Είχα την πρώτη μου εμπειρία με πυρκαγιές στις αρχές του 1981, όταν είχα μόλις επιστρέψει στην Ελλάδα από τις σπουδές μου στην Αγγλία.
Του Γιάννη Τσιπουρίδη*
Εκείνο το καλοκαίρι η Πεντέλη, καιγόταν, ξανά, και ο καπνός έφτανε μέχρι την Αγία Παρασκευή που ζούσαμε, και έτσι αποφασίσαμε να στείλουμε τα παιδιά μας σε φίλο στην Κόρινθο, για να μην εισπνέουν μολυσμένο τοξικό αέρα. Αυτή ήταν η πρώτη προσωπική μου εμπειρία με δασική πυρκαγιά και δυστυχώς όχι η τελευταία.
Έκτοτε και επί 45 συναπτά χρόνια[i], δασικές πυρκαγιές ξεσπούσαν κάθε καλοκαίρι και όχι μόνο στην περιοχή της Αττικής, αλλά και στα νησιά του Αιγαίου, στην Κρήτη, στην Πελοπόννησο, σε όλη την Ελλάδα. Και φυσικά, όχι μόνο στην Ελλάδα, αλλά και στην Ιταλία, στην Τουρκία, στο Μαρόκο, στην Πορτογαλία, στη Γαλλία, στην Ισπανία, οπουδήποτε, με άλλα λόγια, υπήρχαν δέντρα προς καύση.
Θα μπορούσε κανείς να γεμίσει τόμους με τις λεπτομερείς αναφορές σε κάθε μια από αυτές τις πυρκαγιές, όπως πχ. για το ιδιαίτερο μικροκλίμα που δημιούργησε η ίδια η πυρκαγιά, για τους βόρειους ανέμους των 100 χλμ./ώρα που εξαπλώνουν τη φωτιά παντού, για το δύσβατο των περιοχών, για τις αυξημένες θερμοκρασίες των προηγούμενων μηνών που μετέτρεψαν τα πάντα σε προσάναμμα, για το λάθος είδος δέντρων (πεύκα) που λαμπάδιαζαν σαν πυροτεχνήματα, για τα κουκουνάρια, για….
Και φυσικά οι «ειδικοί» των πάνελ, είχαν την τιμητική τους, διεισδύοντας στις «πραγματικές» αιτίες των πυρκαγιών, ξεκινώντας από το αγαπημένο όλων, τους εμπρηστές, αλλά και για το αδιάφορο κοινό που αγνοεί συστηματικά τις προειδοποιήσεις, για τις ανεπαρκείς υπηρεσίες του κράτους, με φωτεινή εξαίρεση το πυροσβεστικό σώμα και τους εθελοντές, για τους ανίκανους πολιτικούς… οτιδήποτε μπορούσε να σκεφτεί κανείς, αποτελούσε αντικείμενο έντονων δημόσιων συζητήσεων, με τα πολιτικά κόμματα της αντιπολίτευσης να κάνουν πάρτι… μέχρι να έρθουν στην εξουσία (κάποια από αυτά) και να αντιμετωπίσουν το ίδιο καταιγισμό κατηγοριών…
Η σκληρή πραγματικότητα, ωστόσο, ήταν ότι κάθε καλοκαίρι, με εκνευριστική συνέπεια, οι πυρκαγιές γίνονταν ένα χαρακτηριστικό αναπόσπαστο στοιχείο της εποχής, με χιλιάδες στρέμματα και περιουσίες να καταστρέφονται και, φυσικά, το πιο σημαντικό, ανθρώπους.
Μέχρι που το καλοκαίρι του 2018, στο Μάτι, 104 άνθρωποι κάηκαν ζωντανοί, ως αποτέλεσμα ενός συνδυασμού των αιτιών που περιγράφονται παραπάνω, καθιστώντας την μια από τις πιο θανατηφόρες πυρκαγιές στην Ευρώπη τον 21ο αιώνα [ii]. Μια πληγή που εκ των πραγμάτων δεν μπορεί να κλείσει και να ξεχαστεί.
