Η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ διαμορφώνει ένα νέο, άτυπο σχήμα μέσα στο ΝΑΤΟ, καλώντας συγκεκριμένους συμμάχους σε συναντήσεις για το μέλλον της Συμμαχίας και αφήνοντας εκτός χώρες με σημαντικό στρατιωτικό βάρος. Η Ελλάδα δεν περιλαμβάνεται στις προσκλήσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ουάσινγκτον συνδέει όλο και περισσότερο τη συμμαχική σχέση με τις αμυντικές δαπάνες και την προθυμία των Ευρωπαίων να ακολουθούν τις αμερικανικές επιλογές.
Η επόμενη συνάντηση έχει προγραμματιστεί στην Πολωνία και προωθείται από τον επικεφαλής πολιτικής του Πενταγώνου, Έλμπριτζ Κόλμπι. Πρόκειται για μια ομάδα εργασίας που εξετάζει το μέλλον του ΝΑΤΟ, σύμφωνα με διπλωμάτες που γνωρίζουν τον σχεδιασμό. Το γεγονός, ωστόσο, ότι από το σχήμα απουσιάζουν το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γαλλία και οι χώρες της Βαλτικής, ενώ συμμετέχουν χώρες όπως η Νορβηγία, η Σουηδία, η Φινλανδία, η Πολωνία, η Γερμανία και η Ολλανδία, έχει προκαλέσει ερωτήματα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες.
Η εξέλιξη έρχεται σε μια στιγμή που η ευρωπαϊκή ασφάλεια βρίσκεται σε ιδιαίτερα κρίσιμο σημείο. Οι προειδοποιήσεις για τη ρωσική στρατιωτική πίεση στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ έχουν ενταθεί, ενώ οι ευρωπαϊκές χώρες επιχειρούν παράλληλα να αυξήσουν τις αμυντικές τους δυνατότητες. Σε επιφυλακή η Ευρώπη για πιθανή ρωσική επίθεση στο ΝΑΤΟ
Η «Ομάδα του Μπέργκεν» και τα κριτήρια του Κόλμπι
Το σχήμα έχει γίνει γνωστό ως «Ομάδα του Μπέργκεν», από την πρώτη συνάντηση που πραγματοποιήθηκε τον Ιούνιο στο Μπέργκεν της Νορβηγίας. Ο Κόλμπι είχε τότε καλέσει τη Νορβηγία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία, την Πολωνία, τη Γερμανία και την Ολλανδία.
Ο ίδιος περιέγραψε τους συμμετέχοντες ως συμμάχους που κινούνται γρήγορα για την επίτευξη των δεσμεύσεων της Χάγης για τις αμυντικές δαπάνες, διαθέτουν το απαιτούμενο μέγεθος ώστε να συνεισφέρουν στρατιωτικά και είναι έτοιμοι να περάσουν στην «πρακτική δράση».
Η αμερικανική πλευρά υποστηρίζει ότι το σχήμα δεν αποσκοπεί στη δημιουργία ενός παράλληλου ΝΑΤΟ. Οι συμμετέχοντες υποστηρίζουν ότι στόχος είναι η επεξεργασία προτάσεων που στη συνέχεια θα μεταφέρονται στο σύνολο της Συμμαχίας για συζήτηση και δοκιμή.
Η επιλογή, ωστόσο, έχει ήδη δημιουργήσει μια διαφορετική πραγματικότητα: μέσα στο ΝΑΤΟ εμφανίζεται ένα μικρότερο κλαμπ χωρών που συνεργάζονται στενότερα με την Ουάσινγκτον για τον σχεδιασμό της επόμενης ημέρας.
Εκτός η Ελλάδα μαζί με Βρετανία, Γαλλία και Βαλτική
Η απουσία της Ελλάδας αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η Αθήνα έχει επενδύσει σημαντικά στην αμυντική της αναβάθμιση και στη στρατηγική σχέση με τις ΗΠΑ.
Η Ελλάδα δεν ήταν μεταξύ των προσκεκλημένων ούτε στις προηγούμενες συναντήσεις της συγκεκριμένης ομάδας ούτε, σύμφωνα με τις πληροφορίες για τον νέο γύρο συνομιλιών, στην προγραμματισμένη συνάντηση της Πολωνίας.
Το ίδιο ισχύει για το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία, δύο από τις σημαντικότερες στρατιωτικές δυνάμεις της Ευρώπης, αλλά και για τις χώρες της Βαλτικής, οι οποίες βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής ανησυχίας για τη Ρωσία.
Το ερώτημα που τίθεται από αποκλεισμένους συμμάχους είναι ποια ακριβώς είναι τα κριτήρια επιλογής. Διπλωμάτης χώρας που δεν προσκλήθηκε δήλωσε ότι οι κυβερνήσεις «κάνουν ό,τι τους ζητείται», αλλά εξακολουθούν να μην γνωρίζουν ποιος είναι ο σκοπός των συναντήσεων και με ποια κριτήρια αποφασίζεται η συμμετοχή.
Από τις αμυντικές δαπάνες στην πολιτική συμμόρφωση
Η επιλογή των χωρών αποκτά μεγαλύτερη σημασία εάν τοποθετηθεί στο πλαίσιο της συνολικής πολιτικής του Τραμπ απέναντι στους συμμάχους.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επανειλημμένα επικρίνει χώρες του ΝΑΤΟ για τις αμυντικές τους δαπάνες, αλλά και για τη στάση τους απέναντι στις αμερικανικές επιλογές σε άλλα μέτωπα, ιδιαίτερα στον πόλεμο με το Ιράν.
