Ο βασιλιάς Χάραλντ Ε΄ της Νορβηγίας πέθανε σε ηλικία 89 ετών, βάζοντας τέλος σε μια 35ετή βασιλεία κατά την οποία εξελίχθηκε σε μια από τις πιο δημοφιλείς και ενωτικές μορφές της χώρας.
Ο θάνατός του ανακοινώθηκε από τα Ανάκτορα, τα οποία γνωστοποίησαν ότι ο μονάρχης έφυγε ειρηνικά στις 6:35 το πρωί της Παρασκευής 28 Αυγούστου στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Όσλο.
Ο Χάραλντ πέθανε στο νοσοκομείο του Όσλο
«Με βαθιά θλίψη ανακοινώνουμε ότι η Αυτού Μεγαλειότητα ο Βασιλιάς Χάραλντ απεβίωσε σήμερα», ανέφεραν τα Ανάκτορα, επιβεβαιώνοντας τον θάνατο του μονάρχη, ο οποίος νοσηλευόταν από τις 17 Αυγούστου.
Η κατάσταση της υγείας του είχε επιδεινωθεί τις τελευταίες ημέρες. Ο 89χρονος βασιλιάς αντιμετώπιζε χρόνια προβλήματα υγείας και είχε εισαχθεί αρχικά στο νοσοκομείο για αναιμία. Στη συνέχεια οι γιατροί διαπίστωσαν βακτηριακή λοίμωξη στο αίμα του και τον υπέβαλαν σε θεραπεία με αντιβιοτικά.
Στο πλευρό του βρέθηκαν τις τελευταίες ώρες μέλη της οικογένειάς του. Ο διάδοχος του θρόνου, πρίγκιπας Χάακον, είχε αναλάβει ήδη τα καθήκοντα του αντιβασιλέα, καθώς η κατάσταση του βασιλιά δεν του επέτρεπε να ασκεί τα συνταγματικά του καθήκοντα.
Έξω από τα Ανάκτορα στο Όσλο, πολίτες άφηναν λουλούδια καθώς γινόταν γνωστή η σοβαρότητα της κατάστασής του. Με την ανακοίνωση του θανάτου του, η σημαία στο παλάτι κυμάτισε μεσίστια.
Από το 1991 στον θρόνο
Ο Χάραλντ διαδέχθηκε τον πατέρα του, βασιλιά Όλαφ Ε΄, στις 17 Ιανουαρίου 1991. Λίγες ημέρες αργότερα ορκίστηκε να υπερασπίζεται το Σύνταγμα ενώπιον του νορβηγικού Κοινοβουλίου. Η βασιλεία του διήρκεσε περισσότερες από τρεις δεκαετίες.
Ο ρόλος του ήταν κυρίως εθιμοτυπικός και αντιπροσωπευτικός, όμως η παρουσία του ξεπερνούσε τα στενά όρια των συνταγματικών του αρμοδιοτήτων. Ο ίδιος αποτέλεσε επί χρόνια σύμβολο συνέχειας και σταθερότητας για τη Νορβηγία, ιδιαίτερα σε περιόδους εθνικών δοκιμασιών.
Μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 22ας Ιουλίου 2011, ο Χάραλντ είχε βρεθεί ανάμεσα στους ανθρώπους που εξέφρασαν το συλλογικό πένθος της χώρας. Η νορβηγική βασιλική αυλή τον περιγράφει ως τον κατεξοχήν συμβολικό εκπρόσωπο της εθνικής κοινότητας, παρόντα τόσο στις μεγάλες γιορτές όσο και στις στιγμές βαθιάς οδύνης.
Ο ίδιος είχε επανειλημμένα αποκλείσει το ενδεχόμενο παραίτησης από τον θρόνο, ακόμη και όταν τα προβλήματα υγείας του έγιναν πιο έντονα. Είχε υποστηρίξει ότι είχε δώσει ισόβιο όρκο απέναντι στη χώρα και στο Κοινοβούλιο.
Ο Χάακον γίνεται βασιλιάς
Με τον θάνατο του Χάραλντ, ο πρίγκιπας Χάακον, 53 ετών, διαδέχεται αυτομάτως τον πατέρα του. Η διαδοχή στη Νορβηγία είναι γραμμική και προβλέπεται από το Σύνταγμα.