Αυτή είναι η νέα πραγματικότητα, στην οποία και η Ευρώπη ξυπνά τώρα, με δασικές ανεξέλεγκτες πυρκαγιές στην Ουαλία, στην Σκωτία και ακόμη και στην Νορβηγία!!!
Και ενώ είναι αλήθεια ότι ένας συνδυασμός των παραπάνω αιτιών κάνει μια πυρκαγιά να ξεκινά και να βγαίνει εκτός ελέγχου, η πραγματική αιτία που την προκαλεί και δημιουργεί τις επιμέρους ευνοϊκές για έναρξη και εξάπλωση των πυρκαγιών συνθήκες, έχει ονοματεπώνυμο και λέγεται «κλιματική αλλαγή».
Το κλίμα έχει αλλάξει.
Και αυτό έχει οδηγήσει στο φαινόμενο οι πυρκαγιές να γίνονται ένα χαρακτηριστικό αναπόσπαστο στοιχείο της εποχής που αναφέρθηκε πιο πάνω.
Και όταν το κλίμα αλλάζει, οι ζωντανοί οργανισμοί έχουν πολύ περιορισμένες επιλογές,
• μπορούν να προσαρμοστούν
• μπορούν να μεταναστεύσουν – να δραπετεύσουν
• αλλιώς θα εξαφανιστούν.
Μιλάμε πλέον για δυνάμεις της Εξέλιξης σε πλήρη δράση, οι οποίες δεν εντυπωσιάζονται από τις πύρινες ομιλίες των προέδρων ισχυρών εθνών ή τα τρισεκατομμύρια ολιγαρχών.
Αυτές οι δυνάμεις λειτουργούν, είτε το αναγνωρίζουμε είτε όχι.
Κάτι σαν την βαρύτητα.
Ως αντίδραση στην κλιματική αλλαγή, οι άνθρωποι μπορούν να προσαρμοστούν ή να μεταναστεύσουν, όπως και τα ζώα, αλλά τα δέντρα δεν μπορούν: δεν υπάρχει αρκετός χρόνος για να αναπτύξουν πόδια…
Επομένως, η συγκεκριμένη βλάστηση της Μεσογείου αλλά και της Ευρώπης, γίνεται και θα συνεχίσει να γίνεται στάχτη και καπνός, επειδή το μεταβαλλόμενο κλίμα το υπαγορεύει. Αυτό είναι γεγονός, τελεία και παύλα.
Σημαντική σημείωση: Το κλίμα έχει αλλάξει στο παρελθόν πολλές φορές.
Δύο αξιοσημείωτες εξαιρέσεις από τις προηγούμενες κλιματικές αλλαγές, καθιστούν την τρέχουσα κλιματική αλλαγή μοναδική.
• Είναι αποτέλεσμα της ανθρώπινης δραστηριότητας και όχι των εξελικτικών δυνάμεων.
• Συμβαίνει σε απίστευτα σύντομο χρονικό διάστημα και γι’ αυτό είναι βίαιη.
Προηγουμένως, το κλίμα άλλαζε σε διάστημα χιλιάδων ετών και ως εκ τούτου δεν ήταν αισθητό, αντιληπτό σε ανθρώπινο χρόνο.
Καμία άλλη ανθρώπινη γενιά δεν είχε το «προνόμιο» που έχουμε εμείς, να είμαστε μάρτυρες της αλλαγής του κλίματος.
Βλέπουμε το μεταβαλλόμενο κλίμα μπροστά στα μάτια μας, καθισμένοι άνετα στους καναπέδες μας, στις οθόνες μας… μέχρι να μας επηρεάσει κι εμάς και μετά τρέχουμε και δεν φτάνουμε…
Και φυσικά, όπως ανάφερα πριν, εμείς οι ίδιοι έχουμε προκαλέσει την αλλαγή στο κλίμα.