Η λογική αυτή έχει συνοδευτεί από την ιδέα μιας διάκρισης μεταξύ «υποδειγματικών συμμάχων» και χωρών που δεν ανταποκρίνονται στις αμερικανικές απαιτήσεις. Τον Απρίλιο, σύμφωνα με δημοσιεύματα, στον Λευκό Οίκο εξετάστηκε ακόμη και η δημιουργία μιας λίστας «καλών» και «κακών» συμμάχων, με διαφορετικές συνέπειες για κάθε κατηγορία.
Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ έχει επίσης μιλήσει για «model allies» και έχει προειδοποιήσει ότι χώρες που δεν υποστηρίζουν τα αμερικανικά συμφέροντα θα αντιμετωπίσουν συνέπειες.
Έτσι, η «Ομάδα του Μπέργκεν» αποκτά μια πολιτική διάσταση που ξεπερνά την απλή ανταλλαγή απόψεων για τη στρατιωτική μεταρρύθμιση του ΝΑΤΟ.
Η Γροιλανδία και η πιθανή είσοδος της Δανίας
Στο νέο σχήμα ενδέχεται να προστεθεί και η Δανία, σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το Politico, μετά τη συμφωνία με την Ουάσινγκτον για την επέκταση της αμερικανικής στρατιωτικής παρουσίας στη Γροιλανδία.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς η Γροιλανδία αποτέλεσε ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία στις σχέσεις του Τραμπ με ευρωπαϊκό σύμμαχο. Η πρόσφατη συμφωνία προβλέπει διευρυμένη αμερικανική στρατιωτική πρόσβαση και παρουσία στο νησί, χωρίς να μεταβιβάζεται η κυριαρχία από τη Δανία. Συμφωνία Τραμπ για τη Γροιλανδία: Οι ΗΠΑ εξασφαλίζουν μόνιμη στρατιωτική παρουσία
Η πιθανή ένταξη της Δανίας στην ομάδα θα ενισχύσει την εντύπωση ότι η Ουάσινγκτον χρησιμοποιεί πλέον και τη στρατηγική συνεργασία ως εργαλείο επιβράβευσης χωρών που ευθυγραμμίζονται με τις αμερικανικές προτεραιότητες.
«Να συμπαρασύρουμε ολόκληρη τη Συμμαχία»
Ο ίδιος ο Κόλμπι επιχειρεί να παρουσιάσει διαφορετική εικόνα. Έχει υποστηρίξει ότι στόχος είναι να «συμπαρασύρει ολόκληρη τη Συμμαχία» και να δημιουργηθεί ένα ισχυρότερο ΝΑΤΟ, με μεγαλύτερες ευρωπαϊκές στρατιωτικές δυνατότητες.
Το επιχείρημα έχει βάση σε μια πραγματική ανάγκη που αναγνωρίζεται πλέον ευρέως στην Ευρώπη: οι ευρωπαϊκοί στρατοί πρέπει να αυξήσουν την παραγωγή όπλων, τα αποθέματα πυρομαχικών, τις δυνατότητες αεράμυνας και τη συνολική επιχειρησιακή τους ικανότητα.
Το πρόβλημα που θέτουν όμως ορισμένοι σύμμαχοι είναι διαφορετικό: εάν η προσπάθεια αυτή οργανώνεται μέσα από μικρούς κύκλους «προνομιούχων» χωρών, μπορεί να δημιουργηθεί μια νέα εσωτερική διαχωριστική γραμμή μέσα στη Συμμαχία.
Ακόμη και διπλωμάτες προσκεκλημένων χωρών αναγνωρίζουν ότι η επιλογή έχει προκαλέσει εκνευρισμό σε συμμάχους που έχουν ήδη αυξήσει σημαντικά τις αμυντικές τους δαπάνες.
Το ερώτημα για το μέλλον του ΝΑΤΟ
Η συζήτηση επομένως δεν αφορά μόνο το ποιοι θα καθίσουν στο τραπέζι της Πολωνίας. Αφορά το μοντέλο λειτουργίας του ΝΑΤΟ που διαμορφώνεται υπό τη δεύτερη προεδρία Τραμπ.
Η αμερικανική κυβέρνηση ζητά από την Ευρώπη περισσότερες αμυντικές δαπάνες, μεγαλύτερη στρατιωτική αυτάρκεια και σαφέστερη συνεισφορά στην κοινή άμυνα. Παράλληλα, όμως, συνδέει όλο και περισσότερο τη σχέση με την Ουάσινγκτον με τη στάση των συμμάχων σε ζητήματα που υπερβαίνουν την ευρωπαϊκή άμυνα.
Για χώρες όπως η Ελλάδα, η Βρετανία, η Γαλλία και τα κράτη της Βαλτικής, το κρίσιμο ερώτημα είναι πλέον εάν τα επιμέρους σχήματα συνεργασίας θα λειτουργήσουν ως εργαστήρια για την ενίσχυση του ΝΑΤΟ ή εάν θα εξελιχθούν σε ένα σύστημα διαφορετικών ταχυτήτων μέσα στη Συμμαχία.
Η προειδοποίηση ενός από τους διπλωμάτες που μίλησαν για το θέμα είναι χαρακτηριστική: εάν το ΝΑΤΟ χωριστεί σε «καλούς» και «κακούς» συμμάχους, οι συνέπειες δεν θα αφορούν μόνο την Ευρώπη. Θα επηρεάσουν και τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η διατλαντική συμμαχία.
