Νέα κλιμάκωση της τουρκικής ρητορικής απέναντι στην Ελλάδα καταγράφεται με τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να επαναφέρει τη στρατιωτικοποίηση των νησιών και να προειδοποιεί ότι η Τουρκία «θα κάνει ό,τι είναι απαραίτητο». Η νέα παρέμβαση του Τούρκου προέδρου έρχεται λίγες ώρες μετά τη ρηματική διακοίνωση της Άγκυρας προς την Αθήνα, με την οποία επανήλθε και η αμφισβήτηση της ελληνικής κυριαρχίας μέσω των γνωστών αναφορών στις «γκρίζες ζώνες».
Η νέα προειδοποίηση Ερντογάν προς την Αθήνα
Η Άγκυρα επαναφέρει στο προσκήνιο το σύνολο σχεδόν της αναθεωρητικής ατζέντας της στο Αιγαίο, με τον ίδιο τον Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να επιλέγει αυτή τη φορά ιδιαίτερα υψηλούς τόνους.
Μιλώντας σε Τούρκους δημοσιογράφους κατά την επιστροφή του από το Μπισκέκ της Κιργιζίας, ο Τούρκος πρόεδρος υποστήριξε ότι η χώρα του επιθυμεί σχέσεις καλής γειτονίας με την Ελλάδα, έθεσε όμως ως προϋπόθεση τον σεβασμό, όπως τον αντιλαμβάνεται η Άγκυρα, των τουρκικών δικαιωμάτων.
«Τι πρέπει να κάνουμε; Ποια είναι η ευθύνη μας; Θα κάνουμε ό,τι είναι απαραίτητο», είπε χαρακτηριστικά, υποστηρίζοντας ότι η Τουρκία έχει μέχρι σήμερα επιδείξει εποικοδομητική στάση χωρίς να έχει λάβει αντίστοιχη ανταπόκριση από την Αθήνα.
Η φρασεολογία αποκτά ιδιαίτερο βάρος όταν συνδυάζεται με την επαναφορά της στρατιωτικοποίησης των ελληνικών νησιών. Ο Ερντογάν κάλεσε την Ελλάδα να εγκαταλείψει την «εξοπλιστική ενίσχυση των νησιών που έχουν μη στρατιωτικό καθεστώς», επαναλαμβάνοντας μια πάγια τουρκική θέση που η Αθήνα απορρίπτει.
«Αν στέλναμε μήνυμα από το Κας, θα το άκουγαν»
Ο Τούρκος πρόεδρος προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, συνδέοντας τη γεωγραφική εγγύτητα των δύο χωρών με την τουρκική στρατιωτική ισχύ.
«Αν στέλναμε ένα μήνυμα από την ηπειρωτική μας χώρα, από το Κας, προς την Ελλάδα, θα το άκουγαν, έτσι δεν είναι;» ανέφερε.
Στη συνέχεια επιχείρησε να συνδυάσει την απειλητική αναφορά με την εικόνα μιας Τουρκίας που επιδιώκει την ειρήνη. Υποστήριξε ότι η Άγκυρα «δεν εποφθαλμιά τα εδάφη κανενός», αλλά ταυτόχρονα προειδοποίησε ότι «δεν θα επιτρέψει σε κανέναν να παραβιάσει τα δικά της δικαιώματα».
Το πιο σαφές μήνυμα ήρθε όταν δήλωσε πως όποιος εκλαμβάνει την «ψύχραιμη και λογική στάση» της Τουρκίας ως αδυναμία «κάνει σοβαρό λάθος».
Η επίκληση της Ιστορίας στο κλείσιμο της αναφοράς του στην Ελλάδα ενισχύει το πολιτικό φορτίο των δηλώσεων, καθώς η Άγκυρα επιχειρεί να παρουσιάσει την τουρκική στρατιωτική ισχύ ως παράγοντα αποτροπής και ταυτόχρονα να μεταφέρει στην Αθήνα την ευθύνη για την ένταση.
Οι τουρκικές παραβιάσεις συνεχίζονται στο Αιγαίο
Η τουρκική ρητορική έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η στρατιωτική δραστηριότητα της Άγκυρας στο Αιγαίο παραμένει καθημερινή.