Αυτή η πραγματικότητα είναι ένα πασίγνωστο γεγονός εδώ και δεκαετίες και η επιστήμη το επαναλαμβάνει ακούραστα χρόνο με το χρόνο, παρέχοντας όλο και περισσότερα δεδομένα, αλλά δυστυχώς η αντίδρασή μας ήταν και παραμένει πολύ κατώτερη των περιστάσεων.
Στην πραγματικότητα, πολύ συχνά η αντίδραση μας είναι προς την αντίθετη κατεύθυνση.
Και είμαστε όλοι υπεύθυνοι. ΟΛΟΙ
Από τα μέσα ενημέρωσης που εξακολουθούν να δίνουν προτεραιότητα στο θέαμα και όχι στην είδηση και ενημέρωση. Και μάλιστα περισσότερο από ποτέ, επειδή έχουν σκληρό ανταγωνισμό από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Και αναφέρομαι σε ευρωπαϊκό και όχι μόνο ελληνικό επίπεδο. Η συχνότητα αναφοράς στην κλιματική αλλαγή, από τους δημοσιογράφους ή τους καλεσμένους τους, είναι αρκετά περιορισμένη, ενώ η σε βάθος ανάλυση απούσα. Είναι πιο πιθανό να ακούσετε αναφορές στη «μητέρα φύση» που τρελάθηκε, παρά στην κλιματική αλλαγή. Υποθέτω ότι είναι καλύτερο από το να την αποδίδουμε σε θεϊκή τιμωρία για τις αμαρτίες μας.
Και μετά είμαστε εμείς, το πλατύ κοινό που πάντα σοκάρετέ και εκπλήσσεται και πέφτει από τα σύννεφα, από τις καταστροφές που προκαλούνται από το κλίμα, αλλά μόνο όταν μας επηρεάζουν προσωπικά. Και τότε απαιτεί απόδοση ευθυνών.
Όταν όμως συμβαίνουν σε άλλα εξωτικά και μη μέρη και επηρεάζουν άλλους, επιλέγουμε να ακολουθούμε τους influencers των μέσων κοινωνικής δικτύωσης μας και τις δικές τους επιλογές τους για το τι είναι σημαντικό σε αυτήν την ζωή.
Τι να πει κανείς για τους ιθύνοντες; Όλους τους ιθύνοντες σε αυτήν την πολλή κακή περιπέτεια.
Σκεφτείτε ότι ο διεθνής φορέας που είναι εντεταλμένος για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, η Διάσκεψη των Μερών, η COP, έχει ουσιαστικά αποτύχει στο έργο του, παρά τη συχνά σκληρή και δραματική ρητορική του ενάντια στους γνωστούς – αγνώστους που ευθύνονται για την κλιματική αλλαγή.
Απόδειξη αποτελεί το γεγονός ότι οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα συνεχίζουν να αυξάνονται από το 1995 (COP 1) έως το 2026 (COP31). Για να μην αναφέρουμε και το απίστευτο γεγονός ότι μέχρι την COP26, οι αποφάσεις της COP δεν τόλμησαν να αναφέρουν τα ορυκτά καύσιμα ως υπαίτια αυτού του προβλήματος.
Επομένως, συνεχίζοντας, μια μάχη ενάντια σε ανεμόμυλους και γνωστούς-άγνωστους, ουσιαστικά μας έδωσαν μια ψευδή αίσθηση ασφάλειας ότι κάτι καλό μπορεί να προκύψει ….ίσως τα επόμενα χρόνια… αλλά η συγκέντρωση του διοξειδίου του άνθρακα και η θερμοκρασία συνεχίζει να αυξάνει….
