Σε ένα σύντομο σατιρικό δοκίμιο του 1976, ο Ιταλός οικονομικός ιστορικός Carlo Cipolla
περιγράφει τους “Βασικούς νόμους της ανθρώπινης βλακείας”. Εξαιρετικό ως προς τη σύλληψη και την γραφή, ιδιαίτερα χρήσιμο, δε, για την κατανόηση του φαινομένου. Ο συγγραφέας, άλλωστε, αναφέρει πώς “η βλακεία είναι δημοκρατική: μοιράζεται ισότιμα σε όλες τις τάξεις”. Στο δοκίμιο ξεχωρίζει ο περίφημος “χρυσός κανόνας της βλακείας”. Επισημαίνει: “Ηλίθιος είναι κάποιος που προκαλεί ζημιά σε ένα άλλο άτομο ή μια ομάδα, ενώ δεν αποκομίζει κανένα όφελος και πιθανώς υφίσταται ακόμη και ζημιά για τον εαυτό του”.
Στα τρέχοντα τώρα. Ο εμπειρότατος (πολιτικά και δημοσιογραφικά) και πολυγραφότατος Θανάσης Καρτερός γνωρίζει έκπαλαι πώς -καλώς ή κακώς- όσα κατά καιρούς παραθέτει ως απόψεις του εκλαμβάνονται ωσάν να απηχούν σε μεγαλύτερο ή μικρότερο βαθμό και τις θέσεις του Αλέξη Τσίπρα. Είναι πολύ κοντά, άλλωστε, και για πολύ καιρό, στον πρώην πρωθυπουργό, και σε αρκετές περιπτώσεις εθεωρείτο βολικό να λειτουργεί ως δίαυλος. Μέσο και μήνυμα.
Στο πρώτο (11/10) άρθρο του στην “Εφ.Συν” -αυτό που προκάλεσε τον γνωστό σάλο- γράφει εισαγωγικά: “Το ερώτημα απασχολεί πλατείες και καφετέριες: Τελικά ο Ανδρουλάκης είναι βλάκας; Πιστεύει, δηλαδή, ότι θα κερδίσει τη Ν.Δ., έστω και με μία ψήφο; Πιστεύει επίσης ότι «ο αρχηγός της ΕΛΑΣ έχει στόχο να διαιρέσει τον δημοκρατικό και προοδευτικό κόσμο για να κρατήσει το σύστημα Μητσοτάκη και τη Ν.Δ. στην εξουσία», όπως αναφέρει η ανακοίνωσή του για την τελευταία συνέντευξη Τσίπρα στα «Παραπολιτικά»;”
Η αλήθεια είναι πώς ο Καρτερός περιγράφει την τοξική, όπως λέει, στρατηγική του ΠΑΣΟΚ κατά της ΕΛ.Α.Σ, προσπαθώντας να απαντήσει στο ερώτημα: “Πολιτική βλακεία ή κομματική στρατηγική;”. Προς την δεύτερη εκδοχή κατευθύνεται, όμως -όπως άριστα γνωρίζει- στα scripta μένει και αναπαράγεται το αιχμηρό, το ακραίο, το ανατρεπτικό. Που αρκετές φορές εκμηδενίζει το ουσιώδες.