Σήμερα, πέντε τουρκικά αεροσκάφη, ένα CN-235 και τέσσερα UAV, πραγματοποίησαν συνολικά έξι παραβάσεις των Κανόνων Εναέριας Κυκλοφορίας στο FIR Αθηνών και έντεκα παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου.
Η δραστηριότητα καταγράφηκε στο Βορειοανατολικό, Κεντρικό και Νοτιοανατολικό Αιγαίο. Δεν σημειώθηκαν εμπλοκές ή πτήσεις οπλισμένων αεροσκαφών. Σύμφωνα με το ΓΕΕΘΑ, τα τουρκικά αεροσκάφη αναγνωρίστηκαν και αναχαιτίστηκαν σύμφωνα με τους διεθνείς κανόνες και την πάγια πρακτική.
Η εικόνα είχε προηγηθεί και την 1η Σεπτεμβρίου, όταν τέσσερα τουρκικά UAV πραγματοποίησαν έξι παραβάσεις και πέντε παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και το περιστατικό της 28ης Αυγούστου, όταν τουρκικό UAV πέταξε σε μικρή απόσταση από το αεροδρόμιο της Αλεξανδρούπολης, προκαλώντας πρόσθετο προβληματισμό για τη δραστηριότητα των τουρκικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Από τις «γκρίζες ζώνες» στα θαλάσσια πάρκα
Οι δηλώσεις Ερντογάν αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη σημασία καθώς προηγούνται χρονικά ελάχιστα της τουρκικής ρηματικής διακοίνωσης προς την Αθήνα.
Η Άγκυρα επανέφερε με αυτήν το ζήτημα των «γκρίζων ζωνών», επιχειρώντας να αμφισβητήσει εμπράκτως το καθεστώς ελληνικών περιοχών στο Αιγαίο. Πρόκειται για μια θέση που βρίσκεται στον πυρήνα της τουρκικής αναθεωρητικής πολιτικής και συνδέεται με τη γενικότερη προσπάθεια της Άγκυρας να δημιουργήσει ένα διαφορετικό πλαίσιο ερμηνείας του status quo στο Αιγαίο.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και οι τουρκικές αντιδράσεις στην ελληνική πολιτική για τα θαλάσσια πάρκα.
Η Αθήνα υποστηρίζει ότι κινείται με βάση το διεθνές δίκαιο και τις υποχρεώσεις της ως κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και απορρίπτει τους τουρκικούς ισχυρισμούς ότι οι ελληνικές περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες μπορούν να επηρεάσουν ζητήματα κυριαρχίας ή κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Η Ρόδος στο επίκεντρο της τουρκικής ανησυχίας
Στις δηλώσεις του Ερντογάν ιδιαίτερη αναφορά είχε η Ρόδος, με αφορμή πληροφορίες σχετικά με εργασίες στην αεροπορική βάση των Μαριτσών.
Το ενδιαφέρον της Άγκυρας επικεντρώνεται στη δυνατότητα αξιοποίησης της βάσης για την ανάπτυξη UAV, εφόσον αυτό αποφασιστεί από την ελληνική πολιτική και στρατιωτική ηγεσία.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη εντάσσεται στον ευρύτερο μετασχηματισμό των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, με έμφαση στην ενίσχυση των δυνατοτήτων επιτήρησης, στην αντιαεροπορική άμυνα και στα μη επανδρωμένα συστήματα.
Για την Άγκυρα, ωστόσο, κάθε τέτοια κίνηση στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου αντιμετωπίζεται ως μέρος μιας στρατιωτικής εξίσωσης που η Τουρκία επιδιώκει να συνδέσει με το καθεστώς αποστρατιωτικοποίησης.
Η Αθήνα απαντά με εξοπλισμούς και συμμαχίες
Η ελληνική απάντηση κινείται σε διαφορετική λογική. Η Αθήνα απορρίπτει τους τουρκικούς ισχυρισμούς και παράλληλα προχωρά στην ενίσχυση των αμυντικών δυνατοτήτων της χώρας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η «Ασπίδα του Αχιλλέα», το νέο σύστημα αντιαεροπορικής και αντι-drone προστασίας, η συμφωνία για το οποίο υπογράφηκε στο Ισραήλ.
Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας έχει συνδέσει την επιτάχυνση του εξοπλιστικού προγράμματος με την ανάγκη προσαρμογής των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων σε ένα περιβάλλον όπου η τεχνολογία και η φύση των απειλών μεταβάλλονται ταχύτατα.
Η συνεργασία με το Ισραήλ αποκτά παράλληλα ευρύτερη στρατηγική σημασία. Η εμβάθυνση των αμυντικών σχέσεων Αθήνας και Τελ Αβίβ πραγματοποιείται σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Τουρκίας και Ισραήλ έχουν επιδεινωθεί σημαντικά, ιδιαίτερα μετά τις εξελίξεις στη Συρία.
F-35, KAAN και η στρατηγική της «ισχυρής Τουρκίας»
Την ίδια ώρα, ο Ερντογάν επιχείρησε να δείξει ότι η τουρκική αμυντική πολιτική δεν εξαρτάται από μία μόνο σχέση ή ένα συγκεκριμένο οπλικό σύστημα.
Ο Τούρκος πρόεδρος επανέλαβε την επιδίωξη επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, από το οποίο απομακρύνθηκε λόγω της αγοράς των ρωσικών S-400. Όπως είπε, οι σχετικές συνομιλίες με τις ΗΠΑ συνεχίζονται.
Παράλληλα, όμως, τόνισε ότι η Τουρκία δεν εγκαταλείπει το εγχώριο μαχητικό KAAN ούτε την ανάπτυξη δικών της συστημάτων αεράμυνας.
Η λογική αυτή αποτυπώνει τη στρατηγική της Άγκυρας για μεγαλύτερη αυτονομία στην άμυνα, ενώ παράλληλα επιχειρεί να διατηρήσει ανοιχτά τα κανάλια τόσο με τη Δύση όσο και με τη Ρωσία και τις χώρες της Ανατολής.
Η Τουρκία διευρύνει το γεωπολιτικό της παιχνίδι
Η συγκυρία μέσα στην οποία ο Ερντογάν επαναφέρει την αντιπαράθεση με την Ελλάδα έχει τη δική της σημασία.
Η συμμετοχή του στη Σύνοδο του Οργανισμού Συνεργασίας της Σαγκάης και η συνάντησή του με τον Βλαντίμιρ Πούτιν επιβεβαιώνουν την προσπάθεια της Άγκυρας να λειτουργεί με πολλαπλές γεωπολιτικές επιλογές.
Ο ίδιος ο Ερντογάν περιέγραψε αυτή την πολιτική ως «οπτική 360 μοιρών», υποστηρίζοντας ότι η στενότερη σχέση με την Ανατολή δεν σημαίνει εγκατάλειψη της Δύσης.
Στην πράξη, η Τουρκία επιχειρεί να αυξήσει την επιρροή της σε μια περίοδο κατά την οποία η Μέση Ανατολή, η Μαύρη Θάλασσα, η Συρία και το Αιγαίο συνδέονται όλο και περισσότερο σε ένα ενιαίο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Σε αυτό το σκηνικό, η Ελλάδα παραμένει ένας από τους βασικούς αποδέκτες της τουρκικής πίεσης. Η διαφορά είναι ότι αυτή τη φορά η ρητορική του Ερντογάν συνοδεύεται από ένα πυκνό πλέγμα διπλωματικών κινήσεων, στρατιωτικών δυνατοτήτων και περιφερειακών συμμαχιών.
Το ζητούμενο για την Αθήνα είναι να διατηρήσει την αποτροπή χωρίς να επιτρέψει στην τουρκική ρητορική να μετατρέψει το Αιγαίο σε πεδίο μόνιμης κρίσης. Η ισορροπία αυτή γίνεται δυσκολότερη όσο η Άγκυρα επαναφέρει ταυτόχρονα τις «γκρίζες ζώνες», τη στρατιωτικοποίηση των νησιών και τις απειλές περί «απαραίτητων ενεργειών».