Τι να πει κανείς για τους πολιτικούς;
Με εκνευρίζει και με απογοητεύει ότι στις μεγάλες κλιματικές καταστροφές (μην ξεχνάτε τις πλημμύρες και την ξηρασία) η αντιπολίτευση δεν μπορεί να αντισταθεί στον πειρασμό να βάλει εύκολα γκολ, αντί να επικεντρωθεί στην ουσία: την κλιματική αλλαγή.
Ναι, αλλά έτσι δεν λύνονται προβλήματα, γιατί εκεί που ήσουν ήμουνα κτλ. Και το πρόβλημα παραμένει και διογκώνεται.
Και δεν είναι ελληνικό μόνο, προφανώς. Οι πολιτικοί του Ηνωμένου Βασιλείου σκέφτονται (ονειρεύονται είναι ίσως ένας καλύτερος όρος) να αρχίσουν ξανά τις εξορύξεις ορυκτών καυσίμων στη Βόρεια Θάλασσα, ενώ εξετάζουν παράλληλα με πολύ σοβαρότητα πως θα αντιμετωπίσουν τις πυρκαγιές και την ξηρασία που απειλεί τη Μεγάλη Βρετανία, χωρίς να βλέπουν το οξύμωρο!!!
Σας θυμίζει κάποια άλλη χώρα;
Το νέο αστέρι της βρετανικής πολιτικής, ο Άντι Μπέρναμ, καταφεύγει στον ελληνικό όρο «pragmatism» για να εξηγήσει γιατί επιλέγει το πετρέλαιο της Βόρειας Θάλασσας, όπως άλλωστε είχε προβλέψει ότι θα κάνει, ο απίθανος Τραμπ, από την ημέρα που ορκίστηκε πρωθυπουργός της Αγγλίας.
Και χωρίς να ξεχνάμε ότι το ρεσάλτο στη Βενεζουέλα και ο τρέχον πόλεμος στο Ιράν, είναι για το πετρέλαιο.
Τουλάχιστον ο Τραμπ δηλώνει ότι δεν πιστεύει στην κλιματική αλλαγή, άρα διατηρεί μια προσωπική συνέπεια.
Αυτά όλα συνιστούν τον ορισμό των δράσεων προς την αντίθετη κατεύθυνση από αυτήν που απαιτεί η αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής.
Γιατί; Επειδή η κλιματική αλλαγή είναι το αποτέλεσμα της αύξησης της συγκέντρωσης διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα, η οποία με τη σειρά της προκαλεί την υπερθέρμανση του πλανήτη, η οποία με τη σειρά της προκαλεί την αλλαγή του κλίματος.
Και τι προκαλεί την αύξηση της συγκέντρωσης διοξειδίου του άνθρακα:
Η εκτεταμένη χρήση ορυκτών καυσίμων
Το 2025, η χρήση ορυκτών καυσίμων ευθύνεται για περίπου το 90% όλων των παγκόσμιων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και περίπου το 75% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου (GHG)[iii].
Εν τω μεταξύ, οι εταιρείες ορυκτών καυσίμων που είναι υπεύθυνες για αυτό, έχουν καθαρά κέρδη εκατοντάδων δισεκατομμυρίων[iv].
Έτσι, μπορείτε να δείτε το πρόβλημα και μπορείτε να αρχίσετε να σκέφτεστε τη λύση.
Αλλά, σας παρακαλώ σταματήστε να εκπλήσσεστε: εδώ και δεκαετίες γνωρίζαμε ότι αυτό θα συνέβαινε.
Το κλίμα έχει αλλάξει οριστικά και αυτό είναι το γεγονός που πρέπει να κατανοήσουμε και πάνω σε αυτήν την βάση να κάνουμε συζήτηση: τα χειρότερα είναι μπροστά μας!!!!
Κάθε χρόνο θα συμβαίνουν περισσότερες πυρκαγιές, πλημμύρες, ξηρασίες κ.λπ., ισχυρότερες, μεγαλύτερες σε διάρκεια, με ευρύτερες και με πιο καταστροφικές επιπτώσεις.