Ο Χάακον είχε αναλάβει τα καθήκοντα του αντιβασιλέα κατά την περίοδο που ο πατέρας του ήταν ασθενής. Ως νέος μονάρχης καλείται πλέον να ενημερώσει την κυβέρνηση για τον θάνατο του βασιλιά και να συγκαλέσει το Συμβούλιο του Κράτους.
Ο Χάακον είναι ο τέταρτος βασιλιάς της Νορβηγίας από την ανεξαρτησία της χώρας το 1905. Η κόρη του, πριγκίπισσα Ίνγκριντ Αλεξάνδρα, γίνεται πλέον διάδοχος του θρόνου.
Η αλλαγή στον θρόνο πραγματοποιείται χωρίς κενό εξουσίας. Το νορβηγικό Σύνταγμα προβλέπει ότι, όταν ο μονάρχης δεν είναι σε θέση να ασκήσει τα καθήκοντά του, ο διάδοχος αναλαμβάνει ως αντιβασιλέας.
Μια μοναρχία που δοκιμάζεται
Η διαδοχή πραγματοποιείται σε μια δύσκολη συγκυρία για τη νορβηγική βασιλική οικογένεια. Τα τελευταία χρόνια η εικόνα της έχει βρεθεί στο επίκεντρο σειράς υποθέσεων, με σημαντικότερες εκείνες που αφορούν την πριγκίπισσα Μέτε-Μάριτ και τον γιο της, Μάριους Μποργκ Χόιμπι.
Η δημοσιοποίηση στις Ηνωμένες Πολιτείες προσωπικής αλληλογραφίας της Μέτε-Μάριτ με τον Τζέφρι Έπσταϊν προκάλεσε έντονες αντιδράσεις, καθώς η επικοινωνία τους εκτεινόταν στην περίοδο 2011-2014, όταν ο Αμερικανός χρηματιστής είχε ήδη καταδικαστεί για σεξουαλικά εγκλήματα. Η ίδια εξέφρασε τη λύπη της για την επαφή και υποστήριξε ότι είχε χειραγωγηθεί.
Την ίδια στιγμή, ο Μάριους Μποργκ Χόιμπι, γιος της Μέτε-Μάριτ από προηγούμενη σχέση, βρίσκεται αντιμέτωπος με σοβαρές δικαστικές περιπέτειες. Η υπόθεσή του έχει προσθέσει νέα πίεση στη βασιλική οικογένεια και πλέον αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τον νέο βασιλιά.
Το τέλος μιας βασιλείας και η αρχή μιας άλλης
Ο Χάραλντ Ε΄ αφήνει πίσω του μια μοναρχία που παρέμεινε δημοφιλής παρά τις κρίσεις που αντιμετώπισε. Η προσωπική του στάση, η σχετικά χαμηλών τόνων παρουσία του και η εικόνα ενός μονάρχη που προσπάθησε να εκφράσει μια σύγχρονη και ανεκτική Νορβηγία συνέβαλαν καθοριστικά σε αυτή την αντοχή.
Η απώλειά του, επομένως, δεν σηματοδοτεί μόνο την αλλαγή προσώπου στον θρόνο. Κλείνει έναν κύκλο που άρχισε το 1991 και συνδέθηκε με μια ολόκληρη περίοδο της σύγχρονης Νορβηγίας.
Ο Χάακον αναλαμβάνει τώρα μια μοναρχία διαφορετική από εκείνη που παρέλαβε ο πατέρας του πριν από 35 χρόνια: πιο εκτεθειμένη στη δημοσιότητα, με μεγαλύτερες απαιτήσεις διαφάνειας και αντιμέτωπη με σοβαρές προσωπικές και πολιτικές προκλήσεις. Το ζητούμενο για τον νέο βασιλιά θα είναι να διατηρήσει την εμπιστοσύνη που εξακολουθεί να απολαμβάνει ο θεσμός, χωρίς την προστατευτική πολιτική και κοινωνική ακτινοβολία που επί δεκαετίες προσέφερε ο Χάραλντ.
