Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν βρίσκεται μπροστά σε μια δύσκολη πολιτική ισορροπία ενόψει της ομιλίας της για την Κατάσταση της Ένωσης.
Οι δύο μεγαλύτερες πολιτικές ομάδες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, το Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ) και οι Σοσιαλιστές και Δημοκράτες (S&D), ζητούν από την πρόεδρο της Κομισιόν διαφορετική κατεύθυνση, με τη διαφωνία τους να αγγίζει πλέον τον πυρήνα της ευρωπαϊκής πολιτικής.
Το ΕΛΚ πιέζει για περισσότερη απορρύθμιση, απλούστευση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας και αυστηρότερη πολιτική στο μεταναστευτικό. Οι Σοσιαλιστές, από την άλλη, ζητούν να σταματήσει η υποχώρηση από τις πράσινες πολιτικές και απαιτούν σαφή απόσταση από την Ακροδεξιά.
Δύο διαφορετικές ατζέντες για την Ευρώπη
Το ΕΛΚ θεωρεί ότι η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας απαιτεί ακόμη μεγαλύτερη μείωση των κανονιστικών βαρών για τις επιχειρήσεις. Η ομάδα έχει στηρίξει την προσπάθεια της Κομισιόν για απλούστευση της νομοθεσίας, αλλά εκτιμά ότι τα 12 λεγόμενα «omnibus» πακέτα δεν επαρκούν.
Ο αντιπρόεδρος του ΕΛΚ, Τόμας Τόμπε, ζητά οριζόντια απορρύθμιση, υποστηρίζοντας ότι η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερα μέτρα για να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά της.
Παράλληλα, το ΕΛΚ θέλει η μετανάστευση να βρεθεί ψηλά στην ατζέντα της ομιλίας της Φον ντερ Λάιεν. Η κρίση στη Θέουτα έχει επαναφέρει με ένταση το ζήτημα των εξωτερικών συνόρων, με την κεντροδεξιά να ζητά «ανάκτηση του ελέγχου» και περιορισμό της παράτυπης μετανάστευσης.
Οι Σοσιαλιστές ζητούν φρένο στην απορρύθμιση
Η S&D κινείται προς την αντίθετη κατεύθυνση. Η πρόεδρός της, Ιράτσε Γκαρθία Πέρες, ζήτησε από τη Φον ντερ Λάιεν σαφή πολιτική δέσμευση ότι δεν θα υπάρξει υπαναχώρηση από την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία.
Οι Σοσιαλιστές θεωρούν ότι η συζήτηση για την απλούστευση των ευρωπαϊκών κανόνων έχει αρχίσει να μετατρέπεται σε διαδικασία αποδυνάμωσης των περιβαλλοντικών απαιτήσεων. Γι’ αυτό και ζητούν αλλαγή προτεραιοτήτων, με έμφαση στην πράσινη μετάβαση και όχι στην απορρύθμιση.
Στην επιστολή της προς την πρόεδρο της Κομισιόν, η Γκαρθία έθεσε παράλληλα ένα δεύτερο ζήτημα που προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη ένταση: τη συνεργασία του ΕΛΚ με κόμματα της Ακροδεξιάς σε ψηφοφορίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.
Το ζήτημα των ακροδεξιών ψήφων
Η S&D έχει ενοχληθεί ιδιαίτερα από τη στάση του ΕΛΚ σε νομοθετικές πρωτοβουλίες που αφορούν τις απελάσεις και την κατάργηση ορισμένων πράσινων υποχρεώσεων για τις επιχειρήσεις.
Το ΕΛΚ εξακολουθεί στις περισσότερες κρίσιμες ψηφοφορίες να συνεργάζεται με τις κεντρώες πολιτικές ομάδες. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις έχει εξασφαλίσει την ψήφιση μέτρων με τη στήριξη της Ακροδεξιάς. Για τους Σοσιαλιστές, αυτή η πρακτική υπονομεύει την πολιτική συμφωνία που στηρίζει την ευρωπαϊκή πλειοψηφία.
Η Γκαρθία ζήτησε από τη Φον ντερ Λάιεν να πάρει καθαρή θέση. Το μήνυμα προς την πρόεδρο της Κομισιόν είναι ότι πλέον δεν αρκούν οι ισορροπίες: πρέπει να επιλέξει πολιτική κατεύθυνση.