Αυτό το γνωρίζει και μας ενημερώνει καθημερινά η επιστήμη, και η επιλογή να το αγνοήσουμε είναι σαν να αγνοούμε τη βαρύτητα…
Το νέο Κλίμα απαιτεί διαφορετικές στρατηγικές.
Οι υποδομές μας είναι ανεπαρκείς. Ήταν ανεπαρκείς για τις παλιές κλιματικές συνθήκες. Είναι σχεδόν ανύπαρκτες για το νέο κλίμα!
Επομένως, χρειαζόμαστε μια πλήρη αναθεώρηση της νοοτροπίας μας, των πράξεων μας, των υπηρεσιών μας, των υποδομών μας και αυτό απαιτεί χρόνο και χρήματα.
Αυτός είναι ο πραγματικός προϋπολογισμός Άμυνας για τον οποίο θα έπρεπε να συζητάμε.
Υπάρχουν επιστημονικές στρατηγικές για να αντιμετωπιστεί η κλιματική κρίση μακροπρόθεσμα. Αλλά αυτό απαιτεί όλους να βρίσκονται πίσω από την μπάλα, όχι μόνο τους επιστήμονες και μερικούς ακτιβιστές.
Δυστυχώς αυτό που ζούμε δεν είναι το χειρότερο. Αυτή είναι μόνο η αρχή.
Τα πράγματα θα χειροτερέψουν, πολύ, πάρα πολύ και θα διαρκέσουν για δεκαετίες επειδή η κλιματική αλλαγή δεν μπορεί να σταματήσει με το γύρισμα ενός κουμπιού. Δεν υπάρχει εμβόλιο για την κλιματική αλλαγή.
Το κλιματικό σύστημα έχει παραβιαστεί, τα σημεία καμπής έχουν ανατραπεί και περισσότερα πρόκειται να καταρρεύσουν.
Αδαείς και αλαζόνες, παίζουμε με τις δυνάμεις της εξέλιξης, σαν να ήταν ένα διαδικτυακό παιχνίδι.
Η κλιματική αλλαγή θα μας συνοδεύει για δεκαετίες και τα πράγματα θα χειροτερέψουν πολύ πριν αρχίσουν να βελτιώνονται.
Το μόνο που μπορούμε να κάνουμε είναι να συντομεύσουμε την περίοδο κατά την οποία το κλίμα θα επιδεινώνεται μέχρι να αρχίσει να βελτιώνεται.
Μπορούμε μόνο να τη συντομεύσουμε. Δεν μπορούμε να την εξαλείψουμε.
Με τρελαίνει που τα παιδιά και τα εγγόνια μας θα υποφέρουν εξαιτίας της απληστίας και της απόλυτης ηλιθιότητάς μας.
Δρ. Γιάννης Τσιπουρίδης
Σύμβουλος Μηχανικός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας
Δράση για το κλίμα
Ερευνητής Πανεπιστημίου Strathmore University, Nairobi, Kenya
Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου GLUK, Kisumu, Kenya
Επισκέπτης Καθηγητής πανεπιστημίου TUM Mombasa, Kenya
Μέλος του Fossil Fuel Non Proliferation Treaty και του Loss and Damage Collaboration Group
Editor of “ANEMOlogia” youtube
Εκδότης e-mc2 (Energy Matters to Climate Change)
Εκδότης ΑΝΕΜΟλόγια
[i] [i] https://www.researchgate.net/figure/The-evolution-of-wildfires-in-Greece-1980-2021-Data-before-1980-are-impacted-by-larger_fig4_359101692
[ii] https://www.theguardian.com/world/2019/jul/20/greek-fires-one-year-on-103-dead-survivors-and-rescuers-look-back
[iii] https://sustainabilityglobal.org/global-co2-emissions-in-2025-data-trends-and-climate-solutions/
[iv] https://www.oxfam.org/en/press-releases/fossil-fuel-companies-projected-earn-almost-3000-second-2026-while-families-struggle