Κι εδώ εμφιλοχωρεί ο “χρυσός κανόνας” του Cipolla. Προκάλεσε ζημιά το συγκεκριμένο άρθρο στην ΕΛ.Α.Σ, τον Τσίπρα, ακόμα και τον ίδιο; Ως προς το τελευταίο, μικρό το κακό. Είναι πολλά χρόνια εκτεθειμένος στην πρώτη γραμμή ο Καρτερός και, δίχως άλλο, ελάχιστα νοιάζεται ή φοβάται για τις γρατσουνιές. Στον Τσίπρα, όμως;
Η απάντηση ήρθε (μετά τον πόλεμο που ξέσπασε με την ανακοίνωση του ΠΑΣΟΚ και το μπαράζ δηλώσεων κορυφαίων στελεχών του που κατονόμασαν τον Τσίπρα ως “υποβολέα” του άρθρου) από τον ίδιο τον πρώην πρωθυπουργό. Από την Κρήτη (12/10) που ήταν, επιχείρησε να χαμηλώσει τους τόνους απέναντι στο ΠΑΣΟΚ, χωρίς ωστόσο να αποφύγει την κριτική προς τη Χαριλάου Τρικούπη. «Αντίπαλος δικός μου δεν είναι ο Ανδρουλάκης. Αντίπαλος δικός μου είναι ο Μητσοτάκης», ανέφερε χαρακτηριστικά, διαχωρίζοντας τον εκλογικό ανταγωνισμό μεταξύ των προοδευτικών κομμάτων από τη στρατηγική αντιπαράθεση με τη Νέα Δημοκρατία. Ο ίδιος υποστήριξε ότι δεν ανταποδίδει τις επιθέσεις που δέχεται, καταλογίζοντας πάντως στο ΠΑΣΟΚ ότι αναλώνεται σε αντιπαράθεση με τον δικό του πολιτικό φορέα. «Οι 7 στις 10 τοποθετήσεις στελεχών του ΠΑΣΟΚ είναι εναντίον της ΕΛΑΣ», ισχυρίστηκε, δίνοντας το στίγμα της ενόχλησής του για την τακτική της Χαριλάου Τρικούπη.
Ο νοών νοείτο…
Και αμέσως μετά (13/11) ο Καρτερός επανέρχεται στο θέμα, σε μία προφανή προσπάθεια επεξήγησης και μάλλον και διόρθωσης:”...Τώρα, διά χειρός Ανδρουλάκη: Ο Καρτερός έγραψε, ο Τσίπρας είναι από πίσω. Ας είναι ο Καρτερός εξήντα χρόνια στην Αριστερά και πενήντα στη δημοσιογραφία. Αυτοί ξέρουν – ο Τσίπρας υπαγορεύει, αυτός χορεύει. Κι αν αναρωτηθείς αν τους κινεί βλακεία ή σκοπιμότητα, πας σε ειδικό δικαστήριο ήθους. Αλλά δεν τρέχει τίποτε με τους βαρύτατους χαρακτηρισμούς του Ανδρουλάκη για τον Τσίπρα, στη σχετική ανακοίνωση του ΠΑΣΟΚ. Οι γνωστικοί τον καλοπιάνουν, γιατί και η φραστική κακοποίηση είναι κακοποίηση: Ηρέμησε, αγαπητέ, έτσι είναι αν έτσι νομίζεις. Μόνο που όλα αυτά τα εξόχως ανούσια δεν απαντούν στην ερώτηση που απασχολεί τους πολλούς και θέτει το επίμαχο άρθρο: η στρατηγική σου της αλλαγής ποια είναι;“
Και η κατακλείδα: “… Ο Τσίπρας από τη μεριά του είναι σαφής. Δηλώνει ότι, εφόσον λάβει την εντολή, θα ζητήσει από τις προοδευτικές δυνάμεις συμπόρευση αλλαγής. Θα απαντήσει ο Ανδρουλάκης αρνητικά, προτάσσοντας συμμορίες και άλλα συναφή; Ας το ξεκαθαρίσει, να ξέρουν οι πολίτες τι θα προκύψει μετά τις εκλογές, γιατί το 2011-2012 δεν είναι τόσο μακριά. Και για να είμαστε εξηγημένοι: ούτε ρωτάω, ούτε έχω σκοπό να ρωτάω, κανέναν όταν γράφω κάτι. Δική μου η γραφίδα, δική μου η υπογραφή, δική μου η ευθύνη, δικό μου και τυχόν λάθος.”
Τυχόν λάθος; Αναμφίβολα λάθος.