Στο βάθος η μάχη για την προεδρία του Ευρωκοινοβουλίου
Η σύγκρουση αποκτά μεγαλύτερη σημασία επειδή συμπίπτει με την προετοιμασία της ενδιάμεσης ανακατανομής κορυφαίων ευρωπαϊκών αξιωμάτων.
Κεντρικό σημείο της αντιπαράθεσης είναι η προεδρία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Το ΕΛΚ επιθυμεί την παραμονή της Ρομπέρτα Μέτσολα στη θέση, ενώ οι Σοσιαλιστές θεωρούν ότι έχει έρθει η σειρά τους να προτείνουν τον επόμενο πρόεδρο του σώματος.
Οι διαπραγματεύσεις για τα πρόσωπα συνδέονται πλέον άμεσα με τις πολιτικές ισορροπίες. ΕΛΚ και S&D καλούνται να βρουν κοινό έδαφος σε ζητήματα όπως η απαγόρευση των κινητήρων εσωτερικής καύσης, οι εκπομπές άνθρακα, η ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνοριοφυλακής και ακτοφυλακής και ο επόμενος προϋπολογισμός της ΕΕ.
Το μεγάλο παζάρι που ζητούν οι κεντρώες δυνάμεις
Στις Βρυξέλλες ενισχύεται έτσι η συζήτηση για μια νέα συμφωνία μεταξύ ΕΛΚ και S&D, με στόχο να αποτραπεί η περαιτέρω ενίσχυση της Ακροδεξιάς στην ευρωπαϊκή νομοθετική διαδικασία.
Ένα τέτοιο πακέτο θα μπορούσε να συνδυάζει υποχωρήσεις και ανταλλάγματα: αυστηρότερη πολιτική στα σύνορα για την κεντροαριστερά, αλλά και εγγυήσεις για την προστασία της πράσινης ατζέντας· μεγαλύτερη ευελιξία για τις επιχειρήσεις, αλλά και δεσμεύσεις για τους κλιματικούς στόχους.
Το πρόβλημα είναι ότι η δυσπιστία ανάμεσα στις δύο πλευρές έχει ήδη βαθύνει.
Η περσινή σύγκρουση προειδοποιεί για το τι έρχεται
Η αντιπαράθεση δεν είναι καινούργια. Μετά την περσινή ομιλία της Φον ντερ Λάιεν, η συζήτηση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξελίχθηκε σε σφοδρή προσωπική και πολιτική σύγκρουση ανάμεσα στον επικεφαλής του ΕΛΚ, Μάνφρεντ Βέμπερ, και την Ιράτσε Γκαρθία.
Ο Βέμπερ κατηγόρησε τότε τους Σοσιαλιστές ότι διασπούν την κεντρώα συμμαχία και υπονομεύουν την ευρωπαϊκή ατζέντα. Η Γκαρθία απάντησε μετωπικά, αποδίδοντας στον ίδιο και στο ΕΛΚ την ευθύνη για τα προβλήματα της ευρωπαϊκής συνεργασίας.
Το επεισόδιο ανέδειξε πόσο εύκολα οι διαφορές ανάμεσα στις δύο μεγαλύτερες ομάδες μπορούν να μετατραπούν από πολιτικές διαφωνίες σε ανοιχτή σύγκρουση.
Η Φον ντερ Λάιεν καλείται τώρα να κινηθεί ανάμεσα σε δύο διαφορετικές απαιτήσεις: από τη μία, την πίεση για περισσότερη απορρύθμιση και αυστηρότερη μεταναστευτική πολιτική και, από την άλλη, την απαίτηση για προστασία της πράσινης ατζέντας και απομόνωση της Ακροδεξιάς.
Η επιτυχία της ομιλίας της δεν θα κριθεί μόνο από το αν θα βρει τις σωστές λέξεις. Θα φανεί κυρίως από το αν μπορεί να διατηρήσει ενωμένη την πλειοψηφία που στηρίζει την Κομισιόν, την ώρα που το ΕΛΚ και οι Σοσιαλιστές απομακρύνονται πολιτικά και η Ακροδεξιά διεκδικεί μεγαλύτερο ρόλο στην ευρωπαϊκή πολιτική.
