσουμε για διπλωματικό κέρδος.
Μέχρι τότε, αυτό που γνωρίζουμε με βεβαιότητα είναι ότι η Αμερική ήρθε στην Αθήνα για να προωθήσει τα δικά της συμφέροντα.
Το ζητούμενο είναι αν η Ελλάδα θα καταφέρει, μέσα από αυτή τη σχέση, να προωθήσει εξίσου αποτελεσματικά τα δικά της.
