Σημαντική μετατόπιση στη θέση του για τα Γλυπτά του Παρθενώνα καταγράφει ο νέος πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου, Άντι Μπέρναμ.
Ο άνθρωπος που επί σχεδόν 25 χρόνια είχε ταχθεί επανειλημμένα υπέρ της επιστροφής τους στην Ελλάδα και το 2023 είχε ζητήσει να επιστραφούν «χωρίς δεσμεύσεις», εμφανίζεται πλέον πολύ πιο προσεκτικός, παραπέμποντας την απόφαση στο Βρετανικό Μουσείο.
Η αλλαγή στάσης του Άντι Μπέρναμ αποκτά ιδιαίτερη πολιτική σημασία, καθώς ο ίδιος ανέλαβε την πρωθυπουργία της Βρετανίας στις 20 Ιουλίου 2026 και ήταν μέχρι πρόσφατα ένας από τους πιο σταθερούς υποστηρικτές της ελληνικής θέσης για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα.
Σε συνέντευξή του στους Financial Times, ο Βρετανός πρωθυπουργός ερωτήθηκε για την προοπτική επιστροφής των Γλυπτών και, αντί να επαναλάβει την προηγούμενη σαφή θέση του, παρέπεμψε το θέμα στο Βρετανικό Μουσείο.
«Τελικά είναι ένα ζήτημα που αφορά το Βρετανικό Μουσείο, έτσι δεν είναι;», ανέφερε χαρακτηριστικά.
«Νομικά, εκεί βρίσκεται το ζήτημα, αλλά είμαι υπέρ της χρήσης της βρετανικής πολιτιστικής διπλωματίας. Αυτό είναι κάτι που στηρίζω απόλυτα», πρόσθεσε.
Η διατύπωση αυτή συνιστά σαφή διαφοροποίηση από τη θέση που είχε εκφράσει ο ίδιος ο Μπέρναμ πριν αναλάβει την πρωθυπουργία. Το 2023 είχε δηλώσει ότι τα Γλυπτά θα πρέπει να επιστραφούν στην Ελλάδα «χωρίς δεσμεύσεις», ενώ η υποστήριξή του στην ελληνική διεκδίκηση είχε μακρά ιστορία.
Μια θέση που κρατούσε από το 2002
Η στάση του Μπέρναμ δεν ήταν μια πρόσφατη πολιτική τοποθέτηση. Ήδη από το 2002 είχε συμμετάσχει σε κοινοβουλευτική πρωτοβουλία για την τροποποίηση του British Museum Act του 1963, με στόχο να διευκολυνθεί η διεθνής συνεργασία και η επιστροφή πολιτιστικών αντικειμένων στις χώρες προέλευσής τους.
Την ίδια χρονιά είχε στηρίξει και κοινοβουλευτική πρόταση που ζητούσε από τη βρετανική κυβέρνηση να αρχίσει ουσιαστικές συζητήσεις με την ελληνική πλευρά για την επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα.
Η προσπάθειά του συνεχίστηκε και το 2003, όταν συνυπέγραψε νέα νομοθετική πρωτοβουλία για τη διευκόλυνση συμφωνιών σχετικά με την επιστροφή πολιτιστικών αντικειμένων. Οι πρωτοβουλίες αυτές, ωστόσο, δεν προχώρησαν σε νομοθετική αλλαγή.
Έτσι, ο Μπέρναμ ανέλαβε την πρωθυπουργία έχοντας ένα από τα πλέον μακροχρόνια και τεκμηριωμένα ιστορικά υπέρ της επιστροφής των Γλυπτών στην Ελλάδα μεταξύ Βρετανών πολιτικών.
Το νομικό εμπόδιο του British Museum Act
Στο επίκεντρο της υπόθεσης βρίσκεται ο British Museum Act του 1963. Το συγκεκριμένο νομοθετικό πλαίσιο περιορίζει τη δυνατότητα των επιτρόπων του Βρετανικού Μουσείου να απομακρύνουν οριστικά αντικείμενα από τις συλλογές του.