Πρώτον, γιατί άπαντες γνωρίζουν (και ο εμπειρότατος Καρτερός, πρώτος απ΄ όλους) πώς κάθε ανακοίνωση, δήλωση, εκφορά λόγου που έχει ανάγκη επεξήγησης με δεύτερη ανακοίνωση, δήλωση, εκφορά επιβεβαιώνει πώς κακώς ή πλημμελώς διατυπώθηκε αρχικά. Και δεν είναι ότι φταίνε οι άλλοι που δεν κατάλαβαν, είναι πώς δεν τα λογάριασε καλά ο υπογράφων- ακόμα κι αν δεν είχε (κι εγώ θα πώ πώς δεν είχε) κακή πρόθεση. Γνώριζε πώς εκεί έξω υπάρχουν πολλοί με τέτοιες προθέσεις.
Δεύτερον, διότι η συγκυρία, μετά την χυδαία επίθεση του γραμματέα αυτο-ργάνωσης Κωνσταντόπουλου κατά της Άννας Παπαδοπούλου, δημιουργούσε πολιτικό και επικοινωνιακό πρόβλημα στο ΠΑΣΟΚ. Ιδιαίτερα μετά την πολιτική κάλυψη που παρείχε στον υβριστή και τις εσωτερικές αντιδράσεις που ξέσπασαν εναντίον του. Ποιός ο λόγος να μετατεθεί αυτή η ηθική υπεροχή στο πεδίο μιας παρόλας που παραβιάζει τον “χρυσό κανόνα” του Cipolla;
Τρίτον, την αμφισημία του ΠΑΣΟΚ δεν χρειάζεται να την αναδείξει ο Καρτερός, την λοιδωρεί, πρωτίστως, η ίδια η κυβέρνηση, την σχολιάζουν άπαντες, κυρίως, όμως, την επισημαίνουν και την ανατροφοδοτούν τα ίδια τα κορυφαία στελέχη του.
Κι’ όταν ο Αλέξης Τσίπρας επικαλείται την υπομονή “βουδιστή μοναχού” (μία από τις αρετές της τελειότητας κατά τον βουδισμό, τις επονομαζόμενες “Paramitas”), ο Καρτερός επιστρατεύει τον θυμό (Dvesha). Βουδιστής μοναχός με θυμωμένο και “ανυπόμονο” συνεργάτη, δεν γίνεται.
Στο φινάλε, τα περί (πολιτικής) βλακείας του Ανδρουλάκη προσέφεραν την ευκαιρία στο ΠΑΣΟΚ να προβληθεί ως βαλλόμενο και να κατηγορήσει την ΕΛ.Α.Σ για τοξικότητα. Ακόμα χειρότερα, να χαρίσει επιχειρήματα σε εκείνο το τμήμα του που κλείνει το μάτι σε μία μετεκλογική συνεργασία με τη Ν.Δ. Εκτός εάν αυτός είναι ο στόχος κάποιου συνωμοτικού σχεδίου, πράγμα που δεν πιστεύω…
Σε κάθε περίπτωση, η ΕΛ.Α.Σ δεν πρέπει να ετεροπροσδιορίζεται. Δεν αρκεί να είναι καλύτερη από το ΠΑΣΟΚ και να δηλώνει πώς μπορεί καλύτερα να αντιμετωπίσει τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Πρέπει, πρωτίστως, να πείσει ότι, πράγματι, μπορεί. Και επ΄ αυτού έχει ακόμα πολύ δρόμο. Κι ας ισχυρίζεται ο Ανδρουλάκης πώς μπορεί να τον νικήσει έστω και με μία ψήφο. Κάτι που δεν συνιστά (πολιτική) βλακεία, αλλά προεκλογικό αφήγημα. Κι όσοι το πιστέψουν το πίστεψαν. Υπάρχουν, άλλωστε, κι άλλα προεκλογικά αφηγήματα που ελάχιστα ακουμπούν στην πραγματικότητα…