Αυτό αποτελεί ένα από τα βασικά επιχειρήματα της βρετανικής πλευράς απέναντι στο ελληνικό αίτημα για μόνιμη επιστροφή των Γλυπτών.
Η αλλαγή του νόμου θα μπορούσε να δημιουργήσει διαφορετικές δυνατότητες για μια συμφωνία Αθήνας και Λονδίνου. Ακριβώς αυτή την κατεύθυνση είχε υποστηρίξει ο Μπέρναμ όταν ήταν βουλευτής.
Σήμερα, όμως, ως πρωθυπουργός, δεν φαίνεται να θέτει ως προτεραιότητα μια τέτοια νομοθετική παρέμβαση. Αντίθετα, η αναφορά του στην «πολιτιστική διπλωματία» δείχνει ότι προκρίνει μια λύση μέσα από συμφωνία και συνεργασία των πολιτιστικών φορέων.
Από τον Λόρδο Έλγιν στο σημερινό αίτημα της Αθήνας
Τα Γλυπτά του Παρθενώνα μεταφέρθηκαν στη Βρετανία στις αρχές του 19ου αιώνα από τον Λόρδο Έλγιν, την περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα βρισκόταν υπό οθωμανική κυριαρχία.
Η νομιμότητα της αφαίρεσής τους αποτελεί εδώ και δεκαετίες αντικείμενο ιστορικής, νομικής και πολιτικής αντιπαράθεσης. Το Βρετανικό Μουσείο υποστηρίζει τη νομιμότητα της απόκτησής τους, ενώ η Ελλάδα επιμένει ότι πρόκειται για αναπόσπαστα τμήματα του μνημείου του Παρθενώνα που πρέπει να επανενωθούν με τα Γλυπτά τα οποία βρίσκονται στην Αθήνα.
Η ελληνική πλευρά έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι επιδιώκει μια λύση που θα οδηγήσει στην επανένωση των Γλυπτών, χωρίς να εγκαταλείπει τη βασική της θέση για την προέλευση και τον χαρακτήρα τους.
Η πολιτική διάσταση της αλλαγής Μπέρναμ
Η σημερινή θέση του Βρετανού πρωθυπουργού δεν σημαίνει ότι κλείνει η συζήτηση για τα Γλυπτά. Αντίθετα, μεταφέρει το βάρος από μια πιθανή νομοθετική αλλαγή σε μια συμφωνία μεταξύ των εμπλεκόμενων πλευρών.
Η εξέλιξη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον ακριβώς επειδή προέρχεται από έναν πολιτικό που, πριν βρεθεί στην Ντάουνινγκ Στριτ, είχε ταχθεί επανειλημμένα υπέρ της ελληνικής διεκδίκησης.
Η ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Μπέρναμ είχε δημιουργήσει στην Αθήνα προσδοκίες ότι η Βρετανία θα μπορούσε να αποκτήσει έναν πρωθυπουργό περισσότερο διατεθειμένο να προωθήσει την επιστροφή των Γλυπτών. Μάλιστα, ο Μπέρναμ είχε περιγραφεί πριν από την εκλογή του ως ο πρώτος εν ενεργεία Βρετανός πρωθυπουργός με τόσο μακρύ και σαφές ιστορικό υπέρ της επιστροφής τους.
Η νέα του τοποθέτηση, ωστόσο, δείχνει τα όρια που μπορεί να θέτει η ίδια η πρωθυπουργική θέση. Το ζήτημα, όπως το έθεσε πλέον ο ίδιος, βρίσκεται πρωτίστως στα χέρια του Βρετανικού Μουσείου και η λύση αναζητείται μέσω της πολιτιστικής διπλωματίας.
Για την Ελλάδα, το ζητούμενο παραμένει αμετάβλητο: η επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα και η επιστροφή τους στην Αθήνα. Το ερώτημα πλέον είναι εάν η «πολιτιστική διπλωματία» που επικαλείται ο Άντι Μπέρναμ μπορεί να οδηγήσει σε μια συμφωνία που θα αλλάξει ουσιαστικά τα δεδομένα.